کمبود بنزین در روسیه به نیمی از مناطق این کشور رسید
بازار بنزین در روسیه با یکی از شدیدترین دورههای کمبود در سالهای اخیر روبهرو شده است. کاهش فعالیت پالایشگاهها، توقف بخشی از واحدهای اصلی تولید و افزایش مصرف تابستانی، عرضه سوخت را در بخش بزرگی از این کشور محدود کرده و صفهای طولانی در جایگاهها بهوجود آورده است. برآوردهای منتشرشده نشان میدهد بیش از نیمی از مناطق روسیه با محدودیت فروش، کاهش موجودی یا اختلال در تحویل بنزین و گازوئیل مواجه شدهاند.
بر پایه گزارشهای بازار انرژی، ظرفیت فعال پالایش نفت روسیه در مقایسه با سال ۲۰۲۲ بهطور محسوسی کاهش یافته است. در برخی برآوردها، حجم پالایش روزانه از حدود ۵.۱ میلیون بشکه در سال ۲۰۲۲ به نزدیک ۲.۸ میلیون بشکه رسیده است. با این حال، میزان دقیق افت ظرفیت در منابع مختلف یکسان نیست و بخشی از این اختلاف به تفاوت میان ظرفیت اسمی، ظرفیت از مدار خارجشده و مقدار واقعی خوراک پالایشگاهها مربوط میشود.
گزارشهای تازه حاکی است که تولید بنزین روسیه اکنون تنها حدود ۶۵ درصد تقاضای فصلی را پوشش میدهد. مصرف روزانه بنزین در اوج سفرهای تابستانی بین ۱۱۵ هزار تا ۱۲۰ هزار تن برآورد شده، در حالی که کمبود روزانه عرضه به حدود ۴۰ هزار تا ۴۵ هزار تن رسیده است. این شکاف در ماه ژوئن کمتر بود، اما با افزایش مصرف و توقف واحدهای پالایشی بزرگ، فشار بر شبکه توزیع در هفتههای اخیر بیشتر شده است.
توقف پالایشگاههای بزرگ فشار بر عرضه را افزایش داد
در دو هفته اخیر چند پالایشگاه مهم روسیه هدف حمله قرار گرفتهاند و بخشی از واحدهای تقطیر نفت خام، خطوط انتقال و تجهیزات ذخیرهسازی آنها از مدار خارج شده است. پالایشگاه اومسک که بزرگترین پالایشگاه روسیه و یکی از تولیدکنندگان اصلی بنزین این کشور محسوب میشود، پس از آسیبدیدن فعالیت خود را متوقف کرد. ظرفیت سالانه این مجموعه حدود ۲۲ میلیون تن اعلام شده و توقف آن اثر مستقیمی بر تامین بنزین مناطق شرقی و مرکزی روسیه دارد.
علاوه بر اومسک، پالایشگاههای نوری در نیژنی نووگورود، ساراتوف، کویبیشف، سیزران، یاروسلاول و چند مرکز پالایشی دیگر نیز در ماههای اخیر با توقف کامل یا کاهش تولید روبهرو شدهاند. اطلاعات صنعتی نشان میدهد از کار افتادن واحدهای تقطیر، فقط تولید بنزین را کاهش نمیدهد و عرضه گازوئیل، سوخت جت و دیگر فرآوردههای نفتی را نیز محدود میکند. تعمیر واحدهای پیچیده پالایشی ممکن است از چند هفته تا چند ماه زمان ببرد و بازگشت ظرفیت به نوع و میزان خسارت وابسته است.
پیامد این افت تولید در بازار خردهفروشی نیز نمایان شده است. در شماری از مناطق، جایگاههای مستقل قیمت بنزین را به بیش از ۱۰۰ روبل برای هر لیتر رساندهاند. دادههای منتشرشده به نقل از مرکز آمار روسیه نیز نشان میدهد قیمت مصرفکننده بنزین در ژوئن نسبت به ماه قبل ۶.۸۸ درصد افزایش یافته و در مقایسه با ژوئن سال گذشته نزدیک به ۱۹.۹ درصد بیشتر شده است. افزایش بهای عمدهفروشی، جایگاههای کوچک را که ذخیره محدود و دسترسی ضعیفتری به قراردادهای بلندمدت دارند، بیشتر تحت فشار قرار داده است.
بررسیهای منطقهای نشان میدهد دستکم ۵۵ واحد فدرال روسیه با محدودیت رسمی یا غیررسمی در فروش سوخت روبهرو شدهاند. طولانیشدن زمان تحویل سوخت از پالایشگاهها به انبارهای منطقهای نیز سبب شده بعضی جایگاهها چند ساعت یا چند روز بدون موجودی بمانند.
واردات سوخت و محدودیت صادرات در دستور کار روسیه
دولت روسیه برای کاهش فشار بازار، صادرات برخی فرآوردههای نفتی را محدود کرده و همزمان واردات بنزین را افزایش داده است. بلاروس یکی از اصلیترین گزینههای تامین کوتاهمدت بهشمار میرود. واردات بنزین روسیه از بلاروس در ماه ژوئن به سطح بیسابقهای رسید و طبق اطلاعات تجاری، تحویل روزانه آن نزدیک ۶ هزار تن بود. پالایشگاه موزیر نیز میتواند بخشی از بنزین، گازوئیل و سوخت جت مورد نیاز روسیه را تامین کند و ظرفیت بالقوه ارسال آن تا حدود ۹۰ هزار بشکه در روز برآورد شده است.
روسیه علاوه بر بلاروس، خرید بنزین از هند را نیز آغاز کرده است. افزایش واردات میتواند کمبود فوری را کاهش دهد، اما هزینه حمل، بیمه، تخلیه و انتقال داخلی باعث میشود قیمت تمامشده سوخت وارداتی از تولید داخلی بیشتر باشد.
استفاده از ذخایر تجاری و دولتی نیز بخشی از برنامه مدیریت بازار است. در غیر این صورت، کاهش ذخیره انبارها میتواند فاصله میان تولید و مصرف را در هفتههای آینده بیشتر کند، بهویژه آنکه فصل سفر، حملونقل جادهای و فعالیتهای کشاورزی مصرف بنزین و گازوئیل را در روسیه بالا نگه میدارد.
کاهش پالایش در روسیه تنها بازار داخلی این کشور را تحت تاثیر قرار نداده است. آژانس بینالمللی انرژی اعلام کرده که فعالیت پالایشگاههای روسیه به دلیل اختلالهای اخیر محدود شده و بازار جهانی فرآوردههای نفتی همچنان با عرضه فشرده روبهرو است. کاهش صادرات گازوئیل و بنزین روسیه، خریداران منطقهای را به سوی تامینکنندگان جایگزین سوق داده و حاشیه سود پالایش در بازارهای جهانی را به بالاترین سطح چهار سال اخیر رسانده است.
بر اساس دادههای آژانس بینالمللی انرژی، صادرات فرآوردههای نفتی روسیه در ژوئن حدود ۲۳۰ هزار بشکه در روز کاهش یافت و به ۱.۹۱ میلیون بشکه در روز رسید. در همان دوره، صادرات نفت خام این کشور افزایش پیدا کرد، زیرا کاهش پالایش داخلی باعث شد حجم بیشتری از نفت خام برای فروش خارجی در دسترس باشد. این جابهجایی در ترکیب صادرات، درآمد پالایشی را کاهش میدهد و همزمان وابستگی بازار داخلی به واردات فرآورده آماده را بیشتر میکند.
مقامهای اقتصادی روسیه گفتهاند در صورت بازگشت تدریجی پالایشگاهها و تثبیت واردات، امکان بهبود عرضه در ادامه ماه ژوئیه وجود دارد. با این حال، تداوم کمبود به سرعت تعمیر واحدهای تولیدی، حجم ورود سوخت از بلاروس و هند، سطح ذخایر و میزان مصرف تابستانی بستگی دارد. بازار بنزین در روسیه اکنون با فاصله معنادار میان تولید و تقاضا روبهرو است و شبکه توزیع برای تامین پایدار مناطق مختلف به افزایش مستمر عرضه نیاز دارد.
