ذخایر استراتژیک نفت آمریکا در برابر شوک تازه بازار چه نقشی دارد؟
موجودی ذخایر استراتژیک نفت آمریکا در هفته منتهی به سوم ژوئیه با کاهش ۶.۲ میلیون بشکهای به ۳۱۹.۵ میلیون بشکه رسید. دادههای اداره اطلاعات انرژی آمریکا نشان میدهد این پایین ترین سطح ذخیره از آوریل ۱۹۸۳ تاکنون است. ظرفیت مجاز این شبکه اضطراری حدود ۷۱۴ میلیون بشکه است و میزان نفت موجود اکنون به کمتر از نیمی از ظرفیت اسمی آن رسیده است.
این افت در شرایطی ثبت شد که اختلال در مسیرهای صادراتی خاورمیانه بار دیگر قیمتهای معیار را بالا برد. نفت برنت در معاملات هشتم ژوئیه با رشد روزانه ۵.۲ درصدی در قیمت ۷۸.۰۲ دلار برای هر بشکه بسته شد و در جریان دادوستدها از ۸۰ دلار نیز عبور کرد. واکنش بازار نشان داد نگرانی از کاهش عرضه میتواند پیش از ایجاد کمبود فیزیکی، هزینه خرید نفت را افزایش دهد.
آمریکا با تولید روزانه نزدیک به ۱۳.۹ میلیون بشکه نفت خام، از بزرگترین تولیدکنندگان جهان است و در تجارت مجموع نفت و فرآوردههای نفتی نیز صادرکننده خالص محسوب میشود. با این حال، تولید بالا به معنی مصونیت از قیمت جهانی نیست. پالایشگران آمریکایی برای خرید خوراک مناسب با خریداران آسیا و اروپا رقابت میکنند و کاهش عرضه در یک گلوگاه بزرگ میتواند بهای بنزین، گازوئیل و سوخت هواپیما را در داخل آمریکا نیز بالا ببرد.
چرا کاهش ذخیره برای بازار سوخت مهم است؟
ذخیره اضطراری دو کارکرد اقتصادی دارد. هنگام کاهش ناگهانی عرضه، نفت خام را به شبکه پالایشی تزریق میکند و به فعالان بازار اطمینان میدهد که برای مهار شوک کوتاه مدت ابزار عملی وجود دارد. هرچه حجم ذخیره کمتر شود، امکان ادامه آزادسازی در بحران طولانی محدودتر خواهد شد و بازار نسبت به دوام عرضه حساسیت بیشتری نشان میدهد.
گزارش هفتگی اداره اطلاعات انرژی نشان میدهد موجودی تجاری نفت خام آمریکا در سوم ژوئیه به ۴۱۱.۴ میلیون بشکه رسید که حدود ۶ درصد کمتر از متوسط پنج ساله این مقطع است. ذخایر بنزین با افت ۱.۹ میلیون بشکهای به ۲۱۲.۱ میلیون بشکه کاهش یافت و موجودی سوختهای میان تقطیر نیز با افت ۵ میلیون بشکهای در سطح ۱۰۳.۶ میلیون بشکه قرار گرفت. کاهش فرآوردهها سبب میشود اثر افزایش بهای نفت خام سریع تر به مصرف کننده منتقل شود.
پالایشگاههای آمریکا در همان هفته با ۹۵.۸ درصد ظرفیت عملیاتی کار کردند و روزانه حدود ۱۷ میلیون بشکه نفت خام را فرآورش دادند. همزمان، صادرات نفت و فرآوردهها به رکورد هفتگی ۸.۷ میلیون بشکه در روز رسید. فعالیت بالای پالایشگاهها، صادرات قوی و سفرهای تابستانی، حاشیه امن بازار سوخت را کاهش داده است. میانگین قیمت بنزین معمولی آمریکا نیز تا دهم ژوئیه به حدود ۳.۸۸ دلار برای هر گالن رسید.
افزایش هزینه انرژی فقط در جایگاههای سوخت دیده نمیشود. شرکتهای هواپیمایی برای سوخت جت و ناوگان حمل کالا برای گازوئیل مبلغ بیشتری میپردازند. هزینه بالاتر حمل نیز در کرایه حمل، قیمت بلیت و بهای نهایی مواد غذایی و کالاهای مصرفی منعکس میشود.
ذخایر استراتژیک نفت آمریکا در سال ۱۹۷۵ و پس از شوک نفتی دهه هفتاد ایجاد شد. نفت این ذخیره در چهار مجموعه زیرزمینی سواحل تگزاس و لوئیزیانا نگهداری میشود. غارهای نمکی به خطوط لوله، پایانههای دریایی و مراکز پالایشی ساحل خلیج متصل هستند و انتقال سریع نفت را ممکن میکنند. این ذخیره برخلاف انبارهای تجاری شرکتها، برای اختلالهای شدید عرضه طراحی شده است.
موجودی کنونی نتیجه چند دوره آزادسازی بزرگ است. در سال ۲۰۲۲ حدود ۱۸۰ میلیون بشکه برای مقابله با کمبود جهانی عرضه شد. وزارت انرژی پس از آن بخشی از نفت را دوباره خرید، اما در مارس ۲۰۲۶ آمریکا در قالب اقدام هماهنگ آژانس بین المللی انرژی، آزادسازی ۱۷۲ میلیون بشکه دیگر را آغاز کرد. کل برنامه اعضای آژانس ۴۰۰ میلیون بشکه بود. بخش آمریکایی به شکل مبادله اجرا میشود و شرکتهای طرف قرارداد باید در آینده اصل نفت را همراه با بشکههای اضافی بازگردانند.
تنگه هرمز چگونه قیمت نفت آمریکا را جابجا میکند؟
اهمیت تنگه هرمز از حجم نفت عبوری آن ناشی میشود. در سال ۲۰۲۴ متوسط جریان نفت و فرآوردهها از این مسیر حدود ۲۰ میلیون بشکه در روز بود که تقریبا ۲۰ درصد مصرف جهانی مایعات نفتی را تشکیل میداد. بیش از یک چهارم تجارت دریایی نفت جهان نیز از همین آبراه انجام شد. حدود ۸۴ درصد نفت خام و میعانات عبوری راهی آسیا شد و چین، هند، ژاپن و کره جنوبی در میان مقصدهای اصلی قرار داشتند.
وابستگی مستقیم آمریکا به هرمز محدودتر است. این کشور در سال ۲۰۲۴ روزانه حدود ۵۰۰ هزار بشکه نفت خام و میعانات از کشورهای حاشیه خلیج فارس و از این مسیر وارد کرد؛ رقمی معادل حدود ۷ درصد واردات نفت خام و ۲ درصد مصرف مایعات نفتی آمریکا. با وجود این سهم پایین، خریداران آسیایی هنگام اختلال برای تامین نفت جایگزین به بازارهای دیگر مراجعه میکنند و رقابت تازه میتواند قیمت نفت تولیدشده در آمریکا، کانادا و دیگر مناطق را بالا ببرد.
برآورد اداره اطلاعات انرژی نشان میدهد خطوط لوله عربستان و امارات در مجموع حدود ۲.۶ میلیون بشکه ظرفیت آزاد روزانه برای دور زدن هرمز دارند. این مقدار تنها بخشی از جریان معمول آبراه را پوشش میدهد و در صورت کاهش شدید تردد نفتکشها، بازار به ذخایر اضطراری و عرضه بیشتر سایر تولیدکنندگان نیاز خواهد داشت.
ماکسیم سونین، مدیر حوزه انرژی و همکار مرکز سوختهای آینده دانشگاه استنفورد، خودکفایی تولیدی را معادل استقلال قیمتی نمیداند و ذخیره اضطراری را ابزاری کوتاه مدت توصیف کرده است. آبی راجندران از مرکز مطالعات انرژی دانشگاه رایس نیز احتمال داده است ۱۰۰ تا ۱۵۰ میلیون بشکه از نفت قدیمی موجود برای همه پالایشگاههای فعلی یا صادرات مناسب نباشد.
وزارت انرژی برای مبادله سال ۲۰۲۶ برنامه تحویل چندماهه تنظیم کرده و قراردادها بازگشت نفت با حجم بیشتر را الزامی میکنند. تا زمان آغاز بازپرداخت، سطح ذخایر استراتژیک نفت آمریکا به روند خروج بشکهها، وضعیت جریان نفت از هرمز و توان بازار جهانی برای جایگزینی عرضه وابسته خواهد ماند.
