اختلافات حقوقی و فنی در مسیر پروژه راهآهن رشت–آستارا ادامه دارد
در حالی که دو سند مهم مربوط به پروژه راهآهن رشت–آستارا با حضور مقامات ایرانی و نماینده طرف روسی امضا شده است، بخشی از اختلافات حقوقی و فنی میان دو کشور همچنان پابرجاست و تعیینتکلیف این موارد برای پیشبرد این مسیر راهبردی ضروری عنوان میشود. این پروژه به عنوان حلقه تکمیلکننده کریدور ریلی شمال–جنوب، از اهمیت ویژهای در حوزه ترانزیت و حملونقل بینالمللی برخوردار است.
پروژه خطآهن رشت–آستارا به طول حدود ۱۶۲ کیلومتر، یکی از مهمترین طرحهای زیرساختی در حوزه حملونقل ریلی کشور به شمار میرود. این مسیر قرار است شبکه ریلی ایران را از طریق جمهوری آذربایجان به روسیه و در ادامه به کشورهای اروپایی و آسیای میانه متصل کند. تکمیل این مسیر، نقش مهمی در فعالسازی کامل کریدور شمال–جنوب خواهد داشت.
در جریان برگزاری همایش «ایران کریدور ۲۰۲۶»، دو سند مهم مربوط به این پروژه به امضا رسید. یکی از این اسناد مربوط به تحویل بخش جدیدی از مسیر پروژه به نماینده طرف روسی بوده و سند دیگر به الزامات فنی و کارفرمایی اختصاص داشته است. بر اساس این اسناد، مشخصات فنی پروژه باید با تأیید مشترک طرف ایرانی و روسی اجرا شود.
پیش از این نیز در اردیبهشتماه سال جاری، بخشی از مسیر پروژه به طول ۳۴ کیلومتر به شرکت طرف روسی تحویل داده شده بود. با واگذاری بخش جدیدی از مسیر، بخش قابل توجهی از خطآهن رشت–آستارا وارد فاز اجرایی شده و عملیات مربوط به آن در حال پیگیری است.
با وجود این پیشرفتها، اختلافنظرهایی میان دو طرف درباره برخی جزئیات فنی و حقوقی پروژه همچنان مطرح است. مدیرعامل شرکت ساخت و توسعه زیربناهای حملونقل کشور اعلام کرده است که بخش عمدهای از پیشنهادهای طرف روسی مورد موافقت قرار گرفته و حدود ۷۰ درصد موارد اختلاف، ماهیت کارشناسی و فنی دارد.
به گفته مسئولان پروژه، مهمترین چالش فنی به موضوع طراحی و ساخت ایستگاههای مسیر مربوط میشود. طرف روسی با توجه به تجربه خود در اجرای پروژههای مشابه، الگوهای خاصی برای طراحی ایستگاهها پیشنهاد داده است. با این حال، به گفته طرف ایرانی، برخی از این پیشنهادها هزینهبر بوده و لزوماً با استانداردها و ملاحظات داخلی هماهنگی کامل ندارد.
در کنار مسائل فنی، بخشی از اختلافات نیز به موضوعات حقوقی مربوط میشود. بر اساس اعلام مسئولان، حدود ۳۰ درصد اختلافات موجود در پروژه، ماهیت حقوقی دارد و این موارد همچنان در مرحله مذاکره و بررسی قرار دارد. با این حال، تأکید شده است که روند اجرایی پروژه متوقف نشده و مذاکرات برای حل این مسائل ادامه دارد.
مدیرعامل شرکت ساخت و توسعه زیربناهای حملونقل کشور همچنین اعلام کرده است که در صورت نهایی شدن توافقهای حقوقی، مهمترین چالش باقیمانده به نحوه اجرای فنی ایستگاهها محدود خواهد شد.
راهآهن رشت–آستارا به دلیل نقش کلیدی در اتصال شبکه ریلی ایران به جمهوری آذربایجان و روسیه، یکی از پروژههای راهبردی کشور در حوزه ترانزیت محسوب میشود. این مسیر به عنوان حلقه مفقوده کریدور بینالمللی شمال–جنوب شناخته میشود و تکمیل آن میتواند ظرفیت ترانزیت کالا در این کریدور را به شکل قابل توجهی افزایش دهد.
بر اساس توافقهای اولیه، ظرفیت عبور سالانه کالا از این مسیر بین ۱۰ تا ۱۵ میلیون تن پیشبینی شده است. تحقق این ظرفیت، به تکمیل پروژه و همچنین بازسازی و بهبود زیرساختهای مسیر ریلی سراسری در امتداد این کریدور وابسته خواهد بود.
مسئولان حوزه حملونقل تأکید کردهاند که تمرکز فعلی بر احداث خطآهن رشت–آستارا است و توسعه کامل مسیر تا بندرعباس در مراحل بعدی برنامهریزی خواهد شد. این پروژه در صورت تکمیل، میتواند مسیر ترانزیتی میان روسیه، ایران و کشورهای جنوب آسیا را کوتاهتر کرده و هزینه و زمان حمل کالا را کاهش دهد.
در عین حال، برای بهرهبرداری کامل از این کریدور، امضای توافقنامه سهجانبه میان ایران، روسیه و جمهوری آذربایجان ضروری اعلام شده است. عبور کالا از خاک آذربایجان نیازمند هماهنگیهای حقوقی و بیندولتی است و نهایی شدن این توافقها، یکی از مراحل مهم در بهرهبرداری از مسیر محسوب میشود.
کارشناسان حوزه حملونقل معتقدند راهآهن رشت–آستارا از جمله پروژههای کلیدی در روابط اقتصادی ایران و روسیه به شمار میرود و تکمیل آن میتواند نقش مهمی در توسعه ترانزیت منطقهای ایفا کند.
با امضای اسناد جدید و ادامه مذاکرات برای حل اختلافات فنی و حقوقی، روند اجرایی پروژه همچنان در حال پیگیری است و انتظار میرود با تعیینتکلیف موارد باقیمانده، عملیات اجرایی این مسیر راهبردی با سرعت بیشتری ادامه یابد.
