رولند فرایر چگونه اقتصاد آموزش را به مسئله نابرابری پیوند زد
چهارم ژوئن ۱۹۷۷، برابر با ۱۴ خرداد ۱۳۵۶، زادروز رولند فرایر است؛ اقتصاددانی که نام او در ادبیات اقتصاد آموزش، اقتصاد کار و پژوهشهای کاربردی درباره نابرابری جایگاه ویژهای دارد. اهمیت فرایر فقط در مسیر دانشگاهی سریع او خلاصه نمیشود، بلکه در روشی است که برای بررسی یکی از پرهزینهترین مسائل اقتصادی جوامع به کار گرفت: اینکه چرا کیفیت آموزش، محیط مدرسه و ساختار انگیزهها میتواند مسیر درآمدی افراد را برای چند دهه تغییر دهد.
فرایر در فلوریدای آمریکا متولد شد و پس از تحصیل در دانشگاه تگزاس در آرلینگتون، دکترای اقتصاد خود را از دانشگاه ایالتی پنسیلوانیا دریافت کرد. او سپس به فضای پژوهشی هاروارد راه یافت و در جوانی به یکی از چهرههای شناخته شده اقتصاد کاربردی تبدیل شد. در تقویم تاریخ اقتصاد، نام او با این پرسش گره خورده است که آیا میتوان با داده، آزمایش میدانی و مدل اقتصادی، ریشههای نابرابری آموزشی و پیامدهای آن بر بازار کار را دقیقتر اندازهگیری کرد.
ورود داده به مسئله شکاف آموزشی
بخش مهمی از شهرت علمی رولند فرایر به پژوهشهایی مربوط است که شکاف عملکرد تحصیلی میان گروههای مختلف دانشآموزان را بررسی میکند. او به جای آنکه آموزش را صرفا موضوعی فرهنگی یا اداری بداند، آن را بخشی از چرخه تولید سرمایه انسانی میبیند. در اقتصاد آموزش، مدرسه فقط محل یادگیری نیست؛ نهادی است که میتواند بهرهوری آینده، دستمزد، احتمال اشتغال و حتی توانایی خانوار برای خروج از فقر را تحت تاثیر قرار دهد.
فرایر در کنار پژوهشگرانی مانند استیون لویت، نشان داد که شکافهای آموزشی در سالهای نخست زندگی و مدرسه چگونه شکل میگیرند و چرا متغیرهای خانوادگی، کیفیت مدرسه و محیط اجتماعی برای توضیح این شکافها اهمیت دارند. ارزش اقتصادی این نگاه در آن است که سیاستگذار میتواند به جای تمرکز بر شعارهای کلی، منابع عمومی را به نقطههایی هدایت کند که بازده بیشتری برای سرمایه انسانی دارند.
در پژوهشهای او، آزمونهای استاندارد، دادههای مدرسهای و روشهای اقتصادسنجی برای پاسخ دادن به پرسشهایی به کار میروند که اثر مستقیم بر هزینه عمومی آموزش دارند. اگر یک مداخله آموزشی نتواند نمره ریاضی، مهارت خواندن یا استمرار تحصیل را بهبود دهد، بودجه آن باید دوباره ارزیابی شود. این نگاه باعث شد اقتصاد آموزش از سطح توصیههای کلی فاصله بگیرد و به سنجش بازده هر برنامه نزدیکتر شود.
آزمایشهای میدانی و سیاستگذاری آموزشی
یکی از ویژگیهای مهم کار فرایر، استفاده از آزمایشهای میدانی در مدارس شهری آمریکا بود. او در پروژههای مختلف بررسی کرد که آیا پرداخت پاداش مالی به دانشآموزان یا معلمان میتواند عملکرد آموزشی را بهتر کند یا نه. نتیجه برخی از این مطالعات برای سیاستگذاران ساده اما مهم بود: پول، وقتی بدون طراحی درست و بدون درک رفتار یادگیرنده پرداخت شود، لزوما به بهبود پایدار یادگیری منجر نمیشود.
این یافته از نظر اقتصادی اهمیت زیادی دارد، زیرا بسیاری از دولتها برای اصلاح آموزش، ابتدا به افزایش بودجه یا پرداخت مشوق فکر میکنند. فرایر نشان داد نوع مشوق، زمان پرداخت، شاخص سنجش عملکرد و توانایی افراد برای واکنش به مشوقها اهمیت دارد. به بیان اقتصادی، انگیزه فقط زمانی اثرگذار است که فرد مسیر تبدیل تلاش به نتیجه را بشناسد و نهاد آموزشی، ابزار لازم برای آن تبدیل را فراهم کرده باشد.
او همچنین در بررسی مدارس منشور و انتقال برخی از روشهای موفق آنها به مدارس دولتی، به این پرسش پرداخت که کدام اجزای مدیریت آموزشی میتوانند بهرهوری مدرسه را بالا ببرند. آموزش فشرده، بازخورد مستمر، زمان بیشتر برای یادگیری و استفاده جدی از دادههای عملکردی، در این چارچوب به عنوان ابزارهای اقتصادی برای افزایش بازده سرمایهگذاری آموزشی مطرح شدند.
اهمیت رولند فرایر برای اقتصاددانان فقط در موضوع پژوهش نیست، بلکه در پیوند زدن اقتصاد خرد کاربردی با مسائل واقعی مدرسه، خانواده و بازار کار است. او نابرابری را نه یک مفهوم انتزاعی، بلکه زنجیرهای از تصمیمها، فرصتها و محدودیتها میداند که از سالهای کودکی آغاز میشود. وقتی دانشآموزی به آموزش با کیفیت دسترسی ندارد، جامعه در آینده با بهرهوری کمتر، درآمد پایینتر و هزینههای حمایتی بیشتر روبهرو میشود.
دریافت جایزه مک آرتور در سال ۲۰۱۱ و مدال جان بیتس کلارک انجمن اقتصاد آمریکا در سال ۲۰۱۵، نشانه تاثیرگذاری این مسیر پژوهشی بود. مدال جان بیتس کلارک به اقتصاددانان زیر ۴۰ سال داده میشود که سهم مهمی در دانش اقتصادی داشتهاند و دریافت آن برای فرایر، جایگاه او را در میان اقتصاددانان نسل جدید تثبیت کرد.
برای مخاطب اقتصادی فارسی زبان، فرایر از این جهت مهم است که نشان میدهد سیاست آموزشی بدون سنجش اقتصادی ممکن است پرهزینه و کم اثر باشد. تجربه پژوهشی او یادآور میشود که کاهش نابرابری آموزشی فقط با افزایش بودجه محقق نمیشود، بلکه نیازمند ارزیابی مستمر، داده دقیق، طراحی مشوقهای درست و توجه به بازده سرمایه انسانی است. در چنین نگاهی، مدرسه یکی از بنیادیترین بازارهای آینده را میسازد؛ بازاری که نیروی کار، درآمد و تحرک طبقاتی از آن تغذیه میشود.
حضور او در دانشگاه هاروارد و همکاری پژوهشی با دفتر ملی پژوهش اقتصادی آمریکا نیز باعث شد آثارش در مرز میان دانشگاه و سیاست عمومی خوانده شود. این جایگاه به پژوهشهای او امکان داد از مقاله علمی فراتر بروند و وارد بحث طراحی برنامه آموزشی، تخصیص بودجه و سنجش اثربخشی شوند.
