نگوزی اوکونجو ایویلا اقتصاددان برجسته تجارت جهانی

نگوزی اوکونجو ایویلا چهره اقتصادی روز سیزدهم ژوئن

سیزدهم ژوئن در تقویم اقتصاد جهان با نام نگوزی اوکونجو ایویلا گره خورده است؛ اقتصاددان نیجریه‌ای آمریکایی که در سال ۱۹۵۴ در اوگواشی اوکو، ایالت دلتا نیجریه به دنیا آمد و بعدها به یکی از شناخته‌شده‌ترین چهره‌های اقتصاد توسعه، مالیه عمومی و تجارت چندجانبه تبدیل شد. اهمیت او فقط به ثبت چند عنوان تاریخی محدود نیست. مسیر حرفه‌ای او نشان می‌دهد چگونه یک اقتصاددان آموزش‌دیده در دانشگاه‌های معتبر می‌تواند از سطح سیاستگذاری ملی به مدیریت یکی از مهم‌ترین نهادهای اقتصادی جهان برسد.

اوکونجو ایویلا تحصیلات دانشگاهی خود را در آمریکا ادامه داد و اقتصاد را به عنوان حوزه اصلی کار خود برگزید. جایگاه او در اقتصاد جهانی از آنجا پررنگ شد که سال‌ها در بانک جهانی فعالیت کرد و در نهایت به مقام مدیرعامل عملیات این نهاد رسید. حضور در بانک جهانی برای او فقط یک سابقه اداری نبود، بلکه مدرسه‌ای بزرگ در حوزه تامین مالی توسعه، مبارزه با فقر، مدیریت بحران‌های غذایی و طراحی سیاست‌های اقتصادی برای کشورهای کم‌درآمد و اقتصادهای نوظهور به شمار می‌رفت. تولد او در چنین روزی، فرصتی برای بازخوانی نقش اقتصاددانان زن در حکمرانی مالی بین‌المللی نیز فراهم می‌کند.

از اصلاحات مالی نیجریه تا مدیریت بدهی خارجی

نقطه برجسته کارنامه اقتصادی او در نیجریه، وزارت دارایی در دو دوره متفاوت بود. او نخستین زنی بود که در این کشور به وزارت دارایی رسید و در مجموع چند سال از حساس‌ترین دوره‌های مالی نیجریه را مدیریت کرد. در این جایگاه، او با مسئله‌ای روبه‌رو بود که بسیاری از کشورهای در حال توسعه آن را تجربه کرده‌اند: بدهی خارجی سنگین، ضعف شفافیت مالی، فشار هزینه‌های دولتی و نیاز به بازسازی اعتماد سرمایه‌گذاران.

یکی از مهم‌ترین دستاوردهای او در این دوره، نقش محوری در مذاکره با باشگاه پاریس برای کاهش بدهی خارجی نیجریه بود. نتیجه این مذاکرات به پاک شدن حدود ۳۰ میلیارد دلار از بدهی نیجریه انجامید که ۱۸ میلیارد دلار آن به صورت بخشودگی مستقیم اعلام شد. این رویداد برای اقتصاد نیجریه اهمیت زیادی داشت، زیرا بخشی از منابعی که می‌توانست صرف بازپرداخت بدهی شود، امکان انتقال به اولویت‌هایی مانند سرمایه‌گذاری عمومی، زیرساخت، خدمات پایه و ثبات مالی را پیدا کرد.

اهمیت اوکونجو ایویلا در مقام سیاستگذار مالی فقط به کاهش بدهی محدود نبود. او از چهره‌هایی بود که بر شفافیت بودجه، انتشار اطلاعات مالی و اصلاح سازوکارهای درآمدی تاکید داشت. در اقتصادهایی که بخش بزرگی از درآمد عمومی به منابع طبیعی وابسته است، شفافیت مالی می‌تواند نقش مهمی در کاهش رانت، بهبود تخصیص منابع و افزایش پاسخگویی دولت داشته باشد. به همین دلیل، تجربه او برای بسیاری از اقتصادهای نفتی و وابسته به کالاهای خام، نمونه‌ای قابل مطالعه محسوب می‌شود.

نخستین زن و نخستین آفریقایی در راس سازمان تجارت جهانی

در مارس ۲۰۲۱، او به عنوان هفتمین مدیرکل سازمان تجارت جهانی کار خود را آغاز کرد و به نخستین زن و نخستین آفریقایی در بالاترین جایگاه این نهاد تبدیل شد. سازمان تجارت جهانی در زمان ورود او با چالش‌هایی جدی روبه‌رو بود؛ از اختلال زنجیره‌های تامین پس از همه‌گیری کرونا و اختلافات تجاری میان قدرت‌های بزرگ گرفته تا بن‌بست در سازوکار حل اختلاف، بحث یارانه‌ها، تجارت دیجیتال و ضرورت بازتعریف نقش تجارت در رشد پایدار.

رویکرد او در سازمان تجارت جهانی بر این ایده استوار بود که تجارت فقط ابزار افزایش صادرات و واردات نیست، بلکه می‌تواند مسیر دسترسی کشورهای فقیرتر به بازارها، فناوری، دارو، سرمایه و فرصت‌های شغلی باشد. او بارها بر ضرورت مشارکت فعال‌تر اقتصادهای در حال توسعه در تجارت جهانی تاکید کرده و تلاش کرده است بحث تجارت را از سطح رقابت تعرفه‌ای به حوزه‌هایی مانند تاب‌آوری زنجیره تامین، امنیت غذایی، دسترسی به واکسن و نقش بنگاه‌های کوچک و متوسط گسترش دهد.

در دوره مدیریت او، موضوع اصلاح سازمان تجارت جهانی دوباره در مرکز بحث‌ها قرار گرفت. این اصلاحات برای اقتصاد جهانی اهمیت دارد، زیرا قواعد تجارت چندجانبه در زمانی تدوین شده‌اند که تجارت دیجیتال، خدمات داده‌محور، اختلال‌های اقلیمی و زنجیره‌های تولید چندکشوری چنین وزنی نداشتند. اوکونجو ایویلا تلاش کرده است میان منافع اقتصادهای بزرگ، خواسته‌های کشورهای کمتر توسعه‌یافته و نیاز بازار جهانی به پیش‌بینی‌پذیری، نوعی توازن نهادی ایجاد کند.

انتخاب دوباره او برای یک دوره چهار ساله دیگر نیز نشان داد که نقش او در سازمان تجارت جهانی صرفا نمادین نیست. دوره دوم مدیریت او از اول سپتامبر ۲۰۲۵ آغاز شد و تا پایان اوت ۲۰۲۹ ادامه دارد. این تمدید ماموریت در شرایطی رخ داد که نظام تجارت جهانی با فشارهای تازه‌ای از سوی سیاست‌های صنعتی، محدودیت‌های صادراتی، تغییر مسیر سرمایه‌گذاری و رقابت بر سر فناوری‌های نو روبه‌رو است.

در بخش تقویم تاریخ اقتصادی، نام نگوزی اوکونجو ایویلا یادآور پیوند میان اقتصاد توسعه و تجارت جهانی است. او از یک سو تجربه اداره مالیه عمومی و مدیریت بدهی در کشوری بزرگ و نفتی مانند نیجریه را در کارنامه دارد و از سوی دیگر، در بالاترین سطح سیاستگذاری تجاری جهان فعالیت می‌کند. همین ترکیب، او را به چهره‌ای مهم برای فهم نقش زنان اقتصاددان، اقتصادهای نوظهور و قاره آفریقا در حکمرانی اقتصادی بین‌المللی تبدیل کرده است.