قزاقستان برنامه سرمایهگذاری در بندر شهید رجایی و احداث ترمینال لجستیکی را تأیید کرد
قزاقستان بار دیگر برنامه خود برای سرمایهگذاری در زیرساختهای بندری ایران را تأیید کرد. بر اساس اظهارات رسمی مقامهای این کشور، سرمایهگذاری در بندر شهید رجایی و احداث یک ترمینال اختصاصی حملونقل و لجستیک، بخشی از راهبرد قزاقستان برای توسعه مسیرهای ترانزیتی و افزایش ظرفیت تجارت خارجی محسوب میشود.
در همین راستا، قاسم جومارت توکایف، رئیسجمهور قزاقستان، در جریان مجمع تجاری قزاقستان–ایران که در تاریخ ۱۱ دسامبر در آستانه برگزار شد، اعلام کرد حجم بار عبوری از مسیر ریلی قزاقستان–ترکمنستان–ایران میتواند تا سال ۲۰۳۰ افزایش قابل توجهی داشته باشد. به گفته وی، سرمایهگذاری در ترمینال بندر شهید رجایی ایران یکی از پروژههای کلیدی برای تحقق این هدف به شمار میرود.
توکایف در سخنان خود تأکید کرد قزاقستان در تلاش است جایگاه خود را به عنوان یکی از قطبهای اصلی حملونقل و لجستیک در منطقه اوراسیا تثبیت کند. وی با اشاره به عبور بخش قابل توجهی از ترافیک کالای میان چین و اروپا از خاک قزاقستان، ایران را شریک مهمی برای توسعه ظرفیتهای ترانزیتی و دسترسی متنوعتر به بازارهای منطقهای و فرامنطقهای دانست.
بر اساس اطلاعات منتشرشده، یکی از محورهای همکاری حملونقلی میان ایران و قزاقستان، احداث یک ترمینال اختصاصی در بندر شهید رجایی است. این بندر که بزرگترین بندر تجاری ایران محسوب میشود، در نزدیکی بندرعباس و در سواحل خلیج فارس قرار دارد و نقش مهمی در تجارت خارجی کشور ایفا میکند.
طبق اعلام مقامهای قزاقستان، ترمینال پیشنهادی قرار است بهعنوان سکوی اختصاصی صادرات کالاهای این کشور مورد استفاده قرار گیرد و در عین حال امکان پشتیبانی از ترانزیت کالاهای سایر کشورهای آسیای میانه را نیز فراهم کند. این موضوع میتواند به تقویت زنجیره حملونقل ترکیبی، شامل حملونقل ریلی و دریایی، و تکمیل مسیرهای ریلی از طریق ترکمنستان منجر شود.
رئیسجمهور قزاقستان همچنین از برنامههای این کشور برای توسعه ارتباطات میان بنادر آکتائو و کوریک در دریای خزر با بنادر شمالی ایران، از جمله امیرآباد و انزلی، خبر داد. در کنار این مسیرها، همکاری با بنادر جنوبی ایران نظیر بندرعباس و چابهار نیز در دستور کار قزاقستان قرار دارد.
این برنامهها بر اساس تفاهمنامهای استوار است که در ماه آوریل ۲۰۲۵ میان سازمان بنادر و دریانوردی ایران و نهادهای مرتبط با دولت قزاقستان به امضا رسیده است. طبق مفاد این تفاهمنامه، امکان تخصیص زمین در محدوده بندری برای اجرای پروژه فراهم میشود و طرف قزاقستانی موظف است ظرف مدت ۳۰ روز پیشنهاد تجاری و سرمایهگذاری خود را ارائه کند. پس از بررسی و تأیید این پیشنهاد توسط هیئتمدیره سازمان بنادر و دریانوردی، قرارداد سرمایهگذاری نهایی امضا خواهد شد.
در ایران نیز مقامهای بندری بر ظرفیتهای ژئوپلیتیکی و اقتصادی این همکاری تأکید کردهاند. سعید رسولی، مدیرعامل سازمان بنادر و دریانوردی، ایران را دروازه ورود کشورهای محصور در خشکی آسیای میانه به آبهای آزاد توصیف کرده و به گستره ۵۸۰۰ کیلومتری سواحل ایران در شمال و جنوب کشور اشاره کرده است.
بندر شهید رجایی بهعنوان مهمترین گلوگاه تجارت دریایی ایران، سالانه بین ۷۵ تا ۸۳ میلیون تن کالا را جابهجا میکند و بخش عمدهای از ظرفیت کانتینری کشور را در اختیار دارد. این بندر نقش محوری در واردات و صادرات ایران ایفا میکند و در سالهای اخیر، مورد توجه کشورهای منطقه برای سرمایهگذاری و توسعه همکاریهای لجستیکی قرار گرفته است.
این ابتکار در ادامه راهبرد گستردهتر قزاقستان برای تثبیت و مالکیت داراییهای لجستیکی در کریدورهای حملونقلی مهم منطقهای تعریف میشود. بر اساس گزارشها، قزاقستان در ماه ژوئن ۲۰۲۵ نیز یک ترمینال چندوجهی در بندر پوتی گرجستان افتتاح کرده است؛ ترمینالی که با هدف پشتیبانی از مسیر موسوم به «کریدور میانی» طراحی شده و بخشی از سیاست این کشور برای توسعه مسیرهای ترانزیتی جایگزین محسوب میشود.
در همین حال، ایران نیز از سرمایهگذاری شرکای منطقهای در بندر شهید رجایی و سایر بنادر جنوبی کشور استقبال کرده است. علاوه بر قزاقستان، ازبکستان نیز تفاهمنامهای جداگانه برای بررسی ایجاد مرکز لجستیکی در این بندر امضا کرده و مذاکرات در این زمینه ادامه دارد.
بر اساس ارزیابیهای منتشرشده، در صورت ورود پروژه ترمینال قزاقستان به مرحله ساخت و بهرهبرداری، زنجیره حملونقل ریلی–دریایی میان قزاقستان، ترکمنستان و ایران تقویت خواهد شد و ظرفیت ترانزیت کالا از آسیای میانه به آبهای آزاد افزایش مییابد. این همکاریها در چارچوب توسعه کریدورهای منطقهای و افزایش نقش بنادر ایران در شبکه حملونقل اوراسیا دنبال میشود.
