بازار فیلترشکنها به یک هزینه قابل توجه در اقتصاد دیجیتال ایران تبدیل شد
بررسیهای انجامشده در یک گزارش آماری از شکلگیری بازاری گسترده در حوزه فیلترشکنها خبر میدهد؛ بازاری که طبق برآوردها اندازه سالانه آن به حدود ۱۰۵ هزار میلیارد تومان رسیده و استفاده از این خدمات به بخش قابل توجهی از رفتار دیجیتال کاربران ایرانی تبدیل شده است. این گزارش نشان میدهد بخش زیادی از کاربران اینترنت برای دسترسی به خدمات آنلاین از ابزارهای تغییر مسیر اتصال استفاده میکنند و بخشی از آنها نیز برای دریافت این خدمات هزینه پرداخت میکنند.
دادههای این بررسی توسط پلتفرم دیتاک و با تکیه بر تحلیل بیش از ۱۲۵ هزار نمونه محتوا، بررسی کانالهای فروش در شبکههای اجتماعی و دادههای نظرسنجی جمعآوری شده است. اطلاعات مربوط به قیمت نیز از آگهیهای فروش فیلترشکن در کانالهای تلگرامی استخراج شده و روند تغییرات هزینه این خدمات در دورههای مختلف مورد بررسی قرار گرفته است.
بر اساس نتایج این گزارش، حدود ۷۵ درصد کاربران ایرانی از فیلترشکن استفاده میکنند؛ به این معنا که از هر چهار کاربر، سه نفر برای دسترسی به اینترنت از این ابزارها بهره میگیرند. همچنین از میان کاربران فیلترشکن، دستکم یک سوم افراد برای دریافت خدمات مورد نظر خود هزینه پرداخت میکنند که این موضوع نشاندهنده شکلگیری یک بازار پولی گسترده در حوزه خدمات دیجیتال است.
افزایش توجه کاربران به فیلترشکن و رشد تقاضای بازار
یکی از بخشهای مهم این گزارش به میزان توجه کاربران نسبت به موضوع فیلترشکن اختصاص دارد. بررسی دادههای منتشرشده نشان میدهد محتوای مرتبط با فیلترشکن در یک دوره ۱۵ ماهه بیش از ۳۰ میلیارد بار در تلگرام مشاهده شده است. این میزان بازدید نشان میدهد موضوع دسترسی به خدمات اینترنتی و ابزارهای مرتبط با آن، سهم قابل توجهی در فضای محتوایی کاربران پیدا کرده است.
در همین دوره، میزان توجه کاربران به محتوای مرتبط با فیلترشکن از برخی موضوعات اقتصادی پرمخاطب نیز عبور کرده است. طبق دادههای گزارش، نسبت توجه عمومی به فیلترشکن و دلار در این بررسی حدود ۱۰ به ۸ اعلام شده است. این مقایسه نشان میدهد خدمات مرتبط با اینترنت برای بخشی از کاربران به یک موضوع روزمره و هزینهای تبدیل شده است.
گزارش دیتاک همچنین اندازه بازار سالانه فیلترشکنها را در سناریوی محتمل حدود ۱۰۵ هزار میلیارد تومان برآورد کرده است. در این محاسبات، کف سختگیرانه بازار حدود ۳۱ هزار میلیارد تومان و سقف احتمالی آن حدود ۱۶۴ هزار میلیارد تومان اعلام شده است. حتی با در نظر گرفتن استفاده اشتراکی برخی کاربران از یک سرویس، حجم این بازار همچنان در سطح چند ده هزار میلیارد تومان باقی میماند.
جهش قیمت فیلترشکن در دورههای افزایش تقاضا
یکی دیگر از یافتههای این بررسی به تغییرات شدید قیمت فیلترشکن در دورههای اختلال گسترده اینترنت مربوط میشود. طبق دادههای گزارش، در طولانیترین دوره قطعی، میانگین هزینه هر گیگابایت فیلترشکن به حدود ۳۹۰ هزار تومان رسید و در برخی موارد قیمتهایی تا دو میلیون تومان برای هر گیگابایت نیز مشاهده شد.
بررسی قیمت بستههای حجمی نیز افزایش قابل توجه هزینهها را نشان میدهد. قیمت یک بسته ۳۰ گیگابایتی که پیش از دوره اوج خاموشی حدود ۵۰ هزار تومان بود، در آن مقطع به ۱۱ میلیون و ۷۰۰ هزار تومان رسید. این تغییر به معنای افزایش ۲۳۴ برابری قیمت این بسته نسبت به دوره قبل بود. پس از بازگشت شرایط عادیتر، قیمتها کاهش یافت اما همچنان بالاتر از سطح ابتدایی دوره بررسی باقی ماند.
دادههای این گزارش نشان میدهد بازار فیلترشکنها به دلیل وابستگی مستقیم میان عرضه، تقاضا و وضعیت دسترسی به اینترنت، در دورههای افزایش نیاز کاربران با تغییرات قیمتی قابل توجهی مواجه شده است. بر اساس محاسبات ارائهشده، گردش مالی این بازار سالانه در محدوده ۱۰۵ هزار میلیارد تومان قرار دارد و بخش قابل توجهی از هزینه آن از سوی مصرفکنندگان نهایی پرداخت میشود.
بررسیهای انجامشده نشان میدهد فیلترشکنها در سالهای اخیر از یک ابزار مورد استفاده گروهی محدود، به یکی از خدمات پرتقاضا در فضای دیجیتال تبدیل شدهاند. گسترش استفاده کاربران، افزایش حجم مبادلات مالی و تغییرات شدید قیمت در دورههای خاص، ابعاد اقتصادی این بازار را برجسته کرده است.
