محدودیت برق صنایع به دو روز در هفته رسیده است
محدودیتعلام دبیرکل خانه صنعت، معدن و تجارت ایران، شماری از واحدهای تولیدی اکنون با برنامه قطع یا کاهش تامین برق در دو روز هفته روبهرو هستند. آرمان خالقی اعلام کرد احتمال دارد دامنه محدودیتها در ادامه تابستان، مشابه سال گذشته، به ساعتهای عصر تا نیمهشب نیز کشیده شود. افزایش زمان خاموشی میتواند برنامه تولید، تحویل سفارشها و استفاده از نیروی انسانی را در کارخانهها با اختلال بیشتری مواجه کند.
این وضعیت در شرایطی گزارش شده که مصرف برق کشور همزمان با افزایش دمای هوا رشد قابل توجهی داشته است. دادههای شبکه برق نشان میدهد تقاضای لحظهای در روز بیستم تیر به ۷۴ هزار و ۴۴۹ مگاوات رسیده، در حالی که اوج مصرف روز مشابه سال قبل ۶۴ هزار و ۷۱۵ مگاوات بوده است. شرکت مدیریت شبکه برق ایران نیز پیشبینی کرده است که از ۲۳ تا ۲۷ تیر، با نزدیک شدن میانگین دمای کشور به حدود ۴۱ درجه، نیاز مصرف از ۷۵ هزار و ۵۰۰ مگاوات عبور کند. آخرین دادههای آژانس بینالمللی انرژی نیز نشان میدهد گاز طبیعی در سال ۲۰۲۳ حدود ۷۹ درصد تولید برق ایران را تامین کرده است.
خالقی گفت صنایع و خانه صمت از ماههای گذشته پیشنهاد کردهاند روزهایی که برق واحد تولیدی قطع میشود، در حکم تعطیل هفتگی همان واحد قرار گیرد و کارخانه بتواند در یک روز تعطیل دیگر، از جمله جمعه، فعالیت کند. هدف این پیشنهاد هماهنگ شدن برنامه کاری بنگاه با برنامه تامین برق است تا واحد تولیدی برای جبران روز از دست رفته با هزینه اضافی حقوق و دستمزد روبهرو نشود. با وجود ارسال این پیشنهاد به دستگاههای مسئول، هنوز سازوکار اجرایی مشخصی برای آن تعیین نشده است.
طرح جابجایی تعطیلی چگونه هزینه تولید را کاهش میدهد
بر اساس ماده ۶۲ قانون کار، جمعه تعطیل هفتگی کارگران با استفاده از مزد است و کارکنانی که در این روز مشغول کار میشوند، در شرایط مقرر قانونی فوقالعاده کار در جمعه را دریافت میکنند. طرح خانه صمت بر این مبنا تنظیم شده است که روز خاموشی به صورت رسمی جایگزین تعطیل هفتگی شود و فعالیت در روز دیگر، بدون ایجاد هزینه مازاد برای بنگاه انجام گیرد. اجرای این مدل به هماهنگی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی نیاز دارد، زیرا تغییر روز استراحت هفتگی و نحوه محاسبه ساعات کار باید با مقررات اشتغال و حقوق نیروی کار سازگار باشد.
دبیرکل خانه صمت تاکید کرد خاموشی کارخانه فقط به حذف چند ساعت تولید محدود نمیشود. توقف تجهیزات، زمان لازم برای فعال کردن دوباره خطوط، جابجایی شیفتها و تاخیر در تحویل محصول نیز برای بنگاه هزینه ایجاد میکند. هماهنگ کردن تعطیلی با روز قطع برق میتواند بخشی از زیان انباشته صنایع را کاهش دهد و استفاده منظمتر از ماشینآلات، مواد اولیه و کارکنان را ممکن کند. این موضوع برای واحدهایی که امکان توقف سریع فرایند تولید یا نگهداری محصول نیمهساخته را ندارند، اهمیت بیشتری دارد.
ابعاد اقتصادی محدودیت برق با توجه به گستردگی شهرکهای صنعتی قابل توجه است. طبق آمار سازمان صنایع کوچک و شهرکهای صنعتی ایران، بیش از ۵۵ هزار واحد صنعتی در ۸۸۲ شهرک و ناحیه صنعتی فعالیت دارند و اشتغال مستقیم آنها از یک میلیون و ۱۲۷ هزار نفر فراتر میرود. پیک مصرف برق این مراکز حدود سه هزار مگاوات برآورد شده که نزدیک به چهار درصد مصرف کشور است. این سازمان پیشتر خواستار شده بود محدودیت برق شهرکها از یک روز در هفته بیشتر نشود.
صنایع پرمصرف با فشار بیشتری روبهرو هستند. فعالان صنعت سیمان اعلام کردهاند طبق برنامه ابلاغی، سهم تامین برق برخی کارخانهها در تیر و مرداد ممکن است به حدود ۱۵ درصد نیاز آنها کاهش یابد، در حالی که این نسبت برای خرداد و شهریور ۴۰ درصد عنوان شده است. تولیدکنندگان این بخش گفتهاند چنین سطحی از برق برای ادامه فعالیت خطوط کافی نیست و میتواند عرضه محصول و برنامه تحویل به بازار را مختل کند. صنایع فولادی نیز از توقف بخشی از خطوط و کاهش ظرفیت تولید در دوره محدودیتها خبر دادهاند.
پیگیری پیشنهاد صنایع در دستگاههای اجرایی
خالقی اعلام کرد پیشنهاد جابجایی روز تعطیل با روز خاموشی به وزارت صنعت، معدن و تجارت، وزارت نیرو، ستاد تسهیل و دیگر نهادهای مرتبط ارائه شده، اما هنوز تصمیم نهایی درباره آن وجود ندارد. خانه صمت قصد دارد پیگیری موضوع را از مسیر ریاست جمهوری ادامه دهد و به گفته دبیرکل این تشکل، در مکاتبات قبلی همراهی مثبتی نسبت به اصل پیشنهاد مشاهده شده است. با این حال، تبدیل طرح به رویه اجرایی به تعیین مسئولیت دستگاهها و تنظیم ضابطه واحد برای کارخانهها نیاز دارد.
همزمان، صنعت برق از اقدامهایی برای افزایش سهم تولید در تامین انرژی خبر داده است. مدیرعامل توانیر اعلام کرده کاهش حدود ۵۰۰ مگاوات از مصرف مشترکان خانگی در یک مقطع، امکان اختصاص همین ظرفیت به بخشهای مولد اقتصاد را فراهم کرده است. سازمان صنایع کوچک نیز از بهرهبرداری ۴۲۱.۵ مگاوات نیروگاه تجدیدپذیر با سرمایهگذاری واحدهای غیردولتی در داخل یا مجاورت شهرکهای صنعتی خبر داده و هشت هزار و ۲۵۲ هکتار زمین را برای ایجاد مناطق تخصصی خورشیدی آماده واگذاری کرده است.
با وجود ظرفیتهای جدید، فاصله عرضه و تقاضا در روزهای اوج همچنان برنامه کاری صنایع را تحت تاثیر قرار میدهد. مقامهای صنعت برق بازه ۱۵ تیر تا ۱۵ مرداد را حساسترین دوره تامین برق تابستان معرفی کردهاند. برای واحدهای تولیدی، مشخص بودن ساعت و روز محدودیت اهمیت زیادی دارد، زیرا خرید مواد اولیه، شیفت کارکنان، نگهداری تجهیزات و زمان تحویل سفارشها بر اساس دسترسی پایدار به برق تنظیم میشود.
به گفته دبیرکل خانه صمت، مانع اصلی اجرا به مقررات روزها و ساعات کار مربوط میشود و وزارت کار برای تغییر گسترده این رویه به پشتوانه قانونی نیاز دارد. او توضیح داد به دلیل فعال نبودن مجلس در دوره اخیر، امکان پیگیری و تصویب تسهیل قانونی فراهم نشده است. بر این اساس، پیشنهاد باید پس از آغاز دوباره فعالیت مجلس در دستور کار قرار گیرد یا در سطح سران قوا بررسی شود تا روز خاموشی، روز تعطیل واحد تولیدی محسوب شود و روز کاری جایگزین نیز بدون تحمیل هزینه اضافی قابل اجرا باشد.
