ایران آخرین گزینه چین برای رسیدن به بازار اروپا
ایران به عنوان یکی از مهمترین مسیرهای جایگزین در طرح «یک کمربند-یک جاده» چین، بیش از پیش در کانون توجه قرار گرفته است. به گزارش خبرنگار اقتصادی، تحولات اخیر در منطقه و جهان موجب شده مسیرهای سنتی تجارت چین با اروپا با چالشهای متعددی مواجه شوند. در چنین شرایطی، کارشناسان معتقدند ایران به دلیل موقعیت جغرافیایی ویژه خود میتواند نقش کلیدی در اتصال شرق و غرب ایفا کند و به گزینه مطمئن پکن برای دسترسی به بازار اروپا تبدیل شود.
طرح ابتکاری «یک کمربند-یک جاده» یا BRI که از سال ۲۰۱۳ میلادی آغاز شد، با هدف ایجاد شبکهای گسترده از کریدورهای حملونقل و انرژی میان آسیا، اروپا و آفریقا تعریف شده است. چین در قالب این ابتکار تلاش میکند مسیرهای امن، سریع و کمهزینهای برای انتقال کالا و انرژی ایجاد کند تا بتواند جایگاه خود را در اقتصاد جهانی تثبیت کند. در این میان، ایران به دلیل قرار گرفتن در چهارراه ارتباطی شرق و غرب و همچنین شمال و جنوب، ظرفیت بالایی برای تبدیل شدن به نقطه اتصال اصلی این شبکه جهانی دارد.
با شدت گرفتن بحران اوکراین و ادامه درگیریها در این کشور، مسیر شمالی تجارت چین با اروپا که از خاک روسیه عبور میکند با ریسکهای قابلتوجهی مواجه شده است. علاوه بر این، حضور نظامی و سیاسی آمریکا در قفقاز و بحران زنگزور نیز موجب شده مسیر میانی قفقاز با بیثباتیهای متعددی روبهرو شود. در چنین شرایطی، مسیر جنوبی که از خاک ایران عبور میکند به عنوان گزینهای امنتر و پایدارتر مطرح میشود.
کریدور شرق-غرب؛ گزینه مطمئن چین
کارشناسان حملونقل معتقدند کریدور شرق-غرب با محوریت ایران میتواند جایگزینی مطمئن برای مسیرهای پرتنش فعلی باشد. این مسیر از طریق ورودیهایی در آسیای مرکزی، افغانستان و پاکستان به ایران متصل شده و سپس کالاها را به سمت اروپا منتقل میکند. به ویژه کریدور چین-آسیای میانه-غرب آسیا (CAWA) که منطقه سینکیانگ در غرب چین را به خلیج فارس و دریای مدیترانه متصل میکند، از پروژههای کلیدی در این چارچوب به شمار میرود. این مسیر علاوه بر جابهجایی کالا، امکان انتقال انرژی از ایران به بازارهای جهانی را نیز فراهم میسازد.
سرمایهگذاریهای زیرساختی چین در ایران
چین در سالهای اخیر سرمایهگذاریهای متعددی در حوزه زیرساختی ایران انجام داده است. از جمله مهمترین اقدامات میتوان به افتتاح مسیر ریلی مستقیم از شهر شیآن چین تا بندر خشک آپرین در ایران اشاره کرد. این مسیر ریلی که در سال ۲۰۲۵ عملیاتی شد، بدون نیاز به حملونقل دریایی، امکان جابهجایی سریع کالا میان شرق و غرب را فراهم کرده است. به گفته مسئولان، این مسیر علاوه بر کاهش زمان انتقال، امنیت بیشتری برای کالاهای تجاری چین ایجاد میکند.
همچنین قرارداد دوخطهسازی و برقیسازی بیش از هزار کیلومتر از خطوط راهآهن ایران با مشارکت شرکتهای چینی به امضا رسیده است. این پروژه قرار است ظرفیت حمل بار در مسیرهای ترانزیتی ایران را از ۵ میلیون تن به ۱۵ میلیون تن در سال افزایش دهد. چنین اقداماتی نشاندهنده اهمیت ویژه ایران در استراتژی بلندمدت چین برای توسعه تجارت جهانی است.
رشد تجارت ایران و چین در سایه تحریمها
با وجود تحریمهای اقتصادی آمریکا علیه ایران، روابط اقتصادی تهران و پکن همچنان در حال گسترش است. چین بزرگترین خریدار نفت ایران و شریک اصلی تجاری این کشور محسوب میشود. بر اساس آمارهای رسمی، حجم تجارت غیرنفتی ایران و چین در سال منتهی به مارس ۲۰۲۵ به بیش از ۳۴ میلیارد دلار رسیده است. این ارقام نشان میدهد که حتی در شرایط فشار خارجی، دو کشور توانستهاند سطح بالایی از همکاریهای اقتصادی را حفظ کنند.
تحولات منطقهای و اهمیت نقش ایران
تحولات اخیر در خاورمیانه نیز بر اهمیت نقش ایران افزوده است. پس از درگیریهای ۱۲ روزه ایران و رژیم صهیونیستی و بازگشت مجدد آمریکا به معادلات قفقاز، توجه چین به مسیرهای امنتر بیش از گذشته معطوف به ایران شده است. در همین راستا، فعالسازی کریدورهای تجاری و انرژی از طریق ایران میتواند موجب رونق اقتصادی نهتنها در ایران، بلکه در کل منطقه غرب آسیا و آسیای میانه نیز شود.
پیامدهای جهانی همکاری ایران و چین
از منظر جهانی، تکمیل این مسیر تجاری میتواند موازنه جدیدی در معادلات ژئوپلیتیک ایجاد کند. چین با تکیه بر این کریدور، دسترسی مستقیمتری به بازارهای اروپایی خواهد داشت و ایران نیز از مزایای اقتصادی، ترانزیتی و انرژی این همکاریها بهرهمند خواهد شد. کارشناسان اقتصادی بر این باورند که فعالسازی این مسیر میتواند منجر به افزایش اشتغال، توسعه زیرساختهای داخلی و افزایش درآمدهای ارزی ایران شود.
در حال حاضر، مذاکرات متعددی میان مسئولان ایرانی و طرفهای چینی برای گسترش همکاریها در حوزه حملونقل، انرژی و زیرساخت در جریان است. ایران تلاش دارد با بهرهگیری از موقعیت ژئوپلیتیک خود، جایگاهش را در نظم نوین جهانی ارتقا دهد. از سوی دیگر، چین نیز ایران را به عنوان شریک راهبردی در برابر فشارهای آمریکا و مسیر امن برای اتصال به اروپا در نظر گرفته است.
به گفته کارشناسان، همکاریهای ایران و چین در چارچوب طرح یک کمربند-یک جاده تنها محدود به حوزه اقتصادی نخواهد بود و میتواند در حوزههای سیاسی و امنیتی نیز اثرگذار باشد. با توجه به شرایط کنونی جهان، این همکاریها زمینهساز ایجاد ثبات منطقهای و تقویت جایگاه دو کشور در عرصه بینالملل خواهد بود.
