ایران، سپر زمینی چین در برابر محاصره دریایی آمریکا
با گسترش رقابت ژئوپلیتیکی میان ایالات متحده و چین در آبهای شرق آسیا، همکاری تهران و پکن در قالب پروژههای زمینی و ریلی ابتکار “کمربند و جاده” ابعاد تازهای یافته است. اتصال مسیرهای ریلی میان دو کشور، ایران را به یکی از مهمترین حلقههای ترانزیتی چین برای عبور کالا از شرق به غرب بدل کرده است.
به گزارش خبرنگار اقتصادی، در حالی که آمریکا طی سالهای اخیر تلاش کرده با ایجاد ائتلافهای نظامی و اعمال فشارهای ژئوپلیتیکی، مسیرهای دریایی استراتژیک چین را محدود کند، پکن با همکاری کشورهای مسیر زمینی “کمربند و جاده”، راههای جایگزینی را برای تداوم جریان تجارت خود ایجاد کرده است. در این میان، ایران به دلیل موقعیت ویژه جغرافیایی خود در مرکز اوراسیا، نقش محوری در اتصال شرق و غرب به عهده گرفته است.
طبق گزارشهای رسمی منتشرشده، در ماههای اخیر چندین قطار باری از شهر شیآن چین وارد ایران شده و در بندر خشک آپرین در نزدیکی تهران تخلیه گردیده است. این مسیر ریلی، بخشی از کریدور بینالمللی چین–آسیای مرکزی–غرب آسیا محسوب میشود و هدف آن تسهیل انتقال کالا از چین به ایران، ترکیه و در نهایت اروپا است.
این خط ریلی که در قالب طرح کلان “ابتکار کمربند و جاده” طراحی شده، علاوه بر کاهش هزینه حملونقل، زمان انتقال کالا را از مسیرهای دریایی سنتی بهطور قابل توجهی کاهش میدهد. بر اساس اعلام منابع حملونقل بینالمللی، زمان حمل محمولههای چینی از مسیر دریایی حدود ۳۰ تا ۴۰ روز است، در حالی که عبور از مسیر زمینی جدید از طریق ایران این زمان را به حدود ۱۵ روز کاهش میدهد.
به گفته کارشناسان اقتصادی، این مسیر نه تنها صرفاً یک خط حملونقل نیست، بلکه بخشی از برنامه گسترده چین برای توسعه زیرساختهای تجاری و ایجاد امنیت پایدار در زنجیره تأمین جهانی خود به شمار میرود. ایران با بهرهگیری از موقعیت ژئواستراتژیک و شبکه گسترده ریلی و بندری خود، میتواند به یکی از اصلیترین محورهای ترانزیتی منطقه تبدیل شود.
ایران با برخورداری از بنادر جنوبی همچون بندرعباس و اتصال ریلی به کشورهای آسیای مرکزی، قفقاز و ترکیه، از ظرفیت بالایی برای ایفای نقش در مسیرهای تجاری چین برخوردار است. اتصال مستقیم مسیر ریلی چین به ایران و افتتاح رسمی خط شیآن – آپرین، گامی مهم در جهت تقویت پیوندهای اقتصادی دو کشور محسوب میشود.
به گزارش منابع بینالمللی، افتتاح این مسیر، بخشی از همکاریهای ایران و چین در چارچوب توافق جامع ۲۵ ساله است که با هدف توسعه تجارت، سرمایهگذاری و زیرساختهای ترانزیتی میان دو کشور امضا شده است. بر اساس این توافق، توسعه مسیرهای زمینی مکمل مسیرهای دریایی و افزایش دسترسی متقابل به بازارهای غرب آسیا و اروپا در دستور کار قرار گرفته است.
در همین راستا، افتتاح کنسولگری چین در بندرعباس نیز بهعنوان نشانهای از گسترش همکاریهای لجستیکی و اهمیت روزافزون سواحل جنوبی ایران ارزیابی میشود. بندرعباس به دلیل موقعیت ممتاز جغرافیایی خود در خلیج فارس و نزدیکی به آبهای آزاد، به یکی از مراکز کلیدی در مسیر ترانزیتی پروژه “کمربند و جاده” تبدیل شده است.
جایگاه ایران در مسیرهای زمینی چین
در گفتوگو با خبرنگار اقتصادی، کریم نائینی، کارشناس حملونقل بینالمللی، با اشاره به جایگاه ایران در این همکاریها گفت: «ایران تنها یک مسیر ترانزیتی نیست، بلکه گذرگاهی حیاتی است که میتواند چین را از خطرات تحریمهای غرب و تهدیدهای نظامی دریایی مصون نگه دارد. کشور ما باید از این موقعیت به عنوان یک مزیت ژئوپلیتیکی استفاده کند و نقش خود را در تجارت اوراسیا تثبیت نماید.»
وی افزود: «با وجود ظرفیتهایی مانند بندرعباس، بندر خشک آپرین و شبکه ریلی گسترده، هنوز از تمامی پتانسیل موجود برای همکاری با چین استفاده نکردهایم. ضروری است دولت با برنامهریزی دقیق، زمینه بهرهبرداری حداکثری از این مسیر را فراهم کند تا ایران به عنوان شریک مطمئن پکن در مسیرهای زمینی آسیایی شناخته شود.»
نقش ایران در ابتکار کمربند و جاده
گزارشها حاکی است که چین در قالب ابتکار “کمربند و جاده” بیش از ۱۵۰ کشور را در پروژههای زیرساختی خود مشارکت داده و ایران یکی از مسیرهای کلیدی در شاخه غربی این طرح محسوب میشود. مسیر ایران علاوه بر عبور کالاهای چینی، امکان اتصال به شبکه حملونقل روسیه، قفقاز، ترکیه و مدیترانه را نیز فراهم میکند.
کارشناسان ترانزیت معتقدند که افزایش همکاری ایران و چین در مسیرهای زمینی میتواند فرصتهای تازهای را برای اقتصاد کشور فراهم آورد. با توجه به محدودیتهای موجود در مسیرهای دریایی نظیر تنگه مالاکا، بابالمندب و کانال سوئز که تحت نفوذ آمریکا و متحدان غربی قرار دارند، مسیر زمینی از طریق ایران میتواند گزینهای امنتر و پایدارتر برای انتقال کالا باشد.
بر اساس اعلام مقامات چینی، توسعه مسیرهای ریلی از شرق چین تا غرب آسیا بخشی از راهبرد ملی این کشور برای تضمین امنیت تجاری و کاهش وابستگی به دریاهاست. چین در سالهای اخیر با سرمایهگذاری در بنادر پاکستان، سریلانکا، ایران و امارات، تلاش کرده است خطوط تجاری خود را متنوع سازد.
لزوم بهرهبرداری ایران از فرصت ترانزیتی
در همین زمینه، نائینی تأکید کرد: «ایران باید با ایجاد زیرساختهای مدرن در بنادر جنوبی و مسیرهای ریلی، سهم خود را از تجارت شرق–غرب افزایش دهد. افتتاح مسیر ریلی چین–ایران تنها آغاز راه است و تداوم آن نیازمند پشتیبانی مالی، لجستیکی و سیاسی گسترده است.»
اکنون با تداوم تحریمهای آمریکا و تشدید رقابت نظامی واشنگتن با پکن در منطقه هند و آرام، مسیرهای زمینی جایگزین اهمیت دوچندانی یافتهاند. به باور کارشناسان، کریدور زمینی ایران میتواند به عنوان مسیر اطمینان استراتژیک برای چین عمل کند و زمینه تداوم جریان صادرات و واردات این کشور را بدون عبور از آبراههای پرتنش فراهم آورد.
بر پایه اطلاعات منتشرشده از منابع رسمی، عبور نخستین قطار باری چین از خاک ایران، آغازگر مرحله تازهای از همکاریهای اقتصادی و زیرساختی دو کشور محسوب میشود. این مسیر با عبور از قزاقستان، ترکمنستان و ورود به ایران، محمولههای تجاری را به سمت بازارهای منطقهای هدایت میکند.
جمعبندی
در پایان، کارشناسان اقتصادی معتقدند که ایران باید از این فرصت تاریخی برای تبدیل شدن به محور ترانزیت آسیایی استفاده کند. مسیر زمینی ایران نهتنها امنیت تجارت چین را در برابر تهدیدات دریایی آمریکا افزایش میدهد، بلکه میتواند به منبعی پایدار از درآمدهای ترانزیتی و سرمایهگذاری خارجی برای کشور تبدیل شود.
