راه ایران به بازار آفریقا از اصلاح مسیر حملونقل میگذرد
ایران در ماههای اخیر با برگزاری نشستهای مشترک و امضای توافقنامههایی با کشور تونس، نگاه جدیتری به بازار پرظرفیت قاره آفریقا داشته است. با این حال، کارشناسان اقتصادی معتقدند که تحقق این فرصت بزرگ نیازمند رفع موانع ساختاری است. به باور فعالان اقتصادی، تا زمانی که مسیر جابهجایی کالاها منظم و با هزینه مناسب نشود، گسترش تجارت پایدار میان ایران، تونس و دیگر کشورهای آفریقایی امکانپذیر نخواهد بود.
توافقهای اخیر ایران و تونس
به گزارش ایسنا، سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در تاریخ ۱۹ شهریورماه سال جاری در جریان سفر به تونس، مجموعهای از توافقها را با مقامات این کشور به امضا رساند. لغو روادید ۱۵ روزه برای اتباع دو کشور، برگزاری کمیسیون مشترک اقتصادی، تقویت گردشگری و راهاندازی پروازهای مستقیم میان تهران و تونس، از جمله مهمترین محورهای این توافقها بود.
جایگاه تونس در راهبرد ایران
تونس به دلیل موقعیت جغرافیایی خود در شمال آفریقا میتواند به دروازه ورود ایران به این منطقه تبدیل شود؛ منطقهای که از نظر سیاسی و اقتصادی برای تهران اهمیت بالایی دارد. با این حال تجربههای گذشته نشان داده بسیاری از تفاهمنامهها و توافقهای ایران با کشورهای آفریقایی به مرحله اجرا نرسیده و صرفاً در قالب اسناد رسمی باقی مانده است.
تاکید اتاق مشترک ایران و آفریقا
در همین راستا، طی روزهای گذشته مسعود برهمن – رئیس اتاق مشترک ایران و آفریقا – در نشستی با کمیته ایرانی اتاق بازرگانی بینالمللی (ICC) بر ضرورت توجه بیشتر به بازارهای آفریقایی تاکید کرد. او گفت: «قاره آفریقا ظرفیت بالایی برای صادرات ایران در حوزههایی مانند کشاورزی، خدمات فنی و مهندسی و کالاهای اساسی دارد و نباید از این فرصت غافل شد.»
اظهارات رئیس اتاق مشترک
طبق خبر منتشر شده توسط اتاق ایران در تاریخ ۲۶ شهریورماه ۱۴۰۴، مسعود برهمن در این نشست اظهار کرد: «آفریقا یکی از مهمترین مقاصد آینده تجارت ایران است و ما در اتاق مشترک مأموریت داریم با معرفی ظرفیتهای بخش خصوصی، مسیر حضور گستردهتر تجار ایرانی را با توجه به ارتباطات و ظرفیتهای ICC در این بازار فراهم کنیم.»
موانع موجود بر سر راه تجارت
با وجود ظرفیتهای بالا و اهمیت تجارت با کشورهای آفریقایی مانند تونس، موانع متعددی بر سر راه گسترش روابط اقتصادی میان ایران و این کشورها وجود دارد. فعالان اقتصادی بارها به مشکلاتی همچون دشواری نقل و انتقال پول، هزینه بالای حملونقل، کمبود شناخت کافی از بازارهای محلی و رقابت منطقهای اشاره کردهاند. این موانع بهعنوان جدیترین چالشها برای توسعه تجارت ایران با آفریقا شناخته میشوند.
ظرفیت جمعیتی بازار آفریقا
کارشناسان بر این باورند که رفع این مشکلات میتواند مسیر حضور ایران در بازاری با بیش از یک میلیارد نفر جمعیت را هموار کند. توافقهای اخیر با تونس و تاکید نهادهایی مانند اتاق ایران و آفریقا بر تقویت دیپلماسی اقتصادی را میتوان نشانهای از عزم تهران برای حضور پررنگتر در قاره آفریقا دانست. با این حال، مسیر تحقق این هدف نیازمند برنامهریزی دقیق و اقدام عملی است.
دیدگاه سخنگوی کمیسیون توسعه تجارت
سید روحالله لطیفی، سخنگوی کمیسیون توسعه تجارت خانه صنعت، معدن و تجارت، درباره روابط اقتصادی ایران و تونس به ایسنا گفت: «با وجود موفقیتها در حوزه سیاسی، تجارت دو کشور هنوز به اندازه اشتراکات سیاسی رشد نکرده است.» او افزود: «در پنج ماه نخست امسال، صادرات ایران به تونس رشد قابل توجهی داشته و این جهش نشاندهنده افزایش ظرفیت روابط تجاری است؛ اما در مجموع سهم ایران از واردات تونس همچنان ناچیز بوده و باید افزایش یابد.»
راهکارهای توسعه روابط تجاری
لطیفی در ادامه درباره راهحلهای پیشنهادی برای توسعه تجارت ایران و تونس اظهار کرد: «مشکلات حملونقل باید حل شود تا کالاها به صورت منظم و با قیمت مناسب منتقل شوند. همچنین باید زمینه برای ورود کالاهای تونس به ایران فراهم شود.» او افزود: «حوزه پولی و مالی باید توسعه یابد و امکان تهاتر کالا به کالا فراهم شود. علاوه بر این، معرفی ظرفیتها و محصولات دو کشور از طریق نمایشگاهها، رسانهها و رویدادهای تجاری اهمیت ویژهای دارد تا ظرفیتهای بالقوه به فرصتهای واقعی تبدیل شوند.»
آمار صادرات آهن و فولاد به تونس
طبق آمار موجود، در سه تا چهار سال اخیر میزان صادرات آهن و فولاد ایران به تونس افزایش یافته و حدود ۷.۵ میلیون دلار ارزآوری برای کشور به همراه داشته است. این موضوع نشاندهنده اهمیت و ظرفیت بالای بازارهای آفریقایی برای ایران است.
چالش در حوزه محصولات کشاورزی
با وجود افزایش صادرات برخی کالاها، کارشناسان تاکید دارند که بخشی از محصولات کشاورزی ایران مانند کشمش و پسته عمدتاً از طریق بازارهایی مانند دبی به کشورهای آفریقایی صادر میشوند. به دلیل فقدان سیستم مالی و حملونقل مناسب، این محصولات گاهی به نام کشورهای دیگر وارد بازارهایی همچون تونس میشوند. فعالان اقتصادی معتقدند رفع این موانع میتواند فرصت بزرگی برای صادرات مستقیم محصولات کشاورزی ایران ایجاد کند.
نسبت ظرفیتهای سیاسی و اقتصادی
اگرچه توافقهای اخیر نشاندهنده تلاش دو طرف برای تبدیل گرایشهای سیاسی و فرهنگی به همکاریهای اقتصادی است، اما بررسی روابط تجاری میان ایران و تونس نشان میدهد که در سالهای گذشته روابط اقتصادی هرگز متناسب با ظرفیتهای سیاسی موجود نبوده است. سهم تجارت در این روابط بسیار اندک باقی مانده است.
امید به آینده با اصلاح مسیر حملونقل
فعالان اقتصادی و کارشناسان امیدوارند که با اصلاح مسیر حملونقل و توسعه زیرساختهای مالی، زمینه برای گسترش پایدار روابط اقتصادی ایران با تونس و دیگر کشورهای آفریقایی فراهم شود. تحقق این هدف میتواند شاخص تجارت ایران با آفریقا را در سطحی بالاتر قرار دهد و فرصتهای تازهای برای اقتصاد ایران ایجاد کند.
