قیمت گاز اروپا با اختلال در عرضه خلیج فارس دوباره اوج گرفت
قیمت گاز اروپا در معاملات دوشنبه ۲۹ تیر ۱۴۰۵ بار دیگر از مرز ۷۰۰ دلار به ازای هر هزار متر مکعب عبور کرد. دادههای بازار معاملات بین قارهای نشان میدهد قرارداد گاز برای تحویل در ماه اوت در شاخص هلندی تی تی اف تا حدود ۶۰٫۵۱۵ یورو به ازای هر مگاوات ساعت بالا رفت که با نرخ تبدیل روز بازار، نزدیک به ۷۱۶ دلار برای هر هزار متر مکعب برآورد میشود. رشد قیمت از ابتدای جلسه معاملاتی بیش از ۵ درصد بود و بازار را به بالاترین سطح از اواخر مارس رساند.
هرچند نرخ گاز پس از ثبت اوج روزانه بخشی از افزایش خود را پس داد و به محدوده ۵۷ تا ۵۸ یورو برای هر مگاوات ساعت بازگشت، سطح فعلی همچنان فاصله زیادی با ابتدای تابستان دارد. شاخص گاز اروپا طی یک ماه گذشته نزدیک به ۴۰ درصد رشد کرده و نسبت به دوره مشابه سال قبل بیش از ۷۰ درصد بالاتر قرار گرفته است. بازار اکنون اختلال در حمل گاز طبیعی مایع و دشوار شدن روند پر کردن مخازن را یک ریسک پایدار ارزیابی میکند.
قیمت ۷۱۶ دلاری هنوز از اوج ثبت شده در ۱۹ مارس پایینتر است. در آن روز، قراردادهای گاز اروپا تا حدود ۸۵۴ دلار به ازای هر هزار متر مکعب یا نزدیک به ۷۲ یورو برای هر مگاوات ساعت افزایش یافتند. جهش مارس پس از آسیب دیدن بخشی از ظرفیت تولید قطر رخ داد و قیمت را به بالاترین سطح از زمستان ۲۰۲۲ و ۲۰۲۳ رساند. بازگشت نرخ به بالای ۷۰۰ دلار در میانه فصل تزریق، هزینه تامین زمستانی اروپا را افزایش داده است.
کاهش جریان گاز طبیعی مایع از تنگه هرمز
عامل اصلی نوسان اخیر، کاهش شدید عبور نفتکشها و کشتیهای حامل گاز از تنگه هرمز است. اداره اطلاعات انرژی آمریکا برآورد کرده بود که در سال ۲۰۲۴ حدود یک پنجم تجارت جهانی گاز طبیعی مایع از این مسیر عبور کرده است. قطر روزانه نزدیک به ۹٫۳ میلیارد فوت مکعب و امارات حدود ۰٫۷ میلیارد فوت مکعب گاز طبیعی مایع از این آبراه صادر میکردند و تقریبا تمام جریان گازی خلیج فارس از همین مسیر به بازارهای خارجی میرسید.
دادههای کشتیرانی منتشر شده در ۱۷ ژوئیه نشان داد فقط سه کشتی کالایی در یک روز از تنگه عبور کردهاند که کمترین میزان از ماه مه بوده است. یک روز پیش از آن نیز ۱۱ کشتی از مسیر گذشته بودند، در حالی که متوسط کل تردد روزانه پیش از بحران حدود ۱۲۵ فروند اعلام شده بود. در همان گزارش هیچ نفتکش بسیار بزرگ یا کشتی حامل گاز طبیعی مایع برای دومین روز پیاپی در حال عبور ثبت نشد.
بررسی شرکت آی سی آی اس نشان میدهد از آغاز اختلالها در ۲۸ فوریه تا ۲۰ ژوئیه فقط ۲۶ محموله گاز طبیعی مایع توانستهاند از خلیج فارس خارج شوند. این رقم با جریان معمول ۹۰ تا ۱۰۰ محموله در هر ماه فاصله زیادی دارد. همین موسسه برآورد عرضه جهانی گاز طبیعی مایع در سال ۲۰۲۶ را از ۴۴۱ میلیون تن به ۴۳۱ میلیون تن کاهش داده است.
اطلاعات رسمی قطر انرژی نشان میدهد مجموعه این شرکت ۱۴ واحد مایع سازی با ظرفیت اسمی سالانه ۷۷ میلیون تن دارد. آسیب ماه مارس دو واحد تولیدی و یک واحد تبدیل گاز به مایعات را از مدار خارج کرد. مدیرعامل قطر انرژی اعلام کرده است حدود ۱۲٫۸ میلیون تن از ظرفیت سالانه، معادل ۱۷ درصد کل ظرفیت صادراتی کشور، برای سه تا پنج سال در دسترس نخواهد بود. کاهش تولید میعانات گازی، گاز مایع، هلیوم و نفتا نیز محدودیت عرضه در چند بازار کالایی را تشدید کرده است.
هزینه بالاتر ذخیره سازی و تولید در اروپا
افزایش قیمت گاز اروپا در زمانی رخ داده که کشورهای عضو اتحادیه اروپا برای پر کردن انبارهای زیرزمینی پیش از زمستان رقابت میکنند. ذخایر گاز منطقه در ۲۰ ژوئیه کمتر از ۵۴ درصد ظرفیت گزارش شد، در حالی که در روز مشابه سال قبل حدود ۶۴ درصد بود. آژانس همکاری تنظیم کنندگان انرژی اروپا نیز در اوایل ژوئیه هشدار داده بود که سرعت تزریق از میانگین ده ساله و سطح سال ۲۰۲۵ پایینتر است و اروپا برای رسیدن به هدف زمستانی به واردات بیشتر نیاز دارد.
آی سی آی اس محاسبه کرده است که کشورهای اروپایی ممکن است برای تکمیل ذخایر در پاییز، گاز را با متوسط حدود ۵۴ یورو برای هر مگاوات ساعت خریداری کنند. در صورت آغاز سرد زمستان، این هزینه میتواند به حدود ۶۰ یورو برسد. ادامه قیمت در این محدوده، سود اقتصادی ذخیره سازی را کاهش میدهد و احتمال مداخله مالی دولتها برای حفظ امنیت عرضه را بیشتر میکند.
اثر افزایش قیمت عمده فروشی محدود به انبارها نیست. نیروگاههای گازی و تولیدکنندگان مواد شیمیایی، کود، فولاد، شیشه و سیمان از مصرف کنندگان بزرگ انرژی هستند و رشد بهای خوراک یا برق، هزینه تمام شده محصولات آنها را بالا میبرد. صنعت شیمیایی آلمان در نیمه نخست سال ۲۰۲۶ با افت ۳ درصدی تولید روبرو شده و انجمن این صنعت برای کل سال کاهش ۱٫۵ درصدی تولید را پیش بینی کرده است. هزینه بالای انرژی در کنار ضعف تقاضا، فشار بر حاشیه سود کارخانهها را بیشتر کرده است.
فشار قیمت در بازار خرده فروشی نیز از سطح بالایی آغاز شده است. شاخص قیمت انرژی خانوار نشان میدهد در ژانویه ۲۰۲۶ بهای گاز خانگی در استکهلم حدود ۳۵ سنت یورو برای هر کیلووات ساعت و در آمستردام حدود ۱۷٫۴ سنت بوده است. انتقال افزایش قیمت عمده فروشی به قبوض خانوار به ساختار قراردادها، مالیات، یارانه و زمان بازنگری تعرفهها بستگی دارد، اما ماندگاری نرخهای بالا میتواند هزینه حمایتهای دولتی و فشار بر بودجه خانوار را افزایش دهد.
خطوط لوله عربستان و امارات بخشی از صادرات نفت را از تنگه هرمز دور میکنند، اما جایگزین قابل توجهی برای محمولههای گاز طبیعی مایع قطر نیستند. بازار اروپا در کوتاه مدت باید برای جبران کمبود به عرضه آمریکا، آفریقا و دیگر صادرکنندگان متکی باشد. رقابت خریداران آسیایی برای همین محمولهها نیز هزینه حمل، بیمه و قیمت تحویل گاز را در ماههای آینده بالا نگه میدارد.
