تزریق ۷۵ هزار میلیارد تومان به بانکها؛ بانک مرکزی ترمز رشد نرخ سود را کشید
بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران در تازهترین اقدام خود در حوزه سیاستگذاری پولی، از طریق عملیات بازار باز اقدام به تزریق ۷۵ هزار میلیارد تومان نقدینگی به شبکه بانکی کشور کرد. این اقدام در قالب ریپو معکوس انجام شده و هدف اصلی آن، کنترل نرخ سود بینبانکی در محدوده ۲۴ درصد و جلوگیری از جهش نرخهای کوتاهمدت عنوان شده است.
هدف کنترل نرخ سود بینبانکی
به گزارش خبرنگار اقتصادی، بانک مرکزی در سالهای اخیر عملیات بازار باز را به عنوان ابزار اصلی سیاستگذاری پولی به کار گرفته است. در این چارچوب، سیاستگذار پولی با استفاده از قراردادهای ریپو و ریپو معکوس، مازاد یا کسری نقدینگی بانکها را مدیریت میکند. به این ترتیب نرخ سود بینبانکی در دامنه هدف تعیینشده باقی میماند.
در تازهترین اقدام، بانک مرکزی با خرید اوراق بدهی دولتی از بانکها و تزریق پول نقد به شبکه بانکی، تلاش کرده است فشار کمبود نقدینگی را کاهش دهد و مانع از افزایش غیرمنتظره نرخ سود شود. طبق اعلام منابع رسمی، این سیاست به ویژه در پایان شهریور و با توجه به فشار پرداختی بانکها اهمیت بیشتری یافته است.
ریپو معکوس چیست؟
بر اساس توضیحات کارشناسان، ریپو معکوس به معنای خرید اوراق بدهی توسط بانک مرکزی از بانکها و پرداخت نقدینگی در مقابل آن است. این ابزار زمانی به کار گرفته میشود که بانکها با کمبود نقدینگی روبهرو میشوند و خطر افزایش نرخ سود بینبانکی وجود دارد.
در شرایط کنونی، بانک مرکزی دامنهای غیررسمی برای نرخ سود بینبانکی بین ۲۳ تا ۲۵ درصد تعریف کرده و کریدور رسمی نرخ بهره بینبانکی نیز ۱۷ تا ۲۴ درصد است. چنانچه نرخ سود از این محدوده فراتر رود، هزینه تأمین مالی دولت و شبکه بانکی بهطور جدی افزایش خواهد یافت.
تزریق ۷۵ هزار میلیارد تومانی برای ثبات بازار پول
بررسیها نشان میدهد اقدام اخیر بانک مرکزی در واقع به عنوان ترمز نرخ سود عمل کرده و مانع از افزایش آن به سطوح بالاتر از ۲۶ درصد شده است. این موضوع برای ثبات بازار پول و بازار سرمایه اهمیت دارد، زیرا تغییرات نرخ سود بینبانکی بهطور مستقیم بر هزینههای تأمین مالی، بازده اوراق بدهی و شرایط بازار سهام اثرگذار است.
پیامدها برای بازار سرمایه و سپردهگذاران
کنترل نرخ سود در محدوده ۲۴ درصد از دید فعالان اقتصادی یک سیگنال مهم برای بازار سرمایه محسوب میشود. تثبیت نرخ در این سطح، باعث کاهش فشار بر بازده اوراق شده و میتواند به بازار سهام جهت مثبت بدهد. از سوی دیگر، برای سپردهگذاران نیز این اقدام نشان میدهد که سیاستگذار پولی قصد ندارد نرخهای سود بالاتری را به رسمیت بشناسد و نرخهای فعلی همچنان مبنای فعالیت نظام بانکی خواهد بود.
اظهارات یک کارشناس اقتصادی
کامران رحیمی، کارشناس اقتصادی، در گفتوگو با خبرنگار اقتصادی اظهار داشت: «تزریق ۷۵ هزار میلیارد تومان در قالب ریپو معکوس در ظاهر برای کنترل نرخ سود است اما پیام مهمی نیز در خود دارد. این حجم از ریپو معکوس نشان میدهد بانکها با کمبود جدی نقدینگی کوتاهمدت مواجه هستند و بانک مرکزی عملاً نقش تأمینکننده اضطراری نقدینگی را ایفا میکند.»
وی ادامه داد: «البته این ابزار ذاتاً موقت است و باید در موعد مشخص جمعآوری شود، اما تجربه نشان داده در برخی موارد این عملیات موقت در عمل به افزایش پایه پولی منجر شده است. بنابراین دقت بانک مرکزی در مدیریت بازگشت نقدینگی از اهمیت بالایی برخوردار است.»
جایگاه ریپو معکوس در اقتصاد ایران
کارشناسان یادآور میشوند که در بسیاری از اقتصادهای دنیا، مانند ترکیه یا برزیل، ابزار ریپو معکوس تنها برای تنظیمات جزئی یا همان فاینتیونینگ به کار میرود. اما در ایران، به دلیل ناترازیهای مزمن در ترازنامه بانکها، این ابزار به تدریج به یک سازوکار ساختاری تبدیل شده است. این موضوع نشان میدهد که بانک مرکزی علاوه بر مدیریت نرخ سود، ناچار به تأمین نیازهای فوری نقدینگی بانکها نیز هست.
شرط موفقیت عملیات بازار باز
با وجود اینکه عملیات ریپو معکوس بهطور موقت موجب آرامش بازار پول میشود، اما کارشناسان تأکید میکنند که شرط موفقیت این سیاست، جمعآوری بهموقع نقدینگی تزریقشده است. اگر این حجم پول در سیستم باقی بماند، خطر افزایش تورم در ماههای آینده وجود خواهد داشت.
به گفته منابع آگاه، بانک مرکزی در تلاش است با ایجاد شفافیت بیشتر در چارچوب عملیات بازار باز، سقف مشخصی برای تزریقهای نقدینگی تعیین کند تا نگرانیها در خصوص تبدیل این ابزار به «چاپ پول غیرمستقیم» کاهش یابد.
جمعبندی
تزریق ۷۵ هزار میلیارد تومان نقدینگی از طریق ریپو معکوس توسط بانک مرکزی، اقدامی در راستای کنترل نرخ سود بینبانکی و ثبات بازار پول است. این اقدام از یکسو به آرامش در بازار سرمایه و بازار بدهی کمک میکند و از سوی دیگر، نشانهای از فشار کمبود نقدینگی در نظام بانکی کشور به شمار میرود.
بانک مرکزی با این اقدام نشان داده است که برای مهار نرخ سود، حاضر به انجام عملیات بزرگ نقدینگی است. با این حال، موفقیت این سیاست در گرو جمعآوری بهموقع نقدینگی و ایجاد انضباط بیشتر در نظام بانکی خواهد بود.
