ویکتور فوکس و نقش او در شکلگیری اقتصاد سلامت مدرن
ویکتور آر فوکس از اقتصاددانانی بود که مرز میان اقتصاد و پزشکی را به شکلی جدی تغییر داد و نشان داد سلامت فقط موضوعی پزشکی نیست، بلکه با تخصیص منابع، هزینه، بهرهوری، رفتار مصرفکننده و انگیزههای مالی نیز پیوند دارد. او در سال ۱۹۲۴ در نیویورک متولد شد و پس از دههها فعالیت دانشگاهی و پژوهشی، در ۱۶ سپتامبر ۲۰۲۳ در ۹۹ سالگی درگذشت. نام فوکس بیش از هر چیز با شکلگیری اقتصاد سلامت مدرن گره خورده است؛ حوزهای که امروز هزینه درمان، بیمه، دسترسی به خدمات پزشکی و نحوه استفاده از منابع محدود سلامت را بررسی میکند.
فوکس مدرک کارشناسی مدیریت بازرگانی خود را در سال ۱۹۴۷ از دانشگاه نیویورک گرفت و سپس در دانشگاه کلمبیا اقتصاد خواند. او در سال ۱۹۵۵ دکترای اقتصاد گرفت و موضوع رسالهاش اقتصاد صنعت خز بود. ورود او در سال ۱۹۶۲ به دفتر ملی پژوهش اقتصادی آمریکا نقطه مهمی در مسیر حرفهایاش شد. فوکس در این موسسه به پژوهشهای تجربی علاقه بیشتری پیدا کرد و تمرکز خود را به مسائل سلامت و خدمات پزشکی منتقل کرد.
ورود اقتصاد به حوزه سلامت و هزینههای درمان
در دورهای که مسائل پزشکی عمدتا از زاویه درمان و علوم بالینی بررسی میشد، فوکس تاکید داشت که نظام سلامت را باید یک بخش اقتصادی نیز دانست. بیمارستانها، پزشکان، شرکتهای بیمه، تولیدکنندگان دارو و بیماران همگی در محیطی فعالیت میکنند که منابع آن محدود است و تصمیمهای مالی بر نوع و میزان خدمات اثر میگذارد. از نگاه او، افزایش مخارج درمان لزوما به معنای افزایش متناسب سطح سلامت نیست و برای ارزیابی عملکرد نظام درمانی باید رابطه میان هزینه، کیفیت، دسترسی و پیامدهای سلامت بررسی شود.
یکی از محورهای اصلی پژوهشهای فوکس، هزینه خدمات پزشکی بود. او توجه اقتصاددانان را به این پرسش جلب کرد که چرا مخارج درمان در آمریکا افزایش مییابد و چه عواملی این رشد را شکل میدهند. رفتار پزشکان، فناوری پزشکی، ساختار بیمه، شیوه پرداخت هزینه درمان و انگیزههای اقتصادی ارائهدهندگان خدمات از جمله موضوعاتی بودند که در آثار او جایگاه مهمی داشتند. فوکس نشان میداد برای فهم هزینههای سلامت نمیتوان تنها قیمت دارو یا هزینه بیمارستان را بررسی کرد و باید کل سازوکار اقتصادی نظام درمان را در نظر گرفت.
شهرت گسترده فوکس تا حد زیادی با کتاب «چه کسی باید زنده بماند؟ سلامت، اقتصاد و انتخاب اجتماعی» پیوند دارد که نخستین نسخه آن در سال ۱۹۷۴ منتشر شد. این کتاب مفاهیم اقتصادی را وارد بحث سلامت کرد و پرسش مهمی را پیش کشید: وقتی منابع سلامت محدود است، جامعه چگونه باید میان نیازهای مختلف تصمیم بگیرد؟ فوکس در این اثر به هزینه مراقبت پزشکی، کیفیت خدمات، بیمه، فقر و سلامت و تخصیص منابع پرداخت. این کتاب طی دهههای بعد بارها منتشر شد و به یکی از متون شناختهشده آموزش اقتصاد سلامت تبدیل شد.
اهمیت این اثر فقط در توضیح هزینههای درمان نبود. فوکس نشان داد تصمیمهای سلامت با مفهوم هزینه فرصت ارتباط مستقیم دارند. هر مقدار سرمایهای که برای یک درمان، فناوری پزشکی یا گروهی از بیماران مصرف میشود، امکان استفاده از همان منابع در بخش دیگری را کاهش میدهد. این منطق به یکی از پایههای ارزیابی اقتصادی در سلامت تبدیل شد و در تحلیل هزینه و فایده، تعیین اولویتهای بودجهای و مقایسه روشهای مختلف درمانی کاربرد پیدا کرد.
میراث ویکتور فوکس در اقتصاد سلامت
فوکس همچنین میان سلامت و خدمات پزشکی تمایز قائل بود. از دید او، استفاده بیشتر از خدمات درمانی همیشه به معنای سلامت بیشتر نیست، زیرا درآمد، آموزش، سبک زندگی، شرایط اجتماعی و رفتار فردی نیز میتوانند بر وضعیت سلامت تاثیر بگذارند. این نگاه باعث شد اقتصاد سلامت از تمرکز صرف بر بیمارستان و پزشک فاصله بگیرد و موضوعاتی مانند امید به زندگی، مرگومیر، ناتوانی و عوامل اجتماعی موثر بر سلامت را نیز بررسی کند.
موضوع مهم دیگری در آثار او، نقش انگیزههای اقتصادی در رفتار پزشکان و سایر ارائهدهندگان خدمات بود. فوکس بررسی میکرد شیوه پرداخت به پزشک یا بیمارستان چگونه میتواند بر حجم و نوع خدمات ارائهشده اثر بگذارد. این مسئله بعدها به یکی از مباحث اصلی اقتصاد سلامت تبدیل شد و در طراحی بیمه درمانی، روشهای پرداخت و سیاستهای کنترل هزینه اهمیت زیادی یافت. پژوهشهای او نشان میداد ساختار مالی نظام سلامت میتواند رفتار عرضهکنندگان خدمات را تغییر دهد و بر مخارج کل درمان اثر بگذارد.
فوکس در سال ۱۹۷۴ به دانشگاه استنفورد پیوست و با داشتن جایگاه مشترک در اقتصاد و پژوهش سلامت، به گسترش مطالعات میانرشتهای کمک کرد. او تا سال ۱۹۹۵ تدریس کرد، اما پس از بازنشستگی نیز فعالیت پژوهشی خود را ادامه داد. دانشگاه استنفورد اعلام کرده است که فوکس طی حدود ۷۰ سال فعالیت علمی بیش از ۲۰۰ مقاله پژوهشی منتشر کرد و نویسنده یا ویراستار ۱۷ کتاب بود. او در سال ۱۹۹۵ ریاست انجمن اقتصادی آمریکا را نیز بر عهده داشت.
میراث اقتصادی ویکتور فوکس را میتوان در پرسشهایی دید که امروز در مرکز اقتصاد سلامت قرار دارند: منابع محدود درمانی چگونه تخصیص یابند، چه عواملی هزینههای پزشکی را افزایش میدهند، یک فناوری درمانی چه ارزش اقتصادی دارد و چگونه میتوان دسترسی به خدمات را بدون رشد کنترلنشده مخارج گسترش داد. نقش فوکس در تبدیل این مسائل به موضوعاتی قابل سنجش و تحلیل، او را به یکی از چهرههای ماندگار تاریخ اقتصاد سلامت تبدیل کرده است.
