تامین مالی اقلیمی بانکهای توسعهای به رکورد تازه رسید
گزارش مشترک بزرگترین بانکهای توسعه چندجانبه نشان میدهد حجم تامین مالی اقلیمی این نهادها در سال ۲۰۲۵ به رکورد ۱۶۲.۵ میلیارد دلار رسیده است. از این رقم، ۱۰۲.۶ میلیارد دلار به اقتصادهای کم درآمد و با درآمد متوسط اختصاص یافته و نزدیک به ۶۰ میلیارد دلار نیز در کشورهای پردرآمد به کار گرفته شده است. دادههای بانک سرمایهگذاری اروپا نشان میدهد کل منابع اقلیمی بانکهای توسعهای نسبت به سال قبل ۱۹ درصد افزایش یافته و جریان منابع به کشورهای کم درآمد و با درآمد متوسط نیز رشد ۲۱ درصدی را ثبت کرده است.
این گزارش، عملکرد ۱۰ نهاد بزرگ شامل بانک جهانی، بانک سرمایهگذاری اروپا، بانک اروپایی بازسازی و توسعه، بانک توسعه آسیا، بانک توسعه آفریقا، بانک سرمایهگذاری زیرساخت آسیا، بانک توسعه اسلامی، بانک توسعه جدید، بانک توسعه شورای اروپا و گروه بانک توسعه بین آمریکایی را پوشش میدهد. بانک سرمایهگذاری اروپا انتشار گزارش سال ۲۰۲۵ را هماهنگ کرده و بانک اروپایی بازسازی و توسعه نیز در گردآوری اطلاعات مشارکت داشته است.
روند پنج ساله ارقام نشان میدهد تامین مالی اقلیمی بانکهای توسعه چندجانبه برای اقتصادهای کم درآمد و با درآمد متوسط از ۵۱.۶ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۱ به حدود ۱۰۳ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۵ رسیده و تقریبا دو برابر شده است. این رشد، نقش بانکهای توسعهای را در تامین منابع نیروگاههای تجدیدپذیر، شبکههای برق، حمل و نقل پاک، مدیریت آب و زیرساختهای مقاوم پررنگتر کرده است.
سهم پروژههای کاهش انتشار و سازگاری با پیامدهای اقلیمی
در اقتصادهای کم درآمد و با درآمد متوسط، ۶۸ میلیارد دلار از منابع سال ۲۰۲۵ به پروژههای کاهش انتشار اختصاص یافته است. این بخش که طرحهای انرژی تجدیدپذیر، بهرهوری انرژی، حمل و نقل کم کربن و کاهش گازهای گلخانهای را در بر میگیرد، نسبت به سال قبل ۱۶ درصد رشد کرده است. تامین مالی سازگاری نیز با افزایش ۳۱ درصدی به ۳۵ میلیارد دلار رسیده است. این منابع معمولا برای مقاوم سازی زیرساختها، مدیریت خشکسالی و سیلاب، امنیت آب و غذا و کاهش آسیب پذیری فعالیتهای اقتصادی مصرف میشود.
علاوه بر منابع مستقیم بانکها، حدود ۳۵ میلیارد دلار سرمایه خصوصی برای پروژههای اقلیمی در کشورهای کم درآمد و با درآمد متوسط جذب شده است. در اقتصادهای پردرآمد نیز ۵۳ میلیارد دلار به کاهش انتشار و ۷ میلیارد دلار به سازگاری اختصاص یافته و سرمایه خصوصی بسیج شده به ۸۰ میلیارد دلار رسیده است. تامین مالی اقلیمی در کشورهای پردرآمد از اندکی بیش از ۳۱ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۱ به نزدیک ۶۰ میلیارد دلار در سال گذشته افزایش یافته است.
بر پایه اهداف اعلام شده در نشست اقلیمی باکو در سال ۲۰۲۴، بانکهای توسعه چندجانبه برنامه دارند تا سال ۲۰۳۰ سالانه دست کم ۱۲۰ میلیارد دلار تامین مالی اقلیمی برای کشورهای کم درآمد و با درآمد متوسط فراهم کنند. از این مبلغ، ۴۲ میلیارد دلار برای سازگاری در نظر گرفته شده و قرار است ۶۵ میلیارد دلار سرمایه خصوصی دیگر نیز در هر سال جذب شود. هدف این بانکها برای اقتصادهای پردرآمد، تامین سالانه ۵۰ میلیارد دلار منابع مستقیم و بسیج ۶۵ میلیارد دلار سرمایه خصوصی است.
آمبروآز فایول، معاون بانک سرمایهگذاری اروپا، رشد منابع را نشانه گسترش ظرفیت بانکهای توسعهای دانسته و گفته است حمایت مالی با سرعت بیشتری به بخشهای نیازمند میرسد. او افزایش ۲۱ درصدی منابع برای اقتصادهای کم درآمد و با درآمد متوسط را چشمگیر توصیف کرده و بر اساس ارقام سال ۲۰۲۵، دستیابی به هدف ۱۲۰ میلیارد دلاری را امکان پذیر میداند.
تغییر معیار بانک جهانی و اهمیت آن برای جریان منابع
در کنار رکورد تازه، تغییر رویکرد بانک جهانی توجه فعالان بازار تامین مالی توسعه را جلب کرده است. این بانک در ۲۹ ژوئن اعلام کرد هدف اختصاص ۴۵ درصد از تامین مالی سالانه به منافع اقلیمی را کنار میگذارد و ارزیابی عملکرد را بیشتر بر نتایج پروژهها متمرکز میکند. بانک جهانی تاکید کرده است برنامه اقدام تغییرات اقلیمی ادامه خواهد یافت و شاخصهایی مانند خالص انتشار گازهای گلخانهای و تعداد افراد مقاومتر در برابر مخاطرات اقلیمی، همچنان اندازه گیری و گزارش میشود.
اهمیت این تصمیم از سهم بالای بانک جهانی در بازار منابع اقلیمی ناشی میشود. این نهاد در سال ۲۰۲۵ نزدیک به نیمی از ۱۰۲.۶ میلیارد دلار تامین مالی اختصاص یافته به اقتصادهای کم درآمد و با درآمد متوسط را فراهم کرده و طی پنج سال گذشته نیز سهمی نزدیک به همین سطح داشته است. جیمی فرگوسن، مدیر اقلیم گروه بانک جهانی، اعلام کرده است تقاضا برای توسعه سازگار با اقلیم ادامه دارد و مسائل توسعهای و اقلیمی در بسیاری از پروژهها به یکدیگر پیوند خوردهاند.
دنی اسکال از اندیشکده ای تری جی انتظار دارد هدف سالانه ۱۲۰ میلیارد دلاری تا سال ۲۰۳۰ محقق شود، اما این رقم را کف تعهدات میداند. به ارزیابی او، نزدیک شدن جریان سالانه منابع به حدود ۱۸۰ میلیارد دلار به ابزارهای مالی تازه، ظرفیت بیشتر ترازنامه بانکها، مشارکت سهامداران و جذب گستردهتر سرمایه خصوصی نیاز دارد. این موضوع برای کشورهایی که با محدودیت بودجه عمومی و هزینه بالای استقراض روبرو هستند، اهمیت بیشتری دارد.
بانکهای توسعه چندجانبه در نشست سال ۲۰۲۵ در برزیل نیز تعهد خود را برای افزایش حمایت از برنامههای کم کربن و مقاوم در برابر مخاطرات اقلیمی تکرار کردند. نشست بعدی از ۹ تا ۲۰ نوامبر ۲۰۲۶ در آنتالیای ترکیه برگزار میشود و یکی از محورهای اقتصادی آن، تبدیل تعهدات گذشته به پروژههای قابل تامین مالی خواهد بود. مقامهای میزبان برآورد کردهاند کشورهای در حال توسعه برای اجرای اهداف اقلیمی خود به منابعی نزدیک به یک تریلیون دلار نیاز دارند.
گزارش سال ۲۰۲۵ با راه اندازی نسخه آزمایشی داشبورد مشترک تامین مالی اقلیمی همراه شده است. این سامانه از آوریل ۲۰۲۶ جزئیات بیشتری درباره نوع پروژه، سطح درآمد کشورها، سهم سازگاری و کاهش انتشار و روشهای محاسبه منابع ارائه میکند. انتشار دادههای هماهنگ شده میتواند مقایسه عملکرد بانکها، ارزیابی جذب سرمایه خصوصی و پیگیری فاصله تا اهداف سال ۲۰۳۰ را برای دولتها، سرمایه گذاران و نهادهای مالی آسانتر کند.
