زادروز ریچارد فریمن و اهمیت اقتصاد کار در فهم بازار امروز
بیست و نهم ژوئن در تقویم اقتصاد، زادروز ریچارد فریمن، اقتصاددان برجسته کار و استاد دانشگاه هاروارد است. او در سال ۱۹۴۳ در نیوبرگ نیویورک متولد شد و تا سال ۲۰۲۶، با ورود به ۸۳ سالگی، همچنان یکی از نامهای اثرگذار در مطالعه بازار کار، نابرابری درآمدی، اتحادیهها، استانداردهای کار و آینده نیروی انسانی به شمار میآید. اهمیت فریمن فقط در جایگاه دانشگاهی او خلاصه نمیشود؛ بخش مهم کارنامهاش به پرسشهایی مربوط است که برای اقتصادهای امروز حیاتیاند: دستمزد چگونه شکل میگیرد، کارگران در برابر تغییرات فناورانه چه موقعیتی دارند، چرا نابرابری در برخی بازارها تشدید میشود و سهم نیروی کار از رشد اقتصادی چگونه حفظ میشود.
فریمن پس از دریافت مدرک کارشناسی از کالج دارتموث در سال ۱۹۶۴، دکترای اقتصاد خود را در سال ۱۹۶۹ از دانشگاه هاروارد گرفت. مسیر علمی او از همان ابتدا به اقتصاد نیروی کار گره خورد؛ حوزهای که رفتار کارفرما، کارگر، نهادهای بازار کار، مهارت، دستمزد و بهرهوری را همزمان بررسی میکند. نگاه فریمن به بازار کار، صرفا آماری یا نظری نیست. او معمولا بازار کار را به عنوان نهادی زنده میبیند که در آن قواعد بنگاه، قدرت چانهزنی، آموزش، فناوری و توزیع درآمد به شکل مستقیم بر زندگی اقتصادی خانوارها اثر میگذارد.
اقتصاددانی که اتحادیهها و دستمزد را دوباره به مرکز بحث آورد
یکی از شناختهشدهترین محورهای پژوهش فریمن، بررسی نقش اتحادیهها و شکلهای مختلف نمایندگی کارگران در اقتصاد است. او در آثار خود نشان داد که اتحادیهها را نمیتوان فقط از زاویه هزینه دستمزد برای بنگاه تحلیل کرد. اتحادیهها میتوانند در سطح بنگاه به بیان خواستههای کارکنان، کاهش جابهجایی نیروی کار، نظم دادن به روابط کاری و ایجاد سازوکار مذاکره کمک کنند. همین رویکرد باعث شد بحث درباره اتحادیهها از سطح جدال ساده میان کارگر و کارفرما فراتر رود و به مسئلهای درباره بهرهوری، ثبات شغلی و توزیع منافع رشد اقتصادی تبدیل شود.
فریمن در کتابها و مقالههای متعدد خود به این پرسش پرداخت که چرا برخی اقتصادها با وجود رشد تولید، با افزایش شکاف درآمدی روبهرو میشوند. او نابرابری را نتیجه یک عامل منفرد نمیداند، بلکه آن را حاصل ترکیب مهارت، آموزش، فناوری، ساختار بنگاهها، تجارت، مهاجرت و قدرت چانهزنی در بازار کار میبیند. از این منظر، سیاست اقتصادی زمانی میتواند به بهبود رفاه منجر شود که فقط بر رشد تولید ناخالص داخلی تمرکز نکند و کیفیت شغل، امنیت درآمد و امکان مشارکت کارگران در منافع بنگاه را نیز در نظر بگیرد.
جایگاه فریمن در اقتصاد کار به دلیل گستره موضوعاتی که بررسی کرده، متمایز است. او درباره بازار کار دانشمندان و مهندسان، نیروی کار جوان، پیامدهای جهانیشدن، استانداردهای کار در تجارت جهانی، بازار کار چین، اقتصاد اینترنت و حتی اثر روباتها و هوش مصنوعی بر شغلها مطالعه کرده است. این تنوع نشان میدهد که از نگاه او، بازار کار فقط محلی برای مبادله ساعات کار در برابر دستمزد نیست، بلکه نقطه اتصال نوآوری، آموزش، سرمایه انسانی و رقابت بینالمللی است.
مالکیت کارکنان و آینده نیروی کار در اقتصاد نو
یکی دیگر از زمینههای مهم فعالیت فریمن، مالکیت کارکنان و سرمایهداری مشارکتی است. او در این حوزه به بررسی طرحهایی پرداخت که در آنها کارکنان از طریق سهام، سود یا پاداشهای مبتنی بر عملکرد، سهمی مستقیمتر از موفقیت بنگاه دریافت میکنند. اهمیت این بحث در اقتصاد امروز بیشتر شده است، زیرا رشد ارزش شرکتها، به ویژه در بخش فناوری، همیشه به معنای رشد متوازن دستمزدها نیست. فریمن با مطالعه این الگوها نشان داد که طراحی درست نظامهای مشارکت میتواند رابطه میان بهرهوری، انگیزه کاری و توزیع منافع را متعادلتر کند.
در کارنامه علمی او، ارتباط نزدیک میان دانشگاه، داده و سیاستگذاری اقتصادی دیده میشود. فریمن کرسی هربرت اشکرمن در اقتصاد دانشگاه هاروارد را در اختیار دارد، با دفتر ملی پژوهش اقتصادی آمریکا همکاری پژوهشی داشته و در پروژههای مربوط به نیروی کار علمی و مهندسی نقش مدیریتی ایفا کرده است. همچنین همکاری او با نهادهایی مانند مرکز عملکرد اقتصادی مدرسه اقتصاد لندن، نشان میدهد که پژوهشهایش فقط به اقتصاد آمریکا محدود نمانده و به مقایسه بازارهای کار در کشورهای مختلف نیز توجه داشته است.
دریافت جایزه Mincer Lifetime Achievement از انجمن اقتصاد کار در سال ۲۰۰۶ و جایزه اقتصاد کار IZA در سال ۲۰۰۷، نشانهای از جایگاه او در میان اقتصاددانان این حوزه است. در سال ۲۰۱۶ نیز انجمن اقتصاد آمریکا او را به عنوان Distinguished Fellow معرفی کرد و بر نوآوری و اثرگذاری گسترده پژوهشهایش در اقتصاد کار تاکید شد. این افتخارات برای فریمن تنها تقدیر فردی نیستند، بلکه نشان میدهند موضوعاتی مانند دستمزد، اتحادیه، نابرابری و مالکیت کارکنان در قلب بحثهای اقتصادی معاصر قرار گرفتهاند.
مرور زندگی علمی ریچارد فریمن در تقویم تاریخ اقتصادی، یادآور این نکته است که فهم بازار کار بدون توجه به نهادها، فناوری و توزیع قدرت اقتصادی کامل نمیشود. او از جمله اقتصاددانانی است که کار را فقط یک هزینه تولید نمیداند، بلکه آن را بخش اصلی سازوکار رشد، رفاه و عدالت اقتصادی تلقی میکند. به همین دلیل، آثار فریمن برای تحلیل بازار کار امروز، از بحث دستمزد و مهارت تا هوش مصنوعی و مالکیت کارکنان، همچنان خواندنی و کاربردی است.
