بازار مرغ و تخممرغ به سمت تنظیمگری تشکلها میرود
معاون امور تولیدات دامی وزارت جهاد کشاورزی از حرکت تدریجی این وزارتخانه به سوی واگذاری تنظیم بازار مرغ و تخممرغ و بخشی از محصولات دامی به تشکلها و زنجیرههای تولیدی خبر داد. روحاله زحمتکش اعلام کرد هدف این سیاست، کاهش نقش اجرایی دولت در خرید و عرضه روزمره و تمرکز بیشتر بر سیاستگذاری، نظارت و حمایت از ثبات تولید است. به گفته او، صنعت طیور، تخممرغ و دام شیری در سالهای اخیر به مرحلهای از بلوغ رسیدهاند که میتوانند بخشی از تصمیمگیری درباره تولید، بازار داخلی، صادرات و زمانبندی عرضه را خود برعهده بگیرند.
زحمتکش با اشاره به برنامههای کوتاه مدت و بلند مدت این معاونت گفت بخشی از اقدامهای فوری در بازار طیور اجرا شده و بخش دیگری همچنان در حال پیگیری است. او تاکید کرد که برنامه وزارتخانه تنها مدیریت روزانه قیمتها نیست و اصلاح ساختار تولید و بازار با هدف کاهش نوسانهای تکراری دنبال میشود. به گفته وی، جوجهریزیهای فعلی متناسب با تقاضای کشور انجام شده و با توجه به ورود به فصل گرما، برای پیشگیری از کاهش وزن گیری، تلفات احتمالی و اثر بیماریها، مقدار جوجهریزی اندکی بیش از نیاز معمول در نظر گرفته شده است.
چرا زنجیره طیور مستعد نوسان است
معاون وزیر جهاد کشاورزی، پیچیدگی زنجیره مرغ گوشتی را یکی از عوامل اصلی ناپایداری بازار دانست. به گفته او، در بخش پرورش مرغ گوشتی حدود ۲۰ هزار واحد تولیدی، نزدیک به ۲۷۰ کشتارگاه و حدود ۶۰۰ تا ۷۰۰ واحد تولیدکننده جوجه گوشتی فعالیت میکنند. حضور واسطهها در فروش جوجه، حمل، کشتار و عرضه پس از کشتار نیز باعث شده هماهنگی میان حلقههای مختلف دشوارتر شود. این ساختار زمانی حساستر میشود که محصول نهایی فسادپذیر است و امکان نگهداری طولانی مدت آن وجود ندارد.
او توضیح داد که جوجه گوشتی تنها زمان محدودی برای نگهداری دارد و گوشت گرم نیز باید در بازه کوتاهی به دست مصرفکننده برسد. از سوی دیگر، تولید مرغ آماده کشتار دست کم ۵۰ روز زمان میخواهد و تبدیل تخممرغ نطفهدار به جوجه نیز حدود ۲۱ روز طول میکشد. در حلقههای بالادستی، جوجه مادر و اجداد نیز برای ورود به چرخه تولید به ماهها پرورش نیاز دارند. به همین دلیل، هر تغییر ناگهانی در تقاضا نمیتواند بلافاصله با افزایش یا کاهش تولید پاسخ داده شود.
زحمتکش درباره تغییر الگوی مصرف گفت زمانی که تکانههای اقتصادی رخ میدهد، برآوردهای قبلی از تقاضا با خطا روبهرو میشود. این خطا در زنجیره تامین، اثر شلاقی ایجاد میکند و نوسان کوچک در سمت مصرف میتواند در حلقههای بالادستی به تغییرهای بزرگتر تبدیل شود. بر همین اساس، وزارت جهاد کشاورزی راهکار اصلی را تقویت یکپارچهسازی زنجیره تولید در حوزه اطلاعات، تولید و بازار میداند.
سهم زنجیرهها در تولید مرغ افزایش مییابد
به گفته معاون امور تولیدات دامی، اکنون حدود ۳۴ درصد گوشت مرغ کشور توسط زنجیرهها تولید میشود و ۸۳ واحد زنجیرهای در این حوزه فعالیت دارند. وزارت جهاد کشاورزی از انجمن زنجیرهها خواسته است نقش یک سازمان هماهنگ کننده را پررنگتر کند تا تصمیمگیری درباره قیمت، تامین نهاده، برنامه تولید و عرضه، از حالت پراکنده فاصله بگیرد. هدف از این رویکرد، تبدیل ظرفیت زنجیرهها به یک بخش منسجم است تا رقابت داخلی واحدها به آشفتگی در عرضه و قیمت منجر نشود.
در کنار موضوع مرغ، بازار تخممرغ نیز با بحث واگذاری بیشتر امور به خود صنعت روبهروست. فعالان این حوزه در روزهای اخیر از مازاد تولید و فشار هزینهها سخن گفتهاند. در گزارشهای منتشر شده از بازار، تولید تخممرغ خرداد ماه ۱۰۵ هزار تن برآورد شده و حدود ۲۰ هزار تن مازاد بر نیاز کشور اعلام شده است. همین وضعیت باعث شده موضوع صادرات، خرید حمایتی و تنظیم عرضه برای حفظ پایداری تولیدکنندگان اهمیت بیشتری پیدا کند.
آمارهای کشتارگاههای رسمی نیز نشان میدهد گوشت مرغ همچنان سهم اصلی را در عرضه طیور دارد. بر پایه گزارش مرکز آمار ایران، در فروردین ۱۴۰۵ حدود ۲۰۶ هزار و ۷۸۹ تن گوشت انواع طیور در کشتارگاههای رسمی عرضه شد که ۲۰۰ هزار و ۷۵۱ تن آن مربوط به گوشت مرغ بود. این رقم معادل ۹۷.۱ درصد وزن کل گوشت طیور عرضه شده است. در همین ماه، مقدار عرضه گوشت انواع طیور نسبت به فروردین ۱۴۰۴ کاهش ۱۱ درصدی داشت، اما در مقایسه با اسفند ۱۴۰۴ حدود یک درصد افزایش نشان داد.
زحمتکش در بخش دیگری از اظهارات خود به بازار گوشت قرمز اشاره کرد و گفت برنامه وزارتخانه فقط تامین روزمره بازار نیست، بلکه توقف کاهش سرانه مصرف و بازگشت تدریجی به روند افزایشی نیز در دستور کار قرار دارد. او از برگزاری نشست با زنجیرههای تولید با محور اصلاح ساختارها خبر داد و افزود در حوزه گاو شیری نیز همین سیاست دنبال میشود تا فعالان صنعت درباره توسعه، حجم تولید، سهم بازار داخلی و صادرات نقش بیشتری داشته باشند.
بر اساس این رویکرد، دولت در جایگاه سیاستگذار و ناظر عالی باقی میماند و تشکلها، زنجیرهها و تولیدکنندگان مسوولیت بیشتری در حفظ عرضه، افزایش بهرهوری و مدیریت بازار برعهده میگیرند. وزارت جهاد کشاورزی اعلام کرده که حمایت از مصرفکننده باید همزمان با پایداری تولید دنبال شود و بخشهای بالغ تولیدات دامی توان اداره بخش مهمی از امور خود را دارند.
