بازدهی طلا شکاف تازهای میان بازارهای دارایی ایجاد کرد
بررسی کارنامه یکساله بازارهای دارایی نشان میدهد مسیر نقدینگی در اقتصاد ایران بیش از گذشته به سمت گزینههایی رفته که توان بیشتری برای حفظ ارزش پول داشتهاند. در این دوره، بازدهی طلا با رشد ۱۷۳ درصدی در بالاترین سطح قرار گرفت و فاصله محسوسی با سایر بازارها ایجاد کرد. پس از آن، پژو ۲۰۷ با رشد ۱۳۲ درصدی در جایگاه دوم ایستاد و دلار با بازدهی ۱۰۴ درصدی رتبه بعدی را به دست آورد. در سوی دیگر، بورس با رشد حدود ۳۶ درصدی پایینتر از بازارهای موازی حرکت کرد.
این چینش بازدهی نشان میدهد سرمایهها در دوره تورمی اخیر بیشتر به سمت داراییهایی حرکت کردهاند که قیمت آنها سریعتر به کاهش قدرت خرید واکنش نشان میدهد. طلا، ارز و خودرو در ماههای گذشته برای بخش مهمی از فعالان اقتصادی فقط ابزار مصرف یا مبادله نبودند، بلکه نقش دارایی جایگزین برای نگهداری ارزش سرمایه را بر عهده گرفتند. فاصله ۱۳۷ واحد درصدی میان طلا و بورس نیز همین جابهجایی ترجیحی را در بازارها برجسته کرده است.
نقش طلا در صدر جدول تنها به فضای داخلی محدود نبوده است. گزارشهای بینالمللی بازار طلا نشان میدهد قیمت جهانی این فلز در سال ۲۰۲۵ رکوردهای متعددی ثبت کرده و میانگین سالانه آن نسبت به سال قبل رشد قابل توجهی داشته است. افزایش تقاضای سرمایهای، ورود پول به صندوقهای طلا و خرید شمش و سکه در بازارهای جهانی، زمینهای فراهم کرد که اثر رشد اونس جهانی در کنار نوسانهای داخلی، قیمت داراییهای طلاپایه در ایران را تقویت کند.
پژو ۲۰۷ چگونه از دلار جلو افتاد
بخش شگفتانگیز جدول بازدهی به بازار خودرو مربوط است. پژو ۲۰۷ در بازه مورد بررسی با رشد ۱۳۲ درصدی از دلار جلو افتاد و نشان داد خودرو همچنان در اقتصاد ایران کارکردی فراتر از کالای مصرفی دارد. محدودیت عرضه، رشد هزینههای تولید، فاصله قیمت کارخانه و بازار و انتظار برای افزایش دوباره قیمتها باعث شده بخشی از تقاضای سرمایهای به سمت خودروهای پرمعامله حرکت کند. همین شرایط سبب شد مدلهایی مانند پژو ۲۰۷ به شاخصی برای سنجش رفتار بازار خودرو تبدیل شوند.
در بازار خودرو، نقدشوندگی برخی مدلها اهمیت زیادی دارد. خودروهایی که خریدار بیشتری دارند و قیمت آنها در معاملات روزانه بیشتر رصد میشود، سریعتر از سایر مدلها به موجهای تقاضا واکنش نشان میدهند. پژو ۲۰۷ به دلیل حضور گسترده در معاملات بازار آزاد و قرار گرفتن در میان خودروهای پرتقاضای داخلی، از همین مسیر رشد قیمتی بیشتری را تجربه کرد. این روند نشان میدهد بخش خودرو در دورههای تورمی میتواند مانند یک بازار دارایی رفتار کند.
دلار نیز با ثبت بازدهی ۱۰۴ درصدی همچنان در میان گزینههای پربازده قرار دارد. رشد بیش از صد درصدی ارز نشان میدهد فعالان بازار همچنان دلار را یکی از ابزارهای اصلی پوشش کاهش ارزش پول میدانند. با این حال، مقایسه این عدد با رشد طلا و پژو ۲۰۷ نشان میدهد که بازارهای داخلی در برخی مقاطع، اثر انتظارات تورمی را با شدت بیشتری در قیمتها منعکس کردهاند. به همین دلیل، فاصله میان بازدهی ارز و بعضی داراییهای فیزیکی افزایش یافته است.
بورس زیر فشار مقایسه با بازارهای موازی
در نقطه مقابل، بازار سهام با بازدهی حدود ۳۶ درصدی نتوانست همپای طلا، دلار و خودرو رشد کند. دادههای منتشرشده درباره عملکرد سال ۱۴۰۴ نیز نشان میدهد شاخص کل بورس در همین محدوده بازدهی قرار داشته است. این رشد در ظاهر مثبت است، اما در مقایسه با تورم سالانه و بازدهی داراییهای جایگزین، برای بخش زیادی از سهامداران جذابیت کمتری ایجاد کرده است. به همین دلیل بخشی از نقدینگی به جای ورود به سهام، راهی بازارهای سریعواکنشتر شده است.
کارشناسان اقتصادی معمولا عقبماندگی بورس از بازارهای موازی را فقط با سودآوری شرکتها توضیح نمیدهند. در بسیاری از نمادها، قیمت سهام تحت تاثیر ریسک نقدشوندگی، ابهام در نرخگذاری محصولات، سیاست تقسیم سود، نرخ تامین مالی و رفتار کوتاهمدت معاملهگران قرار میگیرد. در چنین شرایطی حتی اگر ارزش جایگزینی دارایی شرکتها افزایش یافته باشد، قیمت سهام ممکن است با تاخیر و احتیاط بیشتری واکنش نشان دهد.
گزارشهای تورمی سال ۱۴۰۴ نیز نشان میدهد فشار سطح عمومی قیمتها یکی از متغیرهای مهم در رفتار سرمایهگذاران بوده است. وقتی تورم سالانه بالا میماند، داراییهایی که قیمت روزانه و بازار نقدتری دارند، بیشتر در کانون توجه قرار میگیرند. طلا و ارز به دلیل شفافیت لحظهای قیمت و خودرو به دلیل شکاف عرضه و تقاضا، در چنین فضایی برای بخشی از سرمایههای خرد و متوسط جذابتر شدهاند.
بر این اساس، جدول بازدهی یکساله فقط اختلاف قیمت میان چند بازار را نشان نمیدهد، بلکه تغییر وزن داراییها در سبد سرمایهگذاران را نیز آشکار میکند. طلا با فاصله زیاد در صدر مانده، خودرو جایگاه پررنگتری پیدا کرده، دلار همچنان نقش پوششی خود را حفظ کرده و بورس با وجود رشد اسمی، از رقابت با بازارهای تورممحور عقبتر ایستاده است. این تصویر، مسیر حرکت پول در اقتصاد را در ماههای اخیر روشنتر میکند.
