اقتصاد دیجیتال ایران با تمرکز ۵۹ درصدی در تهران وارد مرحله تازه سنجش شد
گزارش تازه سنجش اقتصاد دیجیتال ایران پس از تکمیل فرآیندهای آماری و بررسی دادههای ثبتی و میدانی، به مرحله نهایی رسیده است. بر پایه اعلام رئیس مرکز آمار ایران، ۵۹ درصد اقتصاد دیجیتال کشور در استان تهران متمرکز شده و پس از آن استانهای اصفهان، خراسان رضوی، آذربایجان شرقی و البرز در رتبههای بعدی قرار دارند. این آمار تصویری تازه از پراکندگی جغرافیایی فعالیتهای دیجیتال در اقتصاد ایران ارائه میدهد و نشان میدهد بخش بزرگی از ارزش افزوده، شرکتها و فعالیتهای مرتبط با این حوزه در پایتخت متمرکز شده است.
غلامرضا گودرزی، رئیس مرکز آمار ایران، در نشست همگرایی در اقتصاد دیجیتال اعلام کرد ماموریت محاسبه سهم این بخش پس از ابلاغ تکلیف قانونی به مرکز آمار، با تشکیل کارگروهی تخصصی آغاز شد. در این کارگروه کارشناسان مرکز آمار، پژوهشکده آمار، وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، وزارت صنعت، معدن و تجارت، دانشگاهیان، تشکلها و فعالان بخش خصوصی حضور داشتند. هدف اصلی این همکاری، دستیابی به چارچوبی واحد برای تعریف متغیرها، تعیین محدوده اقتصاد دیجیتال و تدوین روششناسی قابل اتکا برای اندازهگیری سهم این بخش از اقتصاد کشور بود.
سهم اقتصاد دیجیتال از تولید ناخالص داخلی افزایش یافت
بر اساس ارقام اعلام شده، سهم اقتصاد دیجیتال از تولید ناخالص داخلی ایران در سال ۱۴۰۲ معادل ۵.۴ درصد محاسبه شده و این نسبت در سال ۱۴۰۳ به ۷.۱ درصد رسیده است. محاسبات مربوط به سال ۱۴۰۴ هنوز نهایی نشده و قرار است پس از تکمیل اطلاعات مورد نیاز و جمعبندی دادههای مالی شرکتها و فعالان این حوزه منتشر شود. بخشی از دادههای مورد استفاده در این سنجش به صورتهای مالی شرکتها وابسته است و قطعی شدن این اطلاعات معمولا پس از برگزاری مجامع سالانه انجام میشود.
مرکز آمار برای تهیه این گزارش از دو مسیر اصلی استفاده کرده است. مسیر نخست بر دادههای ثبت شده در سامانههای دستگاههای دولتی و بخش خصوصی تکیه دارد و مسیر دوم شامل اجرای طرح آمارگیری میدانی در سراسر کشور است. دادههای حاصل از این دو مسیر پس از جمعآوری، تلفیق و راستیآزمایی شدهاند تا برآورد سهم اقتصاد دیجیتال بر پایه مجموعه گستردهتری از اطلاعات انجام شود. به گفته رئیس مرکز آمار، استفاده از دادههای ثبتی یکی از محورهای اصلی تحول نظام آماری کشور است و قرار است این روش در حوزههای دیگر نیز توسعه یابد.
تمرکز ۵۹ درصدی اقتصاد دیجیتال در تهران، فاصله قابل توجه پایتخت با سایر استانها را در این حوزه نشان میدهد. اصفهان، خراسان رضوی، آذربایجان شرقی و البرز چهار استان بعدی در توزیع استانی اقتصاد دیجیتال هستند. با توجه به استقرار بخش قابل توجهی از شرکتهای فناوری، کسب و کارهای اینترنتی، مراکز داده، شرکتهای نرم افزاری و ارائه دهندگان خدمات دیجیتال در تهران، سهم بالای این استان در سنجش جدید با ساختار متمرکز فعالیتهای اقتصادی و فناوری کشور همسو است.
در کنار دادههای داخلی، شاخصهای بین المللی نیز از گسترش استفاده از خدمات دیجیتال در ایران حکایت دارند. دادههای بانک جهانی نشان میدهد سهم افراد استفاده کننده از اینترنت در ایران در سال ۲۰۲۴ به حدود ۸۵ درصد جمعیت رسیده است. افزایش دسترسی به اینترنت، توسعه خدمات برخط، رشد پرداختهای الکترونیکی و حضور گستردهتر کسب و کارها در بسترهای دیجیتال، دامنه فعالیتهایی را که در سنجش اقتصاد دیجیتال مورد توجه قرار میگیرند گسترش داده است.
سنجش ثبتمبنا به مبنای اصلی تولید آمار تبدیل میشود
گودرزی اعلام کرده است که در فرآیند تدوین نظامنامه سنجش، ابتدا تعاریف و مبانی پایه میان نهادهای درگیر یکسانسازی شد و سپس نشستهای تخصصی با فعالان دولتی و خصوصی ادامه یافت تا بر سر چارچوب اندازهگیری توافق کارشناسی شکل بگیرد. پس از نهایی شدن این مرحله، طرح میدانی بر اساس حجم نمونه و توزیع استانی اجرا شد و اطلاعات گردآوری شده در کنار دادههای ثبتی قرار گرفت. نتیجه این فرآیند، تهیه گزارشی است که قرار است جزئیات بیشتری از اندازه و ترکیب اقتصاد دیجیتال ایران ارائه کند.
رئیس مرکز آمار همچنین بر اهمیت دسترسی به دادههای ثبت شده در سامانههای مختلف تاکید کرده و این دادهها را بخشی از سرمایه آماری کشور دانسته است. به گفته او، همکاری دستگاهها و فعالان اقتصادی در اشتراکگذاری اطلاعات میتواند دقت برآوردها را افزایش دهد و فاصله زمانی میان وقوع رویدادهای اقتصادی و انتشار آمار رسمی را کاهش دهد. مرکز آمار قصد دارد برای گزارشهای مربوط به اقتصاد دیجیتال نیز تقویم انتشار مشخصی تعریف کند تا دادههای این حوزه با نظم بیشتری در اختیار فعالان اقتصادی، پژوهشگران و تصمیمگیران قرار گیرد.
یکی از موضوعات مورد تاکید در این طرح، استفاده از صورتهای مالی شرکتها و اطلاعات واقعی فعالیت بنگاهها برای برآورد ارزش اقتصادی بخش دیجیتال است. این شیوه میتواند امکان تفکیک دقیقتر لایههای مختلف اقتصاد دیجیتال را فراهم کند و سهم فعالیتهای مرتبط با فناوری اطلاعات، خدمات اینترنتی، پلتفرمها و سایر کسب و کارهای دیجیتال را با اتکا به دادههای قابل سنجش نشان دهد. مرکز آمار اعلام کرده است که بررسی سایر روشهای محاسبه نیز در کارگروه روششناسی ادامه خواهد داشت.
گزارش تفصیلی سنجش اقتصاد دیجیتال قرار است پس از تکمیل مراحل انتشار در درگاه رسمی مرکز آمار در دسترس قرار گیرد. بر اساس اظهارات مطرح شده، انتشار منظم این آمار در سالهای آینده به دریافت سریعتر اطلاعات شرکتها پس از قطعی شدن صورتهای مالی و ادامه همکاری میان مرکز آمار، وزارت ارتباطات و بخش خصوصی وابسته خواهد بود. اعلام سهم سال ۱۴۰۴ نیز پس از تکمیل همین فرآیند انجام میشود.
