پیشروی پنهان ایران در بازار محصولات کشاورزی خلیج فارس
ایران با توسعه صادرات محصولات کشاورزی به کشورهای حاشیه خلیج فارس، بهویژه امارات متحده عربی، توانسته جایگاه مهمی در بازار منطقه به دست آورد و به یکی از تأمینکنندگان اصلی مواد غذایی تازه در این بخش از جهان تبدیل شود. کیفیت مناسب محصولات، قیمت رقابتی و مسیرهای حملونقل کوتاه و کمهزینه، از جمله عوامل موفقیت ایران در این حوزه بوده است.
به گزارش خبرگزاری فارس به نقل از نشریه اکونومیست، بسیاری از کشورهای منطقه خاورمیانه به دنبال بهبود امنیت غذایی و کاهش اثرات بحرانهای جهانی هستند. در این شرایط، ایران با استفاده از ظرفیتهای طبیعی و اجرای سیاستهای حمایتی هدفمند، بهسرعت در حال تبدیل شدن به یک قدرت بزرگ کشاورزی در منطقه است.
تنوعبخشی به صادرات غیرنفتی
در پی تحریمهای غرب و محدودیتهای فروش نفت، جمهوری اسلامی ایران به توسعه صادرات غیرنفتی توجه ویژهای نشان داده است. بخش کشاورزی به عنوان یکی از ارکان اصلی این راهبرد، سهم بالایی در تأمین نیازهای غذایی داخلی و ایجاد اشتغال برای میلیونها نفر دارد. صادرات میوه و سبزیجات تازه نیز اکنون به یکی از مهمترین منابع ارزآوری کشور بدل شده است.
بر اساس آمار گمرکی بینالمللی، ایران در حال حاضر بیش از ۹۰ درصد گوجهفرنگی، هندوانه و گلکلم وارداتی امارات را تأمین میکند. این سهم چشمگیر در مدت زمان کوتاهی حاصل شده و بیانگر توان رقابتی بالای ایران در بازار منطقه است.
عوامل موفقیت ایران در بازار کشاورزی خلیج فارس
موفقیت ایران در این عرصه نتیجه عوامل متعدد اقلیمی، زیرساختی و حمایتی است. اقلیم متنوع کشور، خاک حاصلخیز، تابش فراوان نور خورشید و منابع آبی قابلدسترس، زمینه طبیعی تولید محصولات با کیفیت را فراهم کرده است. در کنار این موارد، دولت با ارائه یارانههای گسترده برای آب، کود، انرژی و تجهیزات مدرن کشت، نقش کلیدی در ارتقای توان تولیدی کشاورزان ایفا کرده است.
گسترش زیرساختهای تولید نیز از عوامل مهم این موفقیت است. مساحت گلخانههای مدرن در ایران از ابتدای دهه ۹۰ میلادی تاکنون بیش از سه برابر شده است. این گلخانهها به کشاورزان امکان میدهند محصولاتی با کیفیت بالا و ارزش افزوده بیشتر تولید کنند. همچنین بخشی از تجهیزات پیشرفته آبیاری از طریق شرکتهای واسطه از کشورهایی مانند هلند، چین و روسیه وارد ایران میشود.
زنجیره تأمین و صادرات کارآمد
پس از برداشت، محصولات کشاورزی از مزارع کوچک به بندر لنگه در جنوب ایران منتقل میشوند. از این بندر، محمولهها با کشتیهای کوچک به بندر شارجه در امارات ارسال میشوند. این مسیر حملونقل، که حدود ۶ ساعت زمان میبرد، ارزانترین راه تأمین میوه و سبزی تازه در منطقه است.
هزینه حمل یک کانتینر میوه در این مسیر تنها حدود ۸۰۰۰ درهم (معادل ۲۲۰۰ دلار) است، در حالی که واردات مشابه از کشورهایی مانند ترکیه یا مصر چهار برابر این میزان هزینه دارد. پس از ورود به شارجه، محمولهها به بازار عمدهفروشی «العویر» در دبی منتقل میشوند که بزرگترین مرکز توزیع میوه و سبزیجات در خاورمیانه است.
در این بازار، تجار عمدهفروش ایرانی نقش مهمی در مدیریت سفارشها، ارتباط با خریداران منطقهای و انتقال اطلاعات بازار به تولیدکنندگان داخلی دارند. این ارتباط نزدیک میان حلقههای مختلف زنجیره تأمین، موجب هماهنگی بیشتر و کاهش اتلاف محصولات شده است.
سازگاری با محدودیتهای بانکی
به دلیل محدودیتهای بانکی ناشی از تحریمها، تجار ایرانی از شبکه سنتی حوالهای موسوم به «hundi» برای جابهجایی پول استفاده میکنند. این سیستم توسط نهادهای کوچکی اداره میشود که دفاتر آنها در سراسر دبی پراکنده است و اغلب نامهایی مرتبط با «حملونقل»، «کالا» و «خدمات» دارند.
در این روش، واردکنندگان وجه مورد نظر را در دبی پرداخت میکنند و معادل آن در ایران به فروشنده تحویل داده میشود. همزمان، کالاهای صنعتی و قطعات مورد نیاز ایران از همان مسیر به کشور بازمیگردد. در این فرآیند، ارز ملی مبادله نمیشود و تجارت بدون وابستگی به سیستم بانکی بینالمللی ادامه پیدا میکند.
برنامهریزی برای ورود به بازار محصولات لوکستر
ایران علاوه بر تثبیت موقعیت خود در بازار محصولات پایه مانند گوجهفرنگی، بادمجان، کلم و هندوانه، قصد دارد در حوزه محصولات کشاورزی لوکستر نیز حضور پررنگتری پیدا کند. توسعه گلخانههای تولید توتفرنگی و انواع توت از جمله برنامههای آینده برای رقابت در بازارهای سطح بالاتر است.
در شرایطی که واردات محصولات کشاورزی از اروپا یا سایر رقبا هزینه بالایی دارد، عرضه محصولات با کیفیت و قیمت مناسب ایران میتواند انتخابی جذاب برای مصرفکنندگان و خریداران عمده در منطقه باشد.
تأثیر اقتصادی و امنیت غذایی منطقهای
پیشروی ایران در بازار محصولات کشاورزی خلیج فارس علاوه بر ارزآوری قابل توجه، ظرفیت آن را دارد که به تقویت امنیت غذایی در منطقه کمک کند. در شرایط جهانی که بحرانهای زیستمحیطی و ژئوپلیتیکی تهدیدی برای ثبات تأمین غذا محسوب میشوند، نقش ایران به عنوان تأمینکننده پایدار و ارزان، اهمیت مضاعفی پیدا میکند.
به نوشته اکونومیست، موفقیت ایران در این حوزه نشان میدهد که استفاده هوشمندانه از منابع داخلی، توسعه زیرساختهای بومی و بهرهگیری از راهکارهای خلاقانه میتواند حتی در شرایط محدودیتهای بینالمللی نیز منجر به ایجاد جایگاه پایدار در بازارهای منطقهای شود.
