تحریم نفت روسیه و نگرانی هند از فشار تازه بر بازار انرژی
هند پس از تصویب لایحه تازه تحریمی در مجلس نمایندگان آمریکا، نسبت به پیامدهای اقتصادی آن برای بازار انرژی و امنیت تامین نفت هشدار داده است. این لایحه به رئیس جمهور آمریکا اختیار میدهد برای کشورهایی که به خرید نفت و فرآوردههای انرژی روسیه ادامه میدهند، تعرفههای سنگین وضع کند. دهلی نو اعلام کرده است که آثار احتمالی چنین اقدامی را طی ماههای گذشته در گفت و گوهای سطح بالا با مقامهای آمریکایی مطرح کرده و بر ضرورت حفظ جریان باثبات انرژی در بازارهای جهانی تاکید داشته است.
وزارت امور خارجه هند در واکنش رسمی خود اعلام کرد تامین انرژی مطمئن و مقرون به صرفه برای جمعیت حدود ۱.۴ میلیارد نفری این کشور همچنان در اولویت قرار دارد. این وزارتخانه همچنین تاکید کرد که هند سیاست تنوع بخشی به منابع تامین را متناسب با شرایط متغیر بازار دنبال خواهد کرد. این موضع در شرایطی مطرح شده است که اقتصاد هند برای تامین بخش بزرگی از نیاز نفتی خود به واردات وابسته است و هر محدودیت تازه در مسیر خرید یا تسویه معاملات نفتی میتواند هزینه تامین خوراک پالایشگاهها را افزایش دهد.
اختیار تعرفه تا سقف ۱۰۰ درصد برای خریداران انرژی روسیه
مجلس نمایندگان آمریکا این بسته تحریمی را با ۲۶۲ رای موافق در برابر ۱۵۹ رای مخالف تصویب کرده است. این مصوبه پیشتر در ماه اوت از سنا عبور کرده بود و اکنون برای طی مرحله نهایی به رئیس جمهور آمریکا ارسال شده است. یکی از مهمترین بخشهای اقتصادی آن، اعطای اختیار برای اعمال تعرفه تا سقف ۱۰۰ درصد بر واردات از کشورهایی است که خرید نفت و گاز روسیه را ادامه میدهند. چنین ابزاری در صورت استفاده گسترده میتواند هزینه تجارت خارجی خریداران بزرگ انرژی روسیه را بالا ببرد و تصمیمهای خرید پالایشگاهها را تحت تاثیر قرار دهد.
هند یکی از مهمترین مقاصد نفت روسیه در سالهای اخیر بوده است. اداره اطلاعات انرژی آمریکا اعلام کرده بود روسیه در سال ۲۰۲۳ حدود ۳۹ درصد از واردات نفت خام و میعانات هند را تامین کرده و حجم خرید هند از روسیه در آن سال به حدود ۱.۸ میلیون بشکه در روز رسیده است. همین دادهها نشان میدهد سهم روسیه در واردات هند پیش از تغییر مسیر تجارت جهانی نفت بسیار محدودتر بود. اداره اطلاعات انرژی آمریکا همچنین گزارش کرده است که هند در سال ۲۰۲۴ معادل ۳۴ درصد از کل صادرات نفت خام روسیه را جذب کرده و از چین به عنوان بزرگترین واردکننده نفت خام روسیه پیشی گرفته است.
با این حال، حجم خرید نفت روسیه در سال ۲۰۲۶ نوسان داشته است. آژانس بینالمللی انرژی در گزارش فوریه اعلام کرد واردات نفت خام روسیه به هند در ژانویه به حدود ۱.۱ میلیون بشکه در روز کاهش یافت؛ رقمی که پایینترین سطح از نوامبر ۲۰۲۲ محسوب میشد و در مقایسه با میانگین حدود ۱.۷ میلیون بشکه در روز در سال ۲۰۲۵ کاهش قابل توجهی داشت. محدودیتهای تجاری و تغییر شرایط بازار فرآوردههای نفتی از عوامل موثر بر این افت عنوان شده بود.
افزایش اهمیت تنوع منابع برای پالایشگاههای هند
در واکنش به افزایش ریسکهای تامین، پالایشگاههای هندی در ماههای اخیر دامنه تامین کنندگان خود را گستردهتر کردهاند. آمریکا، برزیل، کانادا، ونزوئلا و برخی تولیدکنندگان آفریقایی در میان گزینههایی قرار دارند که برای تامین محمولههای جایگزین مورد توجه خریداران هندی بودهاند. هدف از این رویکرد، کاهش وابستگی به یک مسیر مشخص و حفظ دسترسی به خوراک پالایشگاهی در شرایطی است که هم محدودیتهای تجاری و هم اختلال در مسیرهای حمل و نقل دریایی، هزینه و زمان تامین نفت را تحت فشار قرار داده است.
اهمیت این موضوع برای هند به جایگاه این کشور در بازار جهانی نفت بازمیگردد. آژانس بینالمللی انرژی هند را یکی از بزرگترین واردکنندگان خالص نفت خام جهان معرفی کرده و برآورد کرده است که واردات نفت خام این کشور تا سال ۲۰۳۰ میتواند به حدود ۵.۸ میلیون بشکه در روز برسد. این نهاد همچنین سطح ذخایر موجود هند را معادل حدود ۶۶ روز واردات خالص برآورد کرده است که بخشی از آن در ذخایر راهبردی نگهداری میشود. رشد مصرف داخلی و ظرفیت پالایشی، نیاز هند به تامین پایدار و متنوع را در سالهای آینده بیشتر میکند.
همزمان، شرایط کلی بازار نفت نیز برای پالایشگاههای هند پیچیدهتر شده است. دادههای رسمی تجاری این کشور نشان میدهد ارزش واردات نفت خام هند در اوت ۲۰۲۶ نسبت به مدت مشابه سال قبل ۲۵.۸ درصد افزایش یافته و به ۱۶.۶۹ میلیارد دلار رسیده است. در همان ماه، سبد نفت خام هند به حدود ۹۰.۱۹ دلار در هر بشکه رسید. افزایش قیمت خوراک، محدودیت در برخی مسیرهای عرضه و احتمال اعمال تعرفههای جدید، میتواند حاشیه سود پالایشگاهها و هزینه واردات انرژی را همزمان تحت فشار قرار دهد.
اختلال در مسیرهای مهم انتقال انرژی نیز به این عدم قطعیت افزوده است. بر اساس دادههای ردیابی کشتیرانی منتشر شده در روزهای اخیر، تردد کشتیهای کالایی از تنگه هرمز به شدت کمتر از سطح معمول بوده است. این مسیر یکی از گلوگاههای اصلی انتقال نفت و گاز جهان به شمار میرود و کاهش ظرفیت عبور از آن میتواند خریداران آسیایی را به سمت مسیرها و تامین کنندگان جایگزین سوق دهد. برای هند که بخش عمده نفت مصرفی خود را وارد میکند، همزمانی ریسک حمل و نقل با فشارهای تعرفهای اهمیت مدیریت سبد تامین را افزایش داده است.
در چنین شرایطی، موضع رسمی دهلی نو بر حفظ امنیت انرژی هند و ادامه تنوع بخشی به مبادی وارداتی متمرکز است. مقامهای هندی تاکید کردهاند که تصمیمهای مربوط به خرید نفت باید با توجه به قیمت، قابلیت اطمینان عرضه و نیاز داخلی اتخاذ شود. پالایشگاههای این کشور نیز در کنار ارزیابی قراردادهای موجود با روسیه، امکان افزایش خرید از دیگر تولیدکنندگان را بررسی میکنند؛ موضوعی که میتواند در ماههای آینده ترکیب واردات نفت هند و جریان محمولهها در بازار آسیا را تغییر دهد.
