اروپا در تأمین فناوری به چین نزدیکتر شد
در حالی که صادرات چین به ایالات متحده در زمینه برخی از محصولات فناورانه با کاهش روبهرو شده است، دادههای رسمی نشان میدهد اروپا در ماه اوت ۲۰۲۵ واردات مغناطیسهای صنعتی از چین را بهطور بیسابقهای افزایش داده است. این روند نشانهای از افزایش اتکای اتحادیه اروپا به زنجیره تأمین چینی در شرایطی است که آمریکا سهم کمتری از این بازار دارد.
بر اساس آمار منتشرشده از سوی گمرک چین، حجم صادرات مغناطیسهای عناصر نادر این کشور به اتحادیه اروپا نسبت به ماه جولای ۲۱ درصد رشد داشته و به ۲۵۸۲ تن رسیده است. این رقم سبب شد میزان صادرات چین به اروپا در این حوزه بیش از سه برابر صادرات مشابه به آمریکا باشد. در همین بازه زمانی، صادرات به ایالات متحده با کاهش پنج درصدی به ۵۹۰ تن رسید.
اهمیت فناوریهای سبز
مغناطیسهای صنعتی ساخته شده از عناصر نادر یکی از اجزای کلیدی فناوریهای نوین محسوب میشوند. این محصولات در صنایع مهمی همچون خودروهای الکتریکی، توربینهای بادی، تجهیزات نظامی و صنایع هوایی به کار گرفته میشوند. همین اهمیت سبب شده است که چین این محصولات را بهعنوان یکی از ابزارهای راهبردی خود در عرصه تعاملات جهانی مورد استفاده قرار دهد.
در ماههای اخیر، تنشهای تجاری میان واشنگتن و پکن به اعمال برخی محدودیتهای صادراتی از سوی چین منجر شده بود. با این حال، تماس اخیر میان رؤسایجمهور چین و آمریکا نشانههایی از کاهش سطح تنشها را آشکار ساخت. با وجود این، کارشناسان یادآور میشوند که همچنان چین حدود ۹۰ درصد از تولید جهانی عناصر نادر را در اختیار دارد و همین موضوع نگرانیهای فراوانی را در سطح بینالمللی ایجاد کرده است.
آسیبپذیری صنایع اروپایی
وابستگی شدید صنایع اروپایی به زنجیره تأمین چین، این قاره را در برابر اختلالات احتمالی آسیبپذیر کرده است. اتاق بازرگانی اروپا در چین گزارش داد که تنها در ماه اوت، دستکم هفت شرکت اروپایی به دلیل اختلال در تأمین مواد خام دچار توقف تولید شدند. پیشبینی میشود تعداد این موارد در ماههای آینده افزایش یابد و به صدها مورد برسد.
با این وجود، برخلاف برخی تحلیلها در غرب که از ضرورت جدایی کامل از زنجیره آسیایی سخن میگویند، اتحادیه اروپا مسیر دیگری را دنبال میکند. این اتحادیه با اجرای سیاستهای تازه، به دنبال تنوعبخشی به منابع و همزیستی هوشمندانهتر با بازیگران اصلی مانند چین است. تصویب قانون مواد خام حیاتی اتحادیه اروپا در سال گذشته نمونهای از این سیاست به شمار میرود. این قانون بر بازیافت عناصر نادر از تجهیزات الکترونیکی و همچنین تأمین منابع از کشورهای ثالث مانند استونی تمرکز دارد.
وضعیت ایالات متحده
در سوی دیگر، ایالات متحده همچنان با فاصله قابل توجهی نسبت به نیاز بازار داخلی در بخش عناصر نادر قرار دارد. اگرچه دولت این کشور طرحهایی برای بازسازی ظرفیت تولید داخلی اعلام کرده، اما پیشرفت آن محدود بوده است.
شرکت «امپی متریالز کورپ»، تنها شرکت فعال در حوزه استخراج عناصر نادر در آمریکا، وعده داده که تولید مغناطیسهای تجاری را تا پایان سال آغاز کند. با این حال، کارشناسان صنعتی معتقدند این اقدامات در مقایسه با ظرفیت و سرعت توسعه چین و سایر کشورهای آسیایی، پاسخگوی نیاز واقعی بازار آمریکا نخواهد بود.
تغییر مسیر بازار جهانی
دادههای موجود نشان میدهد که گرچه صادرات مغناطیسهای چین به آمریکا کاهش یافته، اما صادرات کلی چین در این حوزه همچنان روند رو به رشدی دارد. سرمایهگذاران حوزه فناوریهای پاک در اروپا و آمریکا اکنون صراحتاً اعلام میکنند که سلطه چین بر بازار عناصر نادر موجب شده سرمایهگذاری در برخی صنایع غربی با تردید روبهرو شود.
کشورهای آفریقایی نیز در این روند نقشآفرینی میکنند. جمهوری دموکراتیک کنگو که بزرگترین تولیدکننده کبالت جهان است، اعلام کرده از ماه آینده صادرات این ماده حیاتی را از سر خواهد گرفت. این کشور پس از چند ماه توقف صادرات، تصمیم گرفته بهجای ممنوعیت کامل، نظام سهمیهبندی جدیدی را اجرا کند. این تصمیم میتواند بخشی از زنجیره جهانی تأمین مواد خام را متعادل سازد.
جایگاه چین در زنجیره جهانی
با وجود فشارهای بینالمللی و تلاش برخی کشورها برای کاهش وابستگی، دادهها نشان میدهد چین همچنان ستون فقرات زنجیره تأمین جهانی در حوزه عناصر نادر و مغناطیسهای صنعتی باقی مانده است. افزایش صادرات به اروپا و بازیابی تدریجی صادرات جهانی، نشانهای روشن از استمرار نقش کلیدی چین در صنایع نوین جهان است.
به گفته مقامات چینی، پکن قصد دارد با تعدیل برخی محدودیتهای گذشته، صادرات خود را به سطح پایدار بازگرداند تا ضمن پاسخگویی به تقاضای جهانی، جایگاه خود را در بازار تثبیت کند. این سیاست بهویژه برای اروپا که سهم قابل توجهی از بازار مصرف این محصولات را در اختیار دارد، اهمیت دارد.
آینده روابط چین و اروپا
مراودات تجاری اخیر نشان میدهد اروپا بهجای کاهش روابط اقتصادی با چین، به سمت افزایش همکاریها در حوزه فناوریهای سبز حرکت کرده است. این موضوع در شرایطی است که آمریکا با محدودیتهای داخلی و ظرفیت پایین تولید مواجه است و نمیتواند بهسرعت نیاز صنایع خود را برآورده کند.
بر اساس پیشبینی تحلیلگران بازار، ادامه این روند میتواند منجر به افزایش وابستگی اتحادیه اروپا به چین در حوزه تأمین فناوری شود، در حالی که آمریکا تلاش میکند با سیاستهای حمایتی و سرمایهگذاری در تولید داخلی، از شکاف موجود بکاهد.
