اختلاف فرهنگی میان فرانسه و لهستان بر سر اسکناس جدید ۲۰ یورویی
بانک مرکزی اروپا در جریان طراحی سری جدید اسکناسهای یورویی، با اختلافی نمادین میان فرانسه و لهستان بر سر نامگذاری ماری کوری، دانشمند برجسته قرن بیستم، مواجه شده است. این اختلاف در شرایطی شکل گرفته که بانک مرکزی اروپا قصد دارد با تغییر طراحی اسکناسها، نمادهای فرهنگی اروپا را بیشتر به تصویر بکشد.
بر اساس گزارش رسانههای اروپایی، یکی از گزینههای احتمالی برای تصویر اسکناس ۲۰ یورویی جدید، چهره ماری کوری است. وی یکی از معدود دانشمندانی است که موفق به دریافت دو جایزه نوبل در رشتههای فیزیک و شیمی شده است و نقش برجستهای در تاریخ علم اروپا ایفا کرده است.
ماری کوری که با نام تولدی «ماریا اسکلودوسکا» در ورشو لهستان به دنیا آمد، پس از ازدواج با پییر کوری، دانشمند فرانسوی، به فرانسه مهاجرت کرد و با نام «ماری کوری» در محافل علمی شناخته شد. با این حال، پس از دریافت دومین جایزه نوبل در سال ۱۹۱۱، نام خانوادگی دوگانه «اسکلودوسکا-کوری» را پذیرفت و از آن استفاده کرد.
موضوع اختلاف از آنجا آغاز شد که بانک مرکزی اروپا در فهرست اولیه شخصیتهای فرهنگی برای طراحی اسکناسها، نام «ماری کوری» را بدون اشاره به نام خانوادگی لهستانی او منتشر کرد. این اقدام با واکنش تند مقامات لهستانی همراه شد.
به گفته دو منبع آگاه، دیپلماتهای لهستانی در بروکسل در مکاتباتی با بانک مرکزی اروپا خواستار اصلاح این موضوع شدند و اعلام کردند که حذف نام «اسکلودوسکا» از اعتبار ملی لهستان میکاهد و تصویری ناقص از هویت این دانشمند ارائه میدهد.
آدام گلاپینسکی، رئیس بانک مرکزی لهستان، نیز در نامهای رسمی به کریستین لاگارد، رئیس بانک مرکزی اروپا، به این مسئله اعتراض کرده و خواستار درج نام کامل ماری اسکلودوسکا-کوری بر روی اسکناس شده است.
علاوه بر مقامات رسمی، شماری از نمایندگان لهستانی پارلمان اروپا نیز به این موضوع واکنش نشان داده و در نامههایی جداگانه خواستار اصلاح رسمی نام این شخصیت علمی شدهاند. برخی نمایندگان غیرلهستانی نیز از این درخواست حمایت کردهاند.
در پاسخ به این فشارها، بانک مرکزی اروپا در بهروزرسانی وبسایت رسمی خود، اکنون از عبارت «ماری کوری (متولد اسکلودوسکا)» استفاده میکند. با این حال، سخنگوی این نهاد اعلام کرده که هنوز هیچ تصمیم نهایی درباره نحوه درج نام روی اسکناسها گرفته نشده و مشورتهایی با خانواده ماری کوری و مؤسسه کوری در پاریس در حال انجام است.
طرح نهایی اسکناسهای جدید یورو قرار است تا پایان سال ۲۰۲۶ توسط شورای حکام بانک مرکزی اروپا تصویب شود، اما چاپ و انتشار اسکناسها به احتمال زیاد تا چند سال پس از آن به طول خواهد انجامید.
در این میان، این احتمال نیز مطرح شده است که طرح رقیب با مفاهیمی چون پرندگان، رودخانهها و نمادهای طبیعی که تنشزا نیستند، جایگزین تصاویر چهرههای تاریخی شود. در صورت تصویب این طرح جایگزین، احتمال دارد تصویر ماری کوری یا هر شخصیت دیگری روی اسکناسها درج نشود.
نکته قابلتوجه آن است که کشور لهستان در حال حاضر به حوزه یورو نپیوسته و واحد پولی زلوتی را حفظ کرده است. با این وجود، لهستان موضوعات فرهنگی و تاریخی مرتبط با خود را در سطح اتحادیه اروپا با حساسیت پیگیری میکند.
مقامات لهستانی تأکید کردهاند که مسئله درج نام کامل ماری کوری، نهتنها یک موضوع نمادین، بلکه بخشی از احترام به میراث فرهنگی و هویتی کشورشان است؛ بهویژه در شرایطی که لهستان در سه قرن گذشته سه بار از نقشه سیاسی اروپا حذف شده و نسبت به نادیدهگرفتهشدن در مناسبات اروپایی حساسیت تاریخی دارد.
با اینکه هیچکدام از مقامات فرانسوی درباره این اختلاف اظهار نظر رسمی نکردهاند، اما ماری کوری همواره بهعنوان یکی از چهرههای افتخارآفرین علمی فرانسه معرفی شده و در بسیاری از نهادهای علمی و فرهنگی این کشور از او با همین نام یاد میشود.
بانک مرکزی اروپا پیشتر اعلام کرده بود که در طراحی سری جدید اسکناسها قصد دارد از نمادهای فرهنگی، ارزشهای مشترک اروپایی و شخصیتهایی بهره گیرد که نقش تاریخی در ساخت هویت قاره ایفا کردهاند. این طرح بخشی از تلاشهای بانک برای بازطراحی ظاهری و مفهومی یورو پس از گذشت بیش از دو دهه از نخستین انتشار آن در سال ۲۰۰۲ است.
سخنگوی بانک مرکزی اروپا در پاسخ به پرسش رسانهها گفت: «در صورت انتخاب موضوع فرهنگ اروپایی برای اسکناسها، در مورد نحوه نمایش نام تمامی شخصیتهای برگزیده تصمیمگیری خواهد شد. فعلاً برای احترام به هر دو جنبه هویتی، از نام ماری کوری (متولد اسکلودوسکا) استفاده میکنیم.»
