چین یک تنه جور انرژی تجدیدپذیر جهان را میکشد
به گزارش خبرنگار اقتصادی، چین طی دو دهه گذشته توانسته است به جایگاهی بیرقیب در عرصه انرژیهای تجدیدپذیر دست یابد و عملاً به محور اصلی نوآوری، تولید و صادرات فناوریهای پاک تبدیل شود. در حالی که بسیاری از کشورها متعهد به گذار از سوختهای فسیلی به انرژیهای پاک هستند، زنجیره تأمین این تحول جهانی بیش از هر زمان دیگری از مسیر چین عبور میکند.
چین که در گذشته به عنوان «تقلیدکننده فناوری» شناخته میشد، امروز به یکی از موتورهای اصلی نوآوری و ثبت اختراع در حوزه انرژیهای پاک تبدیل شده است. این کشور در زمینههای متعددی همچون انرژی خورشیدی، بادی، خودروهای برقی و فناوریهای ذخیرهسازی انرژی دستاوردهای مهمی داشته و شرکتهای چینی به رهبران بلامنازع بازار جهانی بدل شدهاند.
آمارهای دفتر ثبت اختراع اروپا نشان میدهد که چین در سال ۲۰۲۲ بیش از ۵ هزار طرح بینالمللی رقابتی در حوزه انرژیهای پاک به ثبت رسانده است. این در حالی است که در سال ۲۰۰۰ میلادی تنها ۱۸ مورد ثبت شده بود. این رشد چشمگیر بیانگر تغییرات بنیادین در رویکرد این کشور نسبت به نوآوری و فناوری است. بر اساس همین آمار، تعداد طرحهای باکیفیت ثبتشده توسط چین بیش از دو برابر ایالات متحده بوده و نشان میدهد که پکن توانسته رقبای سنتی خود را پشت سر بگذارد.
یکی از عوامل کلیدی این موفقیت، اجرای سیاستهای صنعتی هدفمند و حمایتهای گسترده دولتی است. برنامه «ساخت چین ۲۰۲۵» که با هدف تقویت توان داخلی در صنایع استراتژیک طراحی شد، یارانههای قابل توجهی را به بخشهایی همچون انرژی خورشیدی، خودروهای برقی و فناوریهای باتری اختصاص داد. این حمایتها باعث شد شرکتهای داخلی با یکدیگر وارد رقابت گسترده شوند و در نتیجه موجی از نوآوری و ثبت اختراع در حوزه انرژیهای پاک شکل گیرد.
در نتیجه این سیاستها، امروز شرکتهایی مانند BYD و CATL نه تنها در چین بلکه در سطح جهانی به رهبران اصلی بازار تبدیل شدهاند. شرکت BYD بهعنوان یکی از بزرگترین تولیدکنندگان خودروهای برقی جهان شناخته میشود و CATL نیز تأمینکننده اصلی باتریهای لیتیوم-یون در جهان است. این دو شرکت توانستهاند استانداردهای جدیدی در زمینه عملکرد، ایمنی و کاهش هزینهها ارائه کنند که بسیاری از رقبای غربی را با چالش جدی روبهرو کرده است.
موفقیت چین در حوزه انرژیهای تجدیدپذیر تنها به بازار داخلی محدود نمانده و این کشور اکنون بخش عمدهای از زنجیره جهانی تأمین انرژی پاک را در اختیار دارد. از تولید پنلهای خورشیدی گرفته تا باتریهای ذخیرهسازی انرژی و خودروهای برقی، بخش بزرگی از نوآوریهای جهانی در این حوزهها تحت هدایت شرکتهای چینی صورت میگیرد.
این جایگاه مسلط چین پیامدهای ژئوپلیتیکی قابل توجهی نیز به همراه دارد. کشورهای متعهد به کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی و تحقق اهداف اقلیمی، اکنون بیش از گذشته به فناوریها و تجهیزات تولیدشده در چین وابسته شدهاند. این وابستگی باعث شده بسیاری از دولتها برای دستیابی به اهداف زیستمحیطی خود ناچار باشند بر همکاری و واردات از چین تکیه کنند.
با این حال، در سالهای اخیر دولت چین محدودیتهایی را برای صادرات برخی فناوریهای کلیدی انرژی پاک اعمال کرده است. این سیاستها نگرانیهایی درباره دسترسی کشورها به تجهیزات حیاتی و همچنین رقابت منصفانه جهانی ایجاد کرده است. برخی کارشناسان هشدار دادهاند که اگر کشورهای دیگر نتوانند به سرعت ظرفیتهای داخلی خود را توسعه دهند، ممکن است در رسیدن به اهداف کاهش انتشار گازهای گلخانهای با کندی مواجه شوند.
چین علاوه بر صادرات محصولات نهایی، در زمینه تأمین مواد خام مورد نیاز برای فناوریهای انرژی پاک نیز نقشی کلیدی ایفا میکند. این کشور بزرگترین تولیدکننده و فرآوریکننده عناصر کمیاب خاکی است که در ساخت پنلهای خورشیدی، باتریهای لیتیوم-یون و تجهیزات توربینهای بادی کاربرد دارند. همین مسئله باعث شده تسلط چین بر زنجیره تأمین انرژیهای نو به مراتب گستردهتر باشد.
از منظر صنعتی، چین طی سالهای اخیر میلیاردها دلار در بخش تحقیق و توسعه سرمایهگذاری کرده است. دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی این کشور به طور فزایندهای در رتبهبندیهای جهانی نوآوری جایگاههای بالاتری کسب کردهاند. به همین دلیل، بسیاری از نوآوریهای مرتبط با انرژیهای پاک که پیشتر در اروپا و آمریکا انجام میشد، اکنون توسط پژوهشگران و شرکتهای چینی به ثمر میرسد.
افزایش ظرفیت نصبشده انرژیهای تجدیدپذیر در چین نیز نشاندهنده این روند است. طبق آمار رسمی، ظرفیت انرژی خورشیدی نصبشده در این کشور به بیش از ۵۰۰ گیگاوات رسیده و انرژی بادی نیز رشدی بیسابقه را تجربه کرده است. این ظرفیتها نه تنها نیاز داخلی چین را پوشش میدهند بلکه صادرات فناوری و تجهیزات مرتبط را به سایر کشورها امکانپذیر ساختهاند.
کارشناسان انرژی میگویند صعود چین به جایگاه کنونی نتیجه دههها سیاستگذاری هدفمند، حمایتهای مالی دولتی و شکلگیری اکوسیستم صنعتی قدرتمند است. این روند نشان میدهد که گذار جهانی به انرژیهای پاک تا چه اندازه به چین وابسته شده است.
در نهایت، مسیر انرژیهای تجدیدپذیر در جهان امروز بدون نقش چین قابل تصور نیست. این کشور با سرمایهگذاری کلان، نوآوری فناورانه و تسلط بر زنجیره تأمین توانسته است خود را به مرکز ثقل تحول انرژی پاک بدل کند. آینده اهداف اقلیمی و اقتصادی بسیاری از کشورها به توانایی همکاری یا رقابت با چین گره خورده است.
