نفت روسیه در هند با ریسک تازه تعرفهای روبهرو شد
تجارت نفت روسیه در هند پس از اجرایی شدن قانون تازه آمریکا وارد مرحلهای پرهزینهتر و پیچیدهتر شده است. قانون «تحریم روسیه و ایران به نام لیندزی او گراهام ۲۰۲۶» که در ۱۸ سپتامبر به امضا رسید، به دولت آمریکا اجازه میدهد برای کالاهای وارداتی از کشورهایی که در میان پنج خریدار بزرگ نفت خام یا گاز طبیعی روسیه قرار دارند، تعرفهای تا سقف ۱۰۰ درصد اعمال کند. این اختیار به صورت خودکار به معنای وضع تعرفه حداکثری نیست، اما برای هند که یکی از بزرگترین خریداران نفت روسیه به شمار میرود، ریسک تازهای در تجارت خارجی و تامین انرژی ایجاد کرده است.
طبق متن قانون، کشور مشمول باید هم در میان پنج واردکننده بزرگ نفت یا گاز روسیه طی دوره ۱۲ ماهه اخیر قرار داشته باشد و هم پس از گذشت ۳۰ روز از زمان تصویب، خرید جدید از روسیه انجام دهد. نرخ تعرفه میتواند از سطحی بالاتر از صفر تا ۱۰۰ درصد تعیین یا بعدا تعدیل شود. همین انعطاف باعث شده اثر اقتصادی قانون برای هند به زمان اجرا، نرخ نهایی تعرفه و دامنه کالاهایی که مشمول آن میشوند وابسته باشد.
وابستگی بالای پالایشگاههای هند به نفت روسیه
دادههای شرکت کپلر نشان میدهد واردات نفت خام روسیه به هند در ژوئیه ۲۰۲۶ به حدود ۲.۸ میلیون بشکه در روز رسید و رکورد تازهای ثبت کرد. این رقم از رکورد حدود ۲.۷ میلیون بشکه در روز در ژوئن بالاتر بود و سهم روسیه را به نزدیک ۵۵ درصد از کل واردات نفت خام هند رساند. افزایش خرید در آن مقطع نشان میداد پالایشگاههای هندی همچنان نفت روسیه را به دلیل دسترسی مناسب، ساختار قیمت و سازگاری با ظرفیتهای پالایشی خود جذاب میدانند.
این روند در اوت تغییر کرد. برآوردهای کپلر حاکی از آن است که واردات نفت روسیه توسط هند با کاهش محسوس به حدود ۲.۱ میلیون بشکه در روز رسید و سهم روسیه در سبد وارداتی هند به حدود ۴۵ درصد عقب نشست. کاهش عرضه دریایی روسیه، رقابت بیشتر خریداران چینی برای محمولههای موجود و اختلال در برخی مسیرهای صادراتی از عوامل موثر بر این افت عنوان شدهاند. دادههای رویترز نیز برای اوت کاهش ۱۶.۵ درصدی واردات هند از روسیه و سطح تقریبی ۲.۱ میلیون بشکه در روز را گزارش کردهاند.
برای هند، جایگزینی سریع این حجم از نفت به معنای افزایش خرید از خاورمیانه و دیگر عرضهکنندگان خواهد بود. در ماههای اخیر پالایشگاههای هندی خرید از امارات، عربستان و عراق را برای متنوع کردن منابع تامین دنبال کردهاند، اما تغییر مسیر خرید در شرایطی رخ میدهد که قیمتهای جهانی نفت و هزینه حمل نیز افزایش یافته است. در چنین وضعیتی، مزیت اقتصادی نفت روسیه تنها به قیمت هر بشکه محدود نیست و هزینه حمل، بیمه، زمان تحویل و کیفیت نفت نیز در تصمیم پالایشگاهها نقش دارد.
افزایش ۴۸ درصدی هزینه واردات نفت خام هند
همزمان با فشار تازه بر مسیر تامین نفت، آمار رسمی هند از رشد شدید هزینه واردات حکایت دارد. دادههای واحد برنامهریزی و تحلیل نفت وابسته به وزارت نفت هند نشان میدهد این کشور در فاصله آوریل تا اوت ۲۰۲۶ حدود ۷۴.۸ میلیارد دلار برای واردات نفت خام پرداخت کرده است. این رقم نسبت به ۵۰.۴ میلیارد دلار دوره مشابه سال قبل، ۴۸.۴ درصد افزایش دارد؛ یعنی هند برای تقریبا همان حجم نفت، ۲۴.۴ میلیارد دلار بیشتر هزینه کرده است.
در همین دوره حجم واردات نفت خام هند با کاهش جزئی ۰.۴ درصدی از ۱۰۱.۱ میلیون تن به ۱۰۰.۷ میلیون تن رسید. بنابراین جهش صورتحساب واردات عمدتا از افزایش قیمت نفت ناشی شده است، نه رشد مصرف وارداتی. ارزش هزینهها به روپیه نیز بیش از ۶۲ درصد افزایش یافته و از هفت تریلیون روپیه عبور کرده است. وابستگی هند به واردات نفت خام در این دوره حدود ۸۸.۱ درصد گزارش شده که همچنان سطح بالایی محسوب میشود.
فشار قیمت در سپتامبر شدیدتر شده است. بر اساس دادههای PPAC، سبد نفت خام هند که در اوت به طور متوسط ۹۰.۱۹ دلار در هر بشکه بود، در ۱۸ سپتامبر به ۱۲۳.۸۶ دلار رسید؛ در حالی که این شاخص در دوم سپتامبر ۹۹.۳۵ دلار بود. نفت برنت نیز در بخش قابل توجهی از سپتامبر بالای ۱۰۰ دلار معامله شده است. افزایش قیمت جهانی نفت در کنار هزینه بالاتر حمل، میتواند صرفه اقتصادی جایگزین کردن محمولههای روسی با نفت سایر مناطق را برای پالایشگاههای هند کاهش دهد.
تداوم خرید نفت روسیه از سوی هند اکنون علاوه بر قیمت و دسترسی به محموله، با هزینه بالقوه تعرفه بر صادرات هند به آمریکا نیز سنجیده میشود. آمریکا یکی از بازارهای مهم کالاهای هندی است و هرگونه تعرفه جدید میتواند محاسبات شرکتهای صادرکننده را تغییر دهد. از طرف دیگر، کاهش سریع واردات نفت روسیه در شرایط قیمتهای بالای جهانی ممکن است هزینه خوراک پالایشگاهها و در ادامه هزینه تامین فرآوردههای نفتی را افزایش دهد.
دولت هند اعلام کرده تامین انرژی برای جمعیت حدود ۱.۴ میلیارد نفری این کشور همچنان اولویت اصلی خواهد بود و دهلینو تلاش میکند با متنوع کردن منابع خرید، امنیت عرضه را حفظ کند. همزمان، دادههای بازار نشان میدهد پالایشگاههای هند برای محمولههای ماههای آینده بیشتر به بازار نقدی و عرضهکنندگان جایگزین توجه کردهاند. با این حال، حجم بالای واردات از روسیه نشان میدهد تغییر ساختار تامین نفت هند در کوتاهمدت میتواند هزینه قابل توجهی برای بخش پالایش، تجارت خارجی و تراز انرژی این کشور به همراه داشته باشد.
