ریل کانتینری پاکستان–ایران–ترکیه از سر گرفته میشود
در راستای توسعه همکاریهای منطقهای و تسهیل تجارت بینالمللی، مقامات کشورهای پاکستان، ایران و ترکیه اعلام کردند که راهاندازی مجدد خط ریلی کانتینری در کریدور اسلامآباد–تهران–استانبول (ITI) در دستور کار قرار گرفته است. این خط آهن که پیشتر نیز فعال بوده، اکنون با هدف تقویت پیوندهای اقتصادی سه کشور، مورد بازنگری و احیا قرار گرفته است.
به گزارش خبرگزاریها، محمد اسحاق دار، معاون نخستوزیر و وزیر امور خارجه پاکستان، در جریان نشست خبری مشترک با هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه، در آنکارا اعلام کرد: مسیر ریلی سهجانبه اسلامآباد–تهران–استانبول به عنوان بخشی از پروژههای همگرایی منطقهای، از اهمیت بالایی برخوردار است و سرگیری آن در چارچوب برنامههای مشترک اقتصادی قرار دارد.
وی افزود: این خط آهن میتواند به شکل قابل توجهی در توسعه حمل و نقل ریلی، کاهش هزینههای ترانزیت، تسهیل روند صادرات و واردات، و همچنین گسترش روابط دوجانبه و چندجانبه میان کشورهای منطقه موثر واقع شود.
هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، نیز با اشاره به تجربه ترکیه در حوزه حمل و نقل ریلی، اعلام کرد که این کشور آماده است تجربیات خود را در زمینه بومیسازی فناوری و توسعه زیرساختهای ریلی با شرکای خود به اشتراک بگذارد.
طبق اعلام مقامات پاکستانی، احیای این خط آهن در قالب یک کمیسیون مشترک و ۱۲ کمیته دائمی پیگیری میشود. این ساختار نهادی قرار است برنامهریزیهای عملیاتی، لجستیکی و حقوقی مربوط به راهاندازی مجدد مسیر را انجام دهد.
مسیر ریلی ITI برای نخستین بار در سال ۲۰۰۹ با هدف اتصال جنوب آسیا به غرب آسیا و اروپا راهاندازی شد. این مسیر، با طول تقریبی ۶۵۰۰ کیلومتر، امکان جابهجایی کالا را در مدت زمان حدود ۱۱ روز از غرب ترکیه تا پاکستان فراهم میآورد. پس از یک دوره وقفه، این مسیر اکنون بار دیگر در کانون توجه قرار گرفته است.
کارشناسان اقتصادی بر این باورند که احیای این خط آهن میتواند نقش کلیدی در ارتقای سطح مبادلات تجاری میان سه کشور ایفا کند و مسیر جدیدی برای صادرات و واردات کالاهای استراتژیک فراهم سازد. همچنین این خط ریلی، توان بالقوهای در زمینه گردشگری، ترانزیت انرژی، و همگرایی فرهنگی نیز دارد.
با بازتعریف این مسیر، ایران به عنوان یک محور ترانزیتی کلیدی در منطقه مطرح شده و میتواند از موقعیت جغرافیایی خود برای تبدیل شدن به یکی از کانونهای مهم حمل و نقل بینالمللی استفاده کند. اتصال استانهای شرقی ایران، بهویژه مناطق سیستان و بلوچستان و کرمان، به این مسیر، به توسعه اقتصادی این مناطق نیز کمک خواهد کرد.
بندر چابهار، به عنوان یک نقطه کلیدی در جنوب شرق ایران، نیز در برنامههای توسعهای مرتبط با این کریدور جای دارد. این بندر که با همکاری هند توسعه یافته، فرصتهایی را برای ارتباط کشورهای محصور در خشکی آسیای مرکزی و افغانستان با بازارهای بینالمللی فراهم میسازد. ایجاد ارتباط ریلی میان بندر چابهار و بندر گوادر پاکستان، یکی از برنامههای مکمل این طرح محسوب میشود.
به گفته کارشناسان حمل و نقل، کریدور اقتصادی چین–پاکستان (CPEC) که با سرمایهگذاری بالغ بر ۶۰ میلیارد دلار اجرا میشود، میتواند به واسطه اتصال به مسیر ریلی ITI، ارتباط تجاری چین با خاورمیانه و اروپا را تقویت کند. مسیرهای موازی همچون اتصال بندرعباس، مسیر جادهای واخان از طریق افغانستان، و شبکههای ریلی آسیای مرکزی نیز به عنوان شاخههای مکمل این کریدور مطرح هستند.
در همین راستا، هفته گذشته هفدهمین اجلاس سران سازمان همکاری اقتصادی (اکو) در شهر خانکندی جمهوری آذربایجان با حضور مقامات کشورهای عضو، از جمله ایران، برگزار شد. در این اجلاس، بر اهمیت توسعه زیرساختهای ترانزیتی و نقش ایران در اتصال کشورهای بدون دسترسی به دریا تأکید شد.
رئیسجمهور ایران، مسعود پزشکیان، در حاشیه این اجلاس اعلام کرد که اکو به عنوان یکی از نهادهای کلیدی در سیاست همسایگی ایران، نقشی راهبردی در تحقق اهداف اقتصادی کشور دارد. وی در حساب کاربری خود در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «برای ما، اکو نماد جدی دیپلماسی همسایگی و در رأس دیپلماسی اقتصادی چندجانبه است. در کنار هم میتوانیم چشمانداز تجاری، ترانزیتی، دیجیتال، گردشگری و تابآوری را تا ۲۰۳۵ دستیافتنی کنیم.»
همچنین، مهدی باقری، از کارشناسان حوزه ترانزیت، اظهار داشت: در شرایطی که هفت کشور عضو اکو فاقد دسترسی مستقیم به دریا هستند، توسعه مسیرهای ترانزیتی، همکاریهای بندری و سرمایهگذاری در زیرساختهای حمل و نقل میتواند به شکل چشمگیری سطح تعاملات اقتصادی و زنجیره تأمین منطقهای را ارتقاء دهد.
بر اساس برنامهریزیهای انجامشده، نخستین قطار آزمایشی در مسیر ITI طی ماههای آینده راهاندازی خواهد شد و در صورت موفقیتآمیز بودن، جدول زمانبندی منظم برای حملونقل کانتینری در این مسیر برقرار خواهد شد. ایران، به عنوان یکی از محورهای اصلی این مسیر، در تلاش است تا با توسعه خطوط ریلی شرق به غرب، جایگاه خود را در حملونقل بینالمللی تثبیت کند.
