فردریک پاسی اقتصاددان فرانسوی و چهره صلح اقتصادی

فردریک پاسی اقتصاد را در خدمت صلح و تجارت آزاد دید

در تقویم تاریخ اقتصادی، نام فردریک پاسی فقط یادآور یک چهره صلح‌طلب نیست؛ او نمونه‌ای از اقتصاددانانی است که در قرن نوزدهم، رابطه میان جنگ، مالیات، تجارت و رفاه عمومی را به زبان عمومی توضیح دادند. پاسی در ۲۰ مه ۱۸۲۲ در پاریس به دنیا آمد و در ۱۲ ژوئن ۱۹۱۲ در همان فضای فکری فرانسه درگذشت. او تحصیل حقوق داشت، مدتی کوتاه در دستگاه اداری فرانسه کار کرد، اما مسیر اصلی خود را در اقتصاد سیاسی، آموزش عمومی و دفاع از داوری بین‌المللی پیدا کرد.

پاسی از نظر تاریخی برنده نوبل اقتصاد نبود، زیرا جایزه علوم اقتصادی نوبل دهه‌ها پس از دوران او ایجاد شد. شهرت جهانی او به دلیل دریافت مشترک نخستین جایزه نوبل صلح در سال ۱۹۰۱ با هانری دونان، بنیانگذار صلیب سرخ، شکل گرفت. با این حال، اهمیت او برای یک وب‌سایت اقتصادی از همین جا آغاز می‌شود؛ پاسی صلح را فقط یک خواسته اخلاقی نمی‌دید، بلکه آن را شرطی برای کاهش هزینه‌های عمومی، حفظ سرمایه انسانی، گسترش مبادله و افزایش امنیت اقتصادی می‌دانست.

اقتصاد سیاسی در برابر هزینه‌های جنگ

در اندیشه پاسی، جنگ فقط برخورد نظامی نبود؛ جنگ به معنای افزایش هزینه دولت، فشار مالیاتی، تخریب دارایی، کاهش سرمایه گذاری و انتقال منابع از تولید به تخریب بود. او در دوره‌ای می‌نوشت و سخنرانی می‌کرد که اروپا بارها با بحران‌های نظامی و رقابت‌های پرهزینه روبه‌رو شد. در چنین فضایی، دفاع او از صلح ریشه‌ای اقتصادی داشت. از نگاه او، جامعه‌ای که بخش بزرگی از منابع خود را صرف تسلیحات و منازعه کند، در آموزش، زیرساخت، تجارت و بهبود سطح زندگی عقب می‌ماند.

پاسی به سنت اقتصاددانان لیبرال فرانسوی نزدیک بود و از تجارت آزاد دفاع می‌کرد. برداشت او این بود که هرچه کشورها در مسیر داد و ستد و همکاری اقتصادی درگیرتر شوند، هزینه قطع رابطه و ورود به درگیری بیشتر می‌شود. در این چارچوب، تجارت آزاد فقط یک ابزار افزایش مبادلات نبود؛ سازوکاری برای وابستگی متقابل، کاهش انگیزه منازعه و ایجاد منافع مشترک میان ملت‌ها به شمار می‌رفت. همین پیوند میان بازار، صلح و رفاه باعث شد نوشته‌ها و سخنرانی‌های او فراتر از بحث‌های صرفا دانشگاهی اثر بگذارد.

او پس از ترک مسیر اداری، به مطالعه منظم اقتصاد پرداخت و از راه کتاب، مقاله و سخنرانی عمومی بر فضای فکری فرانسه اثر گذاشت. آثار اقتصادی او، از جمله درس‌های اقتصاد سیاسی، بخشی از تلاش گسترده تری بود برای بیرون آوردن اقتصاد از حلقه محدود متخصصان و رساندن آن به شهروندان. پاسی اعتقاد داشت فهم عمومی از اقتصاد می‌تواند رفتار سیاسی و اجتماعی مردم را تغییر دهد، زیرا شهروندی که هزینه واقعی جنگ و مزیت‌های مبادله را بفهمد، آسان تر فریب شعارهای پرهزینه را نمی‌خورد.

از آموزش اقتصاد تا نهادسازی بین‌المللی

وجه ماندگار فعالیت پاسی فقط در نوشته‌های اقتصادی او خلاصه نمی‌شود. او در سال ۱۸۶۷ از پایه گذاران نخستین انجمن صلح فرانسه بود و بعدها در مسیر گسترش داوری بین‌المللی فعالیت کرد. این نهادها از دید اقتصادی اهمیت داشتند، زیرا داوری و مذاکره می‌توانستند جایگزینی کم هزینه تر برای درگیری باشند. در دوره‌ای که بازارهای ملی در حال گسترش و تجارت فرامرزی در حال افزایش بود، نبود سازوکارهای حل اختلاف، ریسک مبادله و سرمایه گذاری را بالا می‌برد.

پاسی همچنین در فاصله سال‌های ۱۸۸۱ تا ۱۸۸۹ عضو مجلس نمایندگان فرانسه بود و در سال ۱۸۸۹ در شکل گیری اتحادیه بین‌المجالس نقش داشت؛ نهادی که هدف آن نزدیک کردن نمایندگان کشورها و تقویت گفت و گو بود. از منظر تاریخ اقتصاد، این تلاش‌ها را می‌توان بخشی از حرکت بلندمدت برای کاهش نااطمینانی در روابط بین‌الملل دانست. هرچه کانال‌های مذاکره، حقوق بین‌الملل و داوری تقویت شوند، هزینه ریسک برای تجارت و سرمایه گذاری کمتر می‌شود.

اهمیت پاسی در این است که میان اقتصاد سیاسی کلاسیک و مسئله صلح پیوند عملی برقرار کرد. او نه فقط درباره آزادی تجارت سخن گفت، بلکه توضیح داد چرا صلح برای تداوم مبادله و رفاه ضروری است. در زمانی که دولت‌ها بخش بزرگی از توان مالی خود را صرف رقابت‌های نظامی می‌کردند، او بر این نکته تاکید داشت که امنیت واقعی از مسیر همکاری، آموزش، قانون و منافع اقتصادی مشترک به دست می‌آید. به همین دلیل، میراث او برای اقتصاد امروز نیز قابل خواندن است.

در نگاه تقویم تاریخ، روز تولد یا سالگرد درگذشت پاسی فرصتی برای مرور این پرسش است که اقتصاد چگونه از سطح محاسبه قیمت و تولید فراتر می‌رود و به بحث نهادها، اعتماد و امنیت مبادله می‌رسد. برای مخاطب اقتصادی معاصر، فردریک پاسی یادآور این واقعیت است که هزینه جنگ فقط در میدان نبرد دیده نمی‌شود. تورم ناشی از شوک‌های امنیتی، کسری بودجه، افزایش بدهی عمومی، اختلال در تجارت و کاهش اعتماد سرمایه گذاران همگی ادامه همان هزینه‌هایی هستند که اقتصاددانان صلح‌گرا در قرن نوزدهم درباره آن هشدار می‌دادند. پاسی با ترکیب آموزش اقتصاد، دفاع از تجارت آزاد و نهادسازی برای داوری، چهره‌ای ساخت که هم در تاریخ اندیشه اقتصادی و هم در تاریخ صلح جایگاه مستقل دارد.