اختلاف قیمت خودرو در بازار آزاد به ۴۵ درصد کارخانه رسید
بررسی تازه قیمت خودروهای داخلی نشان میدهد فاصله میان نرخ فروش کارخانه و قیمت معامله در بازار آزاد همچنان در سطحی بالا قرار دارد و در برخی مدلها تا حدود ۴۵ درصد قیمت کارخانه رسیده است. در ارزیابی ۱۸ محصول پرتقاضای دو خودروساز بزرگ کشور، شکاف قیمتی از حدود ۳۸۰ میلیون تومان آغاز میشود و در گرانترین مورد از یک میلیارد و ۳۰۰ میلیون تومان فراتر میرود. میانگین این اختلاف در سبد بررسی شده نزدیک به ۶۸۰ میلیون تومان برآورد شده و همین عدد نشان میدهد اختلاف قیمت خودرو برای خریداران مصرفی، به یکی از مهمترین متغیرهای تصمیم گیری تبدیل شده است.
در صدر جدول فاصله قیمت کارخانه تا بازار، ری را قرار دارد. این خودرو با اختلاف حدود یک میلیارد و ۳۳۹ میلیون تومان بیشترین شکاف را ثبت کرده است. پس از آن، پژو ۲۰۷ اتوماتیک پانوراما با فاصله یک میلیارد و ۲۴۵ میلیون تومان و تارا اتوماتیک با اختلاف یک میلیارد و ۲۸ میلیون تومان دیده میشوند. قرار گرفتن این سه محصول در بالای جدول، نشان میدهد خودروهای جدیدتر، کم تیراژتر و دارای تقاضای بالاتر، بیشتر از سایر مدلها در معرض فاصله قیمتی قرار گرفتهاند.
کدام خودروها بیشترین فاصله قیمت را دارند
در بخش دیگری از بازار، خودروهایی مانند پژو ۲۰۷ دنده ای تی یو تری، رانا پلاس و وانت آریسان فاصله کمتری نسبت به مدلهای گرانتر دارند، اما حتی در این گروه نیز شکاف ۳۸۰ تا ۵۵۰ میلیون تومانی رقم کوچکی نیست. این اختلاف برای خانوارهایی که خودرو را به عنوان کالای مصرفی خریداری میکنند، معادل بخش قابل توجهی از بودجه خرید است و میتواند تقاضای واقعی را به تعویق بیندازد. از سوی دیگر، وجود فاصله بالا میان دو نرخ، برای بخشی از خریداران انگیزه سرمایه ای ایجاد میکند و باعث میشود خودرو از مسیر مصرف خارج شود.
فعالان بازار خودرو مهمترین ریشه این وضعیت را کمتر بودن عرضه نسبت به تقاضای موثر میدانند. محدودیت تولید، قیمت گذاری دستوری، انتظارات تورمی و حضور واسطهها چهار عامل اصلی هستند که در گزارشهای بازار به آنها اشاره میشود. وقتی قیمت کارخانه پایینتر از نرخ قابل معامله در بازار آزاد باقی میماند، ثبت نام خودرو برای بخشی از متقاضیان به فرصتی برای کسب سود تبدیل میشود. در چنین فضایی، خریدار مصرفی ناچار است یا در فرایندهای فروش رسمی منتظر بماند یا خودرو را با نرخ بالاتر از بازار آزاد تهیه کند.
دادههای تولید نیز اهمیت موضوع عرضه را پررنگتر میکند. گزارشهای منتشر شده از عملکرد خودروسازان نشان میدهد تولید سواری در سال ۱۴۰۳ به هدف اعلام شده نرسید و سه خودروساز بزرگ کشور کمتر از ۹۰۰ هزار دستگاه خودروی سواری تولید کردند. در همین گزارشها، مشکلات ارزی، تاخیر در اصلاح قیمت، قطعی برق، بدهی به قطعهسازان و حذف برخی خودروهای پرتیراژ از جمله عوامل اثرگذار بر افت تولید معرفی شدهاند. کاهش یا کندی عرضه در بازاری که تقاضای مصرفی و سرمایه ای همزمان فعال است، معمولا فاصله نرخ کارخانه و بازار را افزایش میدهد.
تورم و عرضه چه اثری بر بازار خودرو گذاشتهاند
عامل دیگر، فضای تورمی اقتصاد است. آخرین جدول بانک مرکزی، نرخ تورم منتهی به اردیبهشت ۱۴۰۵ را ۵۳.۹ درصد نشان میدهد و همین سطح تورم بر رفتار خریداران کالاهای بادوام اثر میگذارد. خودرو در دورههای تورمی، فقط وسیله حمل و نقل نیست و برای بخشی از متقاضیان نقش دارایی قابل نگهداری پیدا میکند. در نتیجه، حتی زمانی که معاملات بازار کند میشود، قیمتها لزوما به سرعت عقب نشینی نمیکنند و فروشندگان بخشی از انتظارات تورمی را در نرخ پیشنهادی لحاظ میکنند.
در کنار تورم عمومی، ساختار قیمت گذاری نیز بر شکلگیری صف تقاضا اثر دارد. کارشناسان صنعت خودرو بارها اعلام کردهاند که تا زمانی که فاصله نرخ کارخانه و بازار به سطحی محدود نرسد، انگیزه ورود تقاضای غیرمصرفی باقی خواهد ماند. برخی دیدگاههای کارشناسی، کاهش فاصله به محدوده سه تا پنج درصد را پیششرط خروج تدریجی بازار از وضعیت دو نرخی میدانند. این دیدگاه بر این نکته تاکید دارد که اصلاح سازوکار قیمت گذاری بدون افزایش عرضه و رقابتیتر شدن بازار، به تنهایی نمیتواند رفتار خریداران و فروشندگان را تغییر دهد.
بررسی ترکیب خودروهای دارای بیشترین اختلاف نیز نشان میدهد مدلهایی که ظرفیت عرضه محدودتری دارند یا به دلیل امکانات، طراحی جدیدتر و نام تجاری، تقاضای بیشتری جذب میکنند، بیشتر در معرض رشد فاصله قیمتی قرار گرفتهاند. ری را، پژو ۲۰۷ اتوماتیک پانوراما و تارا اتوماتیک از همین زاویه برای بازار اهمیت دارند. اختلاف بیش از یک میلیارد تومانی این خودروها، نشان میدهد قیمت بازار فقط تابع نرخ مصوب کارخانه نیست و متغیرهایی مانند تیراژ، زمان تحویل، امکان جایگزینی و انتظار خریداران از رشد آینده قیمت نیز در معاملات اثر میگذارد.
در سوی دیگر، خودروهای اقتصادیتر و کاری مانند رانا پلاس، پژو ۲۰۷ دنده ای تی یو تری و وانت آریسان اگرچه فاصله کمتری دارند، اما به دلیل سطح درآمد خانوارها، همین شکاف چندصد میلیون تومانی هم بر قدرت خرید اثر مستقیم میگذارد. تداوم فاصله میان قیمت کارخانه و بازار آزاد، هزینه ورود مصرفکننده واقعی به بازار را بالا میبرد و در عین حال، جریان نقدینگی را به سمت خریدهایی سوق میدهد که هدف آنها مصرف فوری خودرو نیست. این وضعیت باعث شده رصد روزانه قیمت کارخانه، قیمت بازار، شرایط فروش و تیراژ عرضه، برای خریداران و فعالان بازار اهمیت بیشتری پیدا کند.
