تحریمهای نفتی اتحادیه اروپا بیاثر شد
با وجود اعمال بستههای متعدد تحریمی از سوی اتحادیه اروپا علیه صنعت نفت روسیه، تازهترین گزارشها نشان میدهد که این اقدامات تأثیر تعیینکنندهای بر درآمدهای نفتی مسکو نداشتهاند. کاهش سقف قیمت نفت صادراتی روسیه و محدودیتهای بیمه و حملونقل نتوانستهاند شریان اقتصادی این کشور را به شکل قابلتوجهی مسدود کنند.
به گزارش منابع خبری بینالمللی، اتحادیه اروپا روز جمعه گذشته با اجرای هجدهمین بسته تحریمی علیه روسیه موافقت کرده است. بر اساس مفاد این بسته، سقف قیمت نفت خام صادراتی روسیه از ۶۰ دلار به ۴۷.۶۰ دلار در هر بشکه کاهش یافته است. همچنین از تاریخ سوم سپتامبر سال جاری، شرکتهای حملونقل و بیمه اروپایی از ارائه خدمات به محمولههای نفت روسیه که بالاتر از این قیمت فروخته میشوند، منع شدهاند.
سقف قیمت جدید شامل یک مکانیزم متغیر نیز میشود که بر اساس آن، قیمت فروش نفت روسیه باید همواره ۱۵ درصد کمتر از میانگین قیمت بازار جهانی نفت خام این کشور باشد. این اقدام با هدف کاهش درآمدهای صادراتی روسیه طراحی شده، اما شواهد میدانی حاکی از آن است که کرملین راهکارهایی برای دور زدن این محدودیتها در پیش گرفته است.
در چارچوب این بسته جدید، اتحادیه اروپا قصد دارد ممنوعیت واردات فرآوردههای نفتی پالایششده از نفت خام روسیه را نیز اجرایی کند. این ممنوعیت به طور رسمی از سال آینده میلادی آغاز خواهد شد و در راستای بستن راههای فرار موجود پس از توقف واردات مستقیم نفت خام و فرآوردههای نفتی از روسیه در سال ۲۰۲۲ به تصویب رسیده است.
پس از آغاز جنگ در اوکراین، اتحادیه اروپا واردات نفت روسیه را متوقف کرد. اما این اقدام باعث شد برخی کشورهای آسیایی از جمله چین، هند و ترکیه، با استفاده از نفت روسیه، فرآوردههای نفتی مانند دیزل و سوخت هواپیما تولید کرده و آن را به اروپا صادر کنند. همین مسئله، اثربخشی تحریمهای پیشین را با چالش جدی مواجه کرد.
طبق دادههای شرکت تحقیقاتی کپلر، هند در سال گذشته میلادی سهمی ۱۶ درصدی از صادرات دیزل و سوخت جت به اروپا داشته است. همچنین نفت خام روسیه ۳۸ درصد از واردات نفت خام هند در سال ۲۰۲۴ را تشکیل داده است. با اجرای ممنوعیت جدید، احتمال میرود صادرات پالایشگاههای هند به اروپا کاهش یافته و کشورهای صادرکننده بزرگی مانند عربستان سعودی، امارات متحده عربی و کویت بتوانند سهم بیشتری از بازار اروپا را تصاحب کنند.
مقامات اتحادیه اروپا اعلام کردهاند که تحریمهای جدید شامل کشورهایی که صادرکننده اصلی نفت خام هستند نمیشود. این موضوع باعث میشود کشورهای حوزه خلیج فارس با زیرساختهای پالایشی قوی، از این محدودیتها بهرهمند شوند و صادرات خود به اروپا را افزایش دهند.
در سوی دیگر، آمارهای رسمی نشان میدهد که روسیه همچنان درآمد بالایی از صادرات نفت به دست میآورد. طبق اعلام نهادهای بینالمللی، درآمد نفت خام و فرآوردههای نفتی روسیه در سال ۲۰۲۴ حدود ۱۹۲ میلیارد دلار بوده که رقمی بالاتر از بودجه نظامی این کشور در همان سال (۱۱۰ میلیارد دلار) است. این رقم البته نسبت به درآمد ۲۲۵ میلیارد دلاری سال ۲۰۱۹ کاهش داشته، اما همچنان قابلتوجه است.
آژانس بینالمللی انرژی گزارش داده است که در ماه ژوئن، صادرات نفت روسیه به ۷.۲۳ میلیون بشکه در روز رسیده و درآمد نفتی این کشور نیز به دلیل افزایش قیمت جهانی نفت، نسبت به ماه مه، ۸۰۰ میلیون دلار افزایش یافته و به ۱۳.۶ میلیارد دلار رسیده است.
روسیه با استفاده از ناوگان گسترده نفتکشهای غیررسمی و دور زدن مسیرهای حملونقل تحت نظارت، اقدام به صادرات نفت با قیمتهایی فراتر از سقف تعیینشده میکند. اتحادیه اروپا برای مقابله با این موضوع تاکنون ۱۰۵ نفتکش جدید را به لیست تحریمی خود اضافه کرده که به ۳۴۲ نفتکش تحریمشده قبلی افزوده شدهاند.
علاوه بر این، روسیه از روشهایی مانند انتقال محمولهها از کشتی به کشتی در آبهای آزاد، مخفیسازی مبدأ نفت و استفاده از شرکتهای واسطه برای دور زدن محدودیتهای موجود استفاده کرده و همچنان بازار خود را حفظ کرده است.
کشورهایی مانند هند و چین نیز همچنان به واردات نفت خام روسیه با تخفیف ادامه میدهند و از آن برای تأمین بازارهای داخلی و صادرات به دیگر کشورها استفاده میکنند. این روند سبب شده تحریمهای اتحادیه اروپا اثرگذاری لازم را نداشته باشند.
در این میان، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، تهدید کرده است که در صورت ادامه خرید نفت از روسیه، ممکن است کشورهای واردکننده با تحریمهای ثانویه از سوی آمریکا مواجه شوند. بر اساس این تهدید، اگر کرملین ظرف ۵۰ روز با توقف جنگ در اوکراین موافقت نکند، تعرفه ۱۰۰ درصدی بر صادرات نفت روسیه اعمال خواهد شد.
تحریمهای ثانویه به این معنا هستند که هر کشوری که از روسیه نفت خریداری کند، در همکاری با بازار آمریکا با محدودیت مواجه خواهد شد. این ابزار، یکی از معدود گزینههای باقیمانده برای فشار اقتصادی به مسکو محسوب میشود.
با وجود این تهدید، کارشناسان معتقدند اعمال تحریمهای ثانویه ممکن است موجب افزایش شدید قیمت جهانی نفت و تورم جهانی شود؛ موضوعی که دولت آمریکا از آن نگران است. با این حال، تحریمهای نفتی جدید اروپا در صورت عدم همراهی کشورهای بزرگ مصرفکننده نفت، احتمالاً نمیتوانند تأثیر قابلتوجهی بر اقتصاد روسیه داشته باشند.
