گسترش نفوذ اقتصادی چین در آسیای مرکزی با رشد قابل توجه مبادلات تجاری
تجارت چین با کشورهای آسیای مرکزی در سال ۲۰۲۵ با رشد قابل توجهی همراه شده و آمارهای رسمی منتشرشده از سوی دولت چین نشان میدهد که حجم مبادلات تجاری میان پکن و کشورهای این منطقه طی ۱۰ ماه نخست سال جاری میلادی افزایش چشمگیری داشته است. در این میان، قرقیزستان بیشترین رشد تجارت با چین را به ثبت رسانده و اختلافات آماری قابل توجهی نیز در دادههای ارائهشده از سوی دو طرف مشاهده میشود.
به گزارش ایسنا، بر اساس دادههای رسمی منتشرشده از سوی دولت چین، گردش مالی تجاری این کشور با کشورهای آسیای مرکزی در ۱۰ ماه نخست سال ۲۰۲۵ در مقایسه با مدت مشابه سال ۲۰۲۴ افزایش یافته است. این روند صعودی در حالی ثبت شده که چین طی سالهای اخیر تلاشهای گستردهای برای تقویت روابط اقتصادی و تجاری خود با کشورهای این منطقه انجام داده است.
رشد تجارت چین با قرقیزستان فراتر از تولید ناخالص داخلی این کشور
طبق آمار اعلامشده، گردش مالی تجاری چین با قرقیزستان در این بازه زمانی با بیشترین میزان رشد همراه بوده و از ۱۷.۴ میلیارد دلار به ۲۳.۶ میلیارد دلار رسیده است. نکته قابل توجه در این زمینه آن است که طبق آمار دولت قرقیزستان، تولید ناخالص داخلی این کشور در ۱۰ ماه نخست سال ۲۰۲۵ حدود ۱۶.۳ میلیارد دلار برآورد شده است. این رقم نشان میدهد که حجم تجارت قرقیزستان با چین به تنهایی از مجموع ارزش کالاها و خدمات تولیدشده در این کشور فراتر رفته است.
بر اساس گزارشهای منتشرشده، اختلاف قابل توجه میان دادههای ارائهشده از سوی چین و قرقیزستان میتواند ناشی از قاچاق گسترده کالا و عملیات دور زدن تحریمها در مسیرهای تجاری میان دو کشور باشد.
افزایش مبادلات تجاری چین با قزاقستان، ازبکستان و تاجیکستان
در کنار قرقیزستان، سایر کشورهای آسیای مرکزی نیز افزایش حجم تجارت با چین را تجربه کردهاند. بر اساس دادههای رسمی دولت چین، ارزش تجارت این کشور با قزاقستان از ۳۶.۵ میلیارد دلار در سال گذشته به ۳۹.۸ میلیارد دلار در سال جاری افزایش یافته است.
همچنین حجم مبادلات تجاری چین با ازبکستان از ۱۱.۱ میلیارد دلار به ۱۲.۹ میلیارد دلار رسیده و تجارت با تاجیکستان نیز از ۳.۳ میلیارد دلار به ۳.۵ میلیارد دلار افزایش یافته است. این آمارها نشاندهنده روند رو به رشد روابط اقتصادی چین با کشورهای آسیای مرکزی در سال جاری میلادی است.
ترکمنستان تنها کشور دارای تراز تجاری مثبت با چین
ترکمنستان در میان کشورهای آسیای مرکزی از نظر گردش مالی کلی تجارت با چین یک استثنا به شمار میرود. بر اساس دادهها، حجم تجارت ترکمنستان با چین در ۱۰ ماه نخست سال ۲۰۲۵ در مقایسه با مدت مشابه سال قبل، از ۸.۹ میلیارد دلار به ۸.۳ میلیارد دلار کاهش یافته است.
با این حال، ترکمنستان تنها کشور آسیای مرکزی باقی مانده است که تراز تجاری مثبتی با چین دارد. طبق آمار رسمی، چین در سال ۲۰۲۵ بیش از ۸.۱ میلیارد دلار کالا از ترکمنستان وارد کرده است، در حالی که صادرات چین به این کشور تنها به ۷۸۴ میلیون دلار محدود شده است. این در حالی است که توازن تجاری چین با سایر کشورهای آسیای مرکزی به نفع پکن گزارش شده است.
توافق شش کشور برای سادهسازی ترانزیت ریلی در کریدور میانی
بر اساس گزارش اویل پرایس، چین، ایران، قزاقستان، ازبکستان، ترکمنستان و ترکیه توافق کردهاند که اقدامات هماهنگی برای سادهسازی ترانزیت ریلی در امتداد شاخه جنوبی «کریدور میانی» اجرا کنند. این اقدامات شامل اعمال تعرفههای یکپارچه و رقابتی، کوتاه کردن زمان سفر قطارهای کانتینری، کاهش هزینههای کمکی و گمرکی و ارتقاء زیرساختهای ریلی در سراسر کریدور است.
طبق این گزارش، در صورت اجرای کامل این توافق، بخش قابل توجهی از حجم ترانزیت منطقه میتواند از مسیر ایران هدایت شود و جایگاه این کشور در معادلات ترانزیتی منطقه تقویت گردد.
تشکیل انجمن مسیر حمل و نقل اوراسیا در باکو
بر اساس گزارش خبرگزاری ترند، مقامات راهآهن کشورهای منطقه جلسه افتتاحیه «انجمن مسیر حمل و نقل اوراسیا» را در اواخر نوامبر در شهر باکو برگزار کردند. نمایندگانی از جمهوری آذربایجان، قرقیزستان، تاجیکستان و ازبکستان در این جلسه حضور داشتند.
«مسیر حمل و نقل اوراسیایی» به عنوان شاخه جنوبی کریدور میانی، چین، قرقیزستان، تاجیکستان، ازبکستان، ترکمنستان، جمهوری آذربایجان، گرجستان و ترکیه را به یکدیگر متصل میکند. بر اساس این گزارش، حمل و نقل از شهر کاشغر چین به جمهوری آذربایجان از طریق شاخه جنوبی این مسیر در ماه نوامبر آغاز شده است.
سرمایهگذاری ۳۰۰ میلیون دلاری چین در بندر آکتائو قزاقستان
در بخش قزاقستان، نوردولت کیلیبای، فرماندار منطقه مانگیستائو اعلام کرد که یک بندر دریایی جدید به ارزش ۳۰۰ میلیون دلار در شهر آکتائو در حاشیه دریای خزر احداث خواهد شد. شرکت بینالمللی ژونگیون چین به عنوان شریک استراتژیک این پروژه تأیید شده است. بندر آکتائو یکی از قطبهای اصلی کریدور میانی به شمار میرود.
همچنین یک هیئت از منطقه شمال قزاقستان برای تقویت روابط اقتصادی، علمی و فنی با شرکتهای چینی به چین سفر کرده است. این سفر به امضای هفت تفاهمنامه همکاری استراتژیک در حوزههای علمی، آموزشی، کشاورزی، انرژی بادی و تأسیس کارخانه تولید مقوا منجر شده است.
تحولات لجستیکی در بندر خشک خورگوس
قزاقستان همچنین در حال همکاری با چین برای اصلاح توافقنامه بیندولتی مربوط به بندر خشک خورگوس در مرز مشترک دو کشور است. ایران شرخان، معاون وزیر صنایع قزاقستان اعلام کرده است که تغییرات برنامهریزیشده شامل گسترش قلمرو بندر، افتتاح ایست بازرسی اضافی و انتقال به عملیات شبانهروزی خواهد بود.
خبرگزاری کازینفورم گزارش داده است که خورگوس از زمان تأسیس در سال ۲۰۱۲ با مشکلات لجستیکی مواجه بوده، اما در نیمه نخست سال جاری میلادی، ۲۲.۳ میلیون تن بار را تسهیل کرده است.
افزایش تنشهای اجتماعی در قرقیزستان
در قرقیزستان، احساسات ضدچینی در هفتههای اخیر پس از نزاع میان کارگران چینی و قرقیز در اواسط نوامبر افزایش یافته است. دادگاه دستور داده است که ۱۶ نفر از افراد دخیل در این حادثه، از جمله شهروندان چینی، تا ۱۵ ژانویه در بازداشت بمانند.
مقامات قرقیز تلاش کردهاند تا خشم عمومی را کاهش دهند. کامچیبک تاشیف، رئیس کمیته دولتی امنیت ملی قرقیزستان اعلام کرده است که پروژههای زیرساختی چین درآمد قابل توجهی برای کشور ایجاد خواهد کرد.
حملات مرگبار به اتباع چینی در تاجیکستان
در تاجیکستان نیز دولت این کشور خبر درخواست کمک از روسیه برای مهار حملات افراد فعال از افغانستان را تکذیب کرده است. دو حمله اخیر در مناطق مرزی تاجیکستان به کشته شدن پنج تبعه چینی منجر شده است.
رشد گردشگری و پروازهای باری چین به ازبکستان
طبق آمار رسمی ازبکستان، شمار گردشگران چینی در ۱۰ ماه نخست سال ۲۰۲۵ به حدود ۲۱۸ هزار نفر افزایش یافته است، در حالی که این تعداد در مدت مشابه سال ۲۰۲۴ حدود ۵۸ هزار نفر بوده است. همچنین نخستین پرواز باری بین ونژوی چین و تاشکند در ۲۴ نوامبر با ۵۰ تن کالای مرتبط با تجارت الکترونیک انجام شد.
تصویب پیمان همکاری چین و ترکمنستان
در ترکمنستان نیز سردار بردی محمداف، رئیسجمهور این کشور، پیمان حسن همجواری، دوستی و همکاری ابدی میان چین و پنج کشور آسیای مرکزی را تصویب کرده است. این پیمان چارچوبی برای تعمیق همکاریهای دوجانبه و چندجانبه بین کشورهای امضاکننده فراهم میکند.
