ال نینو فشار تازهای بر بازار غذا وارد میکند
هشدار تازه سازمان جهانی هواشناسی درباره احتمال بالای شکلگیری ال نینو در ماههای پیش رو، توجه بازارهای کشاورزی و غذایی را بار دیگر به سمت ریسک آب و هوا برده است. این پدیده طبیعی با گرم شدن آبهای سطحی بخش مرکزی و شرقی اقیانوس آرام استوایی همراه است و میتواند الگوی بارش، دما، خشکسالی و سیلاب را در بخشهایی از جهان تغییر دهد. اهمیت اقتصادی این هشدار از آنجا بیشتر میشود که بازار غذا همزمان با رشد هزینه انرژی، کود، حملونقل و نوسان قیمت غلات روبهرو است.
طبق برآوردهای سازمان جهانی هواشناسی، احتمال وقوع ال نینو در دوره ژوئن تا اوت ۲۰۲۶ حدود ۸۰ درصد اعلام شده و احتمال تداوم آن تا پاییز و ماه نوامبر نزدیک یا بالاتر از ۹۰ درصد است. این سازمان تاکید کرده است که دمای بالاتر از میانگین در بسیاری از مناطق جهان برای تابستان پیشبینی میشود و همین موضوع میتواند فشار بر کشاورزی، آب، سلامت و انرژی را افزایش دهد. ال نینو به طور معمول هر دو تا هفت سال رخ میدهد و حدود نه تا دوازده ماه دوام دارد، اما شدت و اثر آن در هر منطقه یکسان نیست.
فشار بر غلات و برنج در آسیا
آسیا یکی از کانونهای اصلی نگرانی است، زیرا بخش مهمی از تولید برنج، گندم، شکر، روغن پالم و دانههای روغنی به بارشهای موسمی و نظم فصلی آب وابسته است. در هند، بارانهای موسمی معمولا بخش عمده بارندگی سالانه را تامین میکند و تاخیر یا ضعف آن میتواند کاشت محصولات تابستانه مانند برنج، ذرت، سویا، پنبه و نیشکر را کند کند. گزارشهای هواشناسی هند از چشمانداز بارش کمتر از نرمال در فصل موسمی ۲۰۲۶ خبر دادهاند و همین موضوع برای بازار غذا، ذخایر آب و درآمد خانوارهای روستایی اهمیت مستقیم دارد.
در جنوب شرق آسیا نیز خشکی هوا میتواند بازده شالیزارها و باغهای پالم را کاهش دهد. اندونزی، تایلند، ویتنام و فیلیپین در ماههای حساس کشت برنج قرار دارند و هر کاهش در بارندگی، هزینه آبیاری و ریسک افت برداشت را بالا میبرد. گزارشهای منطقهای نشان میدهد در برخی نواحی جاوه، شمال سوماترا، جنوب کالیمانتان و سولاوسی دورههای بدون بارش طولانی شده و برای ژوئن نیز بارندگی متوسط تا کم پیشبینی شده است. در چنین وضعی، کشاورزان ناچار میشوند زمان کاشت را تغییر دهند، سطح زیر کشت را کاهش دهند یا هزینه بیشتری برای پمپ آب، سوخت و نهاده پرداخت کنند.
بازار جهانی غذا پیش از اثر کامل ال نینو هم نشانههایی از فشار قیمتی را ثبت کرده است. شاخص قیمت غلات فائو در ماه مه نسبت به آوریل ۲.۶ درصد افزایش یافت و نزدیک به ۵ درصد بالاتر از سال قبل قرار گرفت. قیمت جهانی گندم در همان ماه ۳.۴ درصد بالا رفت و شاخص قیمت برنج فائو نیز ۲.۷ درصد رشد کرد. بانک جهانی هم اعلام کرده است از مارس ۲۰۲۶، شاخص قیمت محصولات کشاورزی ۳ درصد و شاخص غلات ۴ درصد افزایش یافته است. این اعداد نشان میدهد بازار، پیش از کاهش احتمالی عرضه، به ریسکهای آب و هوایی واکنش نشان داده است.
پیامد برای آب انرژی و تجارت غذا
اثر اقتصادی ال نینو فقط به مزرعه محدود نمیشود. خشکسالی و گرمای طولانی، مصرف برق برای سرمایش را افزایش میدهد، تولید برق آبی را در برخی کشورها کاهش میدهد و فشار بر شبکههای توزیع آب شهری را بالا میبرد. در کشورهایی که کشاورزی وابسته به باران است، کاهش بارندگی میتواند درآمد کشاورزان را کم کند و تقاضای روستایی را تحت تاثیر قرار دهد. در سوی دیگر، بارشهای شدید و سیلاب در بعضی مناطق میتواند برداشت، حملونقل و نگهداری کالاهای کشاورزی را مختل کند.
چین نیز با اثرهای متفاوت ال نینو روبهرو است. بر اساس گزارشهای منتشر شده، انتظار میرود اثر این پدیده در پاییز و زمستان بیشتر نمایان شود و در جنوب چین احتمال بارش بالاتر از معمول وجود داشته باشد. چنین شرایطی برای برداشت برنج دیررس، ذخیرهسازی غلات و حمل کالا در مناطق درگیر بارش اهمیت دارد. همزمان، دمای بالاتر در زمستان میتواند الگوی مصرف انرژی و نیاز آبی فصل کشت بعدی را تغییر دهد.
برای واردکنندگان غذا، نگرانی اصلی به قیمت تمام شده و دسترسی به کالا برمیگردد. اگر بارش موسمی در هند و جنوب شرق آسیا ضعیف بماند، احتمال افزایش احتیاط کشورها در صادرات برنج و غلات بیشتر میشود. هند سهم بزرگی در تجارت جهانی برنج دارد و تصمیمات ذخیرهسازی یا محدودیت عرضه در این کشور میتواند به سرعت قیمت را در بازارهای آسیایی تغییر دهد. از سوی دیگر، افزایش هزینه کود و سوخت باعث میشود حتی در صورت موجود بودن کالا، قیمت تولید و حمل آن بالا بماند.
فائو در گزارش تازه خود تاکید کرده است که بازار کالاهای غذایی با وجود تابآوری نسبی، در برابر ریسکهای آب و هوایی و اختلال در بازار انرژی و نهاده آسیبپذیر است. افزایش ۷.۵ درصدی شاخص شکر در مه نیز با نگرانی از تولید در هند و تایلند مرتبط دانسته شده است. در این فضا، امنیت غذایی بیش از هر زمان به مدیریت ذخایر، برنامهریزی آبیاری، پیش خرید نهاده، بیمه محصولات و هماهنگی میان بخش کشاورزی، حملونقل و انرژی وابسته میشود.
بازگشت ال نینو در سالی مطرح شده است که قیمت گندم، ذرت، شکر و برنج برای مصرف کننده و تولیدکننده اهمیت بیشتری پیدا کرده است. ادامه خشکی در آسیا، بارش سنگین در برخی مناطق دیگر و رشد هزینه نهادهها میتواند مسیر قیمت غذا را در ماههای آینده پرنوسانتر کند و تصمیم فعالان بازار را از سطح مزرعه تا واردات و خرده فروشی تحت تاثیر قرار دهد.
