موتور محرک توسعه ایران در چابهار فعال شد
به گزارش خبرنگار اقتصادی، بندر چابهار به عنوان تنها بندر اقیانوسی ایران این روزها بیش از هر زمان دیگری در کانون توجه مسئولان اقتصادی و ترانزیتی کشور قرار گرفته است. این بندر که در جنوبیترین نقطه کشور و در مجاورت آبهای آزاد اقیانوسی واقع شده، نقش کلیدی در آینده حملونقل و تجارت ایران ایفا میکند. کارشناسان معتقدند توسعه زیرساختهای ترانزیتی و اتصال این بندر به خطوط ریلی، میتواند جایگاه ایران را در معادلات منطقهای و بینالمللی ارتقاء دهد.
چابهار دروازه ورود ایران به زنجیرههای لجستیکی جنوب شرق آسیا، شبهقاره هند و آسیای مرکزی به شمار میرود. این موقعیت استراتژیک، ظرفیتهای فراوانی برای افزایش حجم ترانزیت کالا و ایجاد مسیرهای جایگزین در برابر محدودیتهای ناشی از تحریمها فراهم کرده است. مقامهای ارشد کشور تأکید دارند که توسعه این بندر نهفقط موجب رشد اقتصادی استان سیستان و بلوچستان، بلکه در تقویت امنیت اقتصادی و سیاسی ایران نیز نقشآفرینی خواهد کرد.
در سالهای اخیر اقدامات متعددی برای بهرهبرداری از ظرفیتهای بندر چابهار انجام شده است. یکی از مهمترین این اقدامات، امضای قرارداد ۱۰ ساله میان ایران و شرکت IPGL هند به ارزش ۱۲۰ میلیون دلار بوده که هدف آن تجهیز و توسعه بخشی از زیرساختهای بندری است. این قرارداد زمینه ورود تجهیزات کانتینری و بارگیری و بهبود عملیات حملونقل دریایی را فراهم کرده است. با این حال، گزارشهای میدانی حاکی از آن است که بخشی از تجهیزات واردشده توسط طرف هندی هنوز به طور کامل فعال نشده و از ۶ جرثقیل نصبشده تنها یک جرثقیل در حال کار است.
پس از تحولات امنیتی اخیر در منطقه، از جمله جنگ ۱۲ روزه ایران و رژیم صهیونیستی، بحث تقویت الزامات پدافند غیرعامل در بنادر کشور پررنگتر شده است. در این راستا، کارشناسان بر این باورند که علاوه بر بندر شهید رجایی، بندر چابهار نیز باید به یک مرکز اصلی تجارت دریایی ایران تبدیل شود تا وابستگی کشور به یک بندر واحد کاهش یابد و در مواقع بحرانی امکان استمرار فعالیتهای تجاری حفظ شود.
یکی از موضوعات محوری در توسعه چابهار، توجه به پسکرانه این بندر و تکمیل زیرساختهای حملونقل ریلی است. پروژه خط ریلی چابهار–سرخس به عنوان یکی از کلیدیترین طرحها در این حوزه مطرح شده است. این خط ریلی، بندر چابهار را به راهآهن سراسری ایران و از آنجا به کشورهای آسیای مرکزی، افغانستان و حتی روسیه متصل میکند.
به گفته حسن کریمنیا، کارشناس حملونقل و ترانزیت، اجرای این خط ریلی به معنای تکمیل شاخه شرقی کریدور بینالمللی شمال–جنوب است و میتواند یک مسیر جایگزین مهم برای اتصال هند به آسیای میانه فراهم کند. او معتقد است این مسیر میتواند فشارهای سیاسی و اقتصادی آمریکا بر پروژههای موازی مانند کریدور هند–اروپا را کاهش دهد و جایگاه ایران را در معادلات ترانزیتی جهان ارتقاء بخشد.
در همین حال، مهدی باقری، دیگر کارشناس حوزه ترانزیت، بندر چابهار را «گنج دستنخورده» ایران میداند. او میگوید با وجود موقعیت ممتاز این بندر در نقشه ژئوپلیتیکی منطقه، تاکنون اقدام جدی برای تجاریسازی کامل آن و تبدیل به یک هاب منطقهای انجام نشده است. وی پیشنهاد میکند علاوه بر شرکتهای خارجی، شرکتهای ایرانی نیز باید نقش فعالتری در عملیات اپراتوری، ساختوساز و توسعه زیرساختهای بندری و ریلی داشته باشند.
تأکیدات مقام معظم رهبری بر لزوم توسعه جنوب شرق کشور نیز مؤید اهمیت چابهار در سیاستهای کلان جمهوری اسلامی ایران است. این بندر میتواند با جذب سرمایه داخلی و خارجی، ایجاد فرصتهای شغلی پایدار و گسترش همکاریهای منطقهای، نقشی مؤثر در توسعه متوازن کشور ایفا کند.
کارشناسان و فعالان حوزه حملونقل بر این باورند که برای شتاببخشی به روند توسعه چابهار باید مجموعهای از اقدامات همزمان صورت گیرد. این اقدامات شامل ارتقاء تجهیزات تخلیه و بارگیری، تکمیل زیرساختهای ریلی و جادهای، ایجاد مناطق لجستیکی پیشرفته، و تدوین سیاستهای حمایتی برای جذب سرمایهگذاران است.
بندر چابهار با عمق مناسب اسکلهها و امکان پهلوگیری کشتیهای بزرگ، ظرفیت رقابت با بنادر مهم منطقه را دارد. با این حال، استفاده کامل از این ظرفیتها نیازمند برنامهریزی دقیق، مدیریت کارآمد و تأمین منابع مالی کافی است. مسئولان سازمان بنادر و دریانوردی اعلام کردهاند که مذاکرات برای جلب سرمایهگذاران جدید داخلی و خارجی ادامه دارد و تلاشها برای رفع مشکلات عملیاتی تجهیزات موجود در حال انجام است.
به گفته منابع آگاه، در حال حاضر حجم جابجایی کالا در بندر چابهار در مقایسه با ظرفیت بالقوه آن پایین است، اما با تکمیل طرحهای توسعهای، این میزان میتواند به چندین برابر افزایش یابد. همچنین پیشبینی میشود با بهرهبرداری از خط ریلی چابهار–سرخس، زمان و هزینه حملونقل کالا به طور قابلتوجهی کاهش یابد و جذابیت این مسیر برای شرکتهای بینالمللی بیشتر شود.
در مجموع، چابهار نهفقط یک بندر، بلکه نقطه عطفی برای تحول در تجارت خارجی ایران و توسعه اقتصادی شرق کشور است. هرچه روند توسعه این بندر با سرعت بیشتری پیش برود، مسیر پیشرفت ایران در حوزه ترانزیت و تجارت منطقهای و جهانی نیز هموارتر خواهد شد.
