دلایل افزایش نرخ دلار در بازار ارز ایران
چرا نرخ دلار افزایشی شد؟ / تشریح عوامل رشد قیمت ارز در بازار
افزایش نرخ دلار در روزهای اخیر بار دیگر توجه فعالان اقتصادی و افکار عمومی را به خود جلب کرده است. رشد قیمت ارز در بازار، در حالی رخ داده که همزمان مجموعهای از عوامل سیاسی، اقتصادی و بینالمللی بر روند بازار اثر گذاشتهاند و فضای عمومی اقتصاد با نااطمینانیهایی همراه شده است.
به گزارش ایسنا، مهدی بهنامه، عضو هیات علمی دانشکده اقتصاد دانشگاه فردوسی مشهد، در گفتوگویی به تشریح دلایل افزایش نرخ دلار پرداخته و تاکید کرده است که مجموعهای از عوامل داخلی و خارجی باعث شدهاند که دلار تحت فشار سنگینی به سمت افزایش قیمت حرکت کند.
وی در ابتدای این گفتوگو با اشاره به شرایط بینالمللی اظهار کرد: مهمترین عامل رشد قیمت دلار در مقطع کنونی، ابهامات و ناامنیهای سیاسی در سطح بینالملل است. هر زمان که در کشورهای مختلف ناامنی ایجاد میشود، مردم به سمت داراییهای امن مانند دلار و طلا حرکت میکنند.
به گفته این کارشناس اقتصادی، از زمان جنگ جهانی تاکنون، دلار و طلا همواره بهعنوان داراییهای امن شناخته شدهاند و هرگونه افزایش تقاضا برای این داراییها، بهطور مستقیم موجب افزایش قیمت آنها در بازار میشود. بهنامه تاکید کرد که این الگو در بسیاری از بحرانهای بینالمللی در سالهای گذشته نیز تکرار شده است.
اثر تورم و افزایش تقاضای پایان سال
بهنامه در ادامه به نقش دادههای تورمی در افزایش نرخ دلار اشاره کرد و گفت: زمانی که قیمت کالاهای مختلف در اقتصاد افزایش پیدا میکند، مردم برای حفظ ارزش پول خود به خرید ارز روی میآورند. این رفتار موجب افزایش تقاضا در بازار ارز شده و به رشد قیمت دلار منجر میشود.
وی افزود: در پایان سال میلادی نیز معمولاً تقاضا از سوی مسافران خارجی یا شرکتهایی که با خارج از کشور ارتباط اقتصادی دارند و تسویهحساب ارزی انجام میدهند، افزایش پیدا میکند. همین موضوع نیز بهعنوان یک عامل موثر دیگر بر نرخ دلار در بازار داخلی اثرگذار است.
نقش ناامنیهای اقتصادی در داخل کشور
این عضو هیات علمی دانشگاه فردوسی، با اشاره به عوامل داخلی موثر بر بازار ارز، اظهار کرد: ناامنیهای اقتصادی داخل کشور نیز اثر خود را بر رفتار مردم و بازار میگذارد. حتی برخی اظهارات رسمی، از جمله سخنان رئیس بانک مرکزی درباره وضعیت شبکه بانکی، میتواند باعث شود مردم احساس ناامنی بیشتری کنند و برای حفظ ارزش داراییهای خود به سمت خرید دلار حرکت کنند.
وی همچنین به تاثیر شرایط بینالمللی و سیاستهای آمریکا بر بازار ارز اشاره کرد و گفت: شرایطی که آمریکا در سطح بینالمللی ایجاد کرده است نیز به بیثباتی در اقتصاد جهانی دامن زده و همین موضوع موجب افزایش تقاضا برای دلار در کشورهای مختلف شده است. بهعنوان مثال، اتفاقات ونزوئلا نیز تاثیر قابل توجهی بر رشد قیمت دلار داشته است.
افزایش قیمت جهانی طلا و اثر آن بر بازار دلار
بهنامه یکی دیگر از عوامل موثر بر رشد نرخ دلار را افزایش قیمت جهانی طلا عنوان کرد و اظهار داشت: زمانی که قیمت جهانی طلا به دلیل ناامنیهای بینالمللی افزایش پیدا میکند، خرید طلا برای برخی افراد مقرونبهصرفه نیست و در نتیجه ممکن است بهجای آن به سمت خرید دلار حرکت کنند. این جابهجایی تقاضا باعث میشود بازار ارز تحت تأثیر قرار گیرد و قیمت دلار افزایش یابد.
کاهش درآمدهای نفتی و محدودیت عرضه ارز
این کارشناس اقتصادی در ادامه با اشاره به وضعیت درآمدهای نفتی کشور گفت: حدود ۸۰ درصد درآمد ارزی کشور ما از محل فروش نفت تأمین میشود، اما با توجه به شرایط موجود، ایران نمیتواند مانند گذشته بهراحتی نفت بفروشد. گزارشهایی وجود دارد که نشان میدهد فروش نفت با روشهای خاص انجام میشود و همین موضوع باعث کاهش درآمدهای نفتی کشور شده است.
به گفته بهنامه، زمانی که درآمدهای نفتی کاهش پیدا میکند، بهطور طبیعی عرضه دلار در بازار نیز کم میشود. کاهش عرضه در کنار افزایش تقاضا، باعث میشود قیمت دلار با سرعت بیشتری افزایش پیدا کند. وی تاکید کرد که مجموع این عوامل در کنار هم موجب شده است نرخ دلار در بازار مسیر افزایشی در پیش بگیرد.
اقدامات بانک مرکزی برای کنترل بازار ارز
بهنامه درباره اقداماتی که بانک مرکزی میتواند برای کنترل بازار ارز انجام دهد، گفت: مشکلات ساختاری اقتصاد کشور بسیار عمیق شده است و اصلاح آنها در کوتاهمدت امکانپذیر نیست. وی اقتصاد را به قطاری تشبیه کرد که از ریل خارج شده و بازگرداندن آن به مسیر صحیح بهسادگی امکانپذیر نیست.
وی با اشاره به وجود فسادهای مالی بزرگ، برداشتهای میلیاردی و ضعف ساختارهای اقتصادی افزود: مجموعه این عوامل باعث شدهاند که نتوان با یک روش مشخص بازار را کنترل کرد. در شرایط فعلی، ابزار اصلی بانک مرکزی کنترل حجم پول است.
به گفته این کارشناس، افزایش حجم پول در اقتصاد موجب رشد تورم و در نهایت افزایش نرخ دلار میشود. او تاکید کرد که برای کنترل اساسی بازار ارز، نیازمند اصلاح فاکتورهایی مانند کاهش وابستگی به درآمد نفتی و مدیریت ناآرامیهای بینالمللی هستیم. با این حال، در کوتاهمدت ممکن است برخی اقدامات محدود بتواند اثرات مقطعی بر بازار بگذارد.
آیا اکنون زمان مناسبی برای خرید دلار است؟
در پاسخ به پرسشی درباره اینکه آیا اکنون زمان مناسبی برای خرید دلار است یا خیر، بهنامه گفت: سرمایهگذاری موضوعی است که هر فرد باید با توجه به شرایط شخصی خود درباره آن تصمیم بگیرد. با این حال، تا زمانی که همین شرایط اقتصادی و سیاسی ادامه داشته باشد، مهار قیمت دلار بعید به نظر میرسد.
وی تاکید کرد که وضعیت بازار ارز وابسته به مجموعهای از متغیرهای داخلی و خارجی است و تغییر هر یک از این عوامل میتواند بر قیمت دلار تأثیرگذار باشد.
در مجموع، آنچه از اظهارات این کارشناس اقتصادی برمیآید، این است که افزایش نرخ دلار نتیجه همزمان چند عامل مهم از جمله ناامنیهای سیاسی بینالمللی، تورم داخلی، افزایش تقاضای پایان سال، کاهش درآمدهای نفتی، محدودیت در عرضه ارز، افزایش قیمت جهانی طلا و شرایط اقتصادی داخل کشور است؛ عواملی که در کنار یکدیگر مسیر بازار ارز را در کوتاهمدت تحت تأثیر قرار دادهاند.
