نیروگاه خورشیدی مدارس به پشتبام ۱۲ هزار واحد آموزشی میرسد
برنامه ملی توسعه نیروگاه خورشیدی مدارس وارد مرحله اجرایی شده و بر اساس هماهنگی میان سازمان انرژیهای تجدیدپذیر و بهرهوری انرژی برق و سازمان نوسازی، توسعه و تجهیز مدارس، قرار است ۱۲ هزار مدرسه دولتی در سراسر کشور به سامانههای خورشیدی متصل به شبکه مجهز شوند. ظرفیت پیشبینیشده برای هر مدرسه ۵ کیلووات است و مجموع توان این طرح به ۶۰ مگاوات میرسد. این رقم از حاصل ضرب ۱۲ هزار سامانه در ظرفیت ۵ کیلووات به دست میآید و معادل ۶۰ هزار کیلووات است.
عملیات اجرایی این برنامه با راهاندازی یک سامانه ۵ کیلوواتی در هنرستان شهید چمران تهران آغاز شد. تجهیزات هر واحد شامل پنل خورشیدی، اینورتر و سازه نگهدارنده است که ساتبا تأمین میکند و پس از تعیین مدارس منتخب، در اختیار مجریان استانی قرار میگیرد. شرکتهای توزیع برق نیز اتصال به شبکه و نصب کنتور را دنبال میکنند تا تولید مازاد وارد شبکه شود.
محسن طرزطلب، رئیس ساتبا، اعلام کرده است که تجهیزات مورد نیاز برای اجرای ظرفیت ۶۰ مگاواتی طرح تأمین شده و ارسال محمولهها به استانها در دستور کار قرار گرفته است. هدفگذاری اعلامشده، تکمیل نصب سامانهها تا پایان شهریور ۱۴۰۵ است. پیش از آغاز این مرحله نیز نزدیک به ۷ مگاوات نیروگاه خورشیدی در قالب واحدهای ۵ کیلوواتی و با مشارکت سازمان نوسازی مدارس و خیران در تهران و قم نصب شده بود.
درآمد برق خورشیدی برای هزینههای آموزشی
بخش اقتصادی طرح فقط به کاهش هزینه برق مدارس محدود نمیشود. سازوکار مورد بررسی برای فروش تولید مازاد، بر استفاده از شرکتهای تجمیعکننده و عرضه برق در تابلوی سبز بورس انرژی استوار است. نیروگاههای ۵ کیلوواتی به تنهایی ظرفیت کافی برای حضور مستقیم در بازار عمدهفروشی برق ندارند، اما تجمیع تولید هزاران مدرسه میتواند یک سبد قابل عرضه ایجاد کند و قیمت فروش را به شرایط بازار برق سبز نزدیک سازد.
طبق اعلام مسئولان، منافع تولید برق به مدارس اختصاص مییابد و بیش از ۹۰ درصد درآمد نیروگاهها برای امور آموزشی، بهبود تجهیزات و نگهداری فضاها مصرف خواهد شد. در این مدل، مدرسه از مصرفکننده صرف به تولیدکننده خرد برق تبدیل میشود و تولید در محل نیز فشار شبکه توزیع را در ساعتهای آفتابی کمتر میکند.
برآورد اعلامشده برای احداث هر سامانه ۵ کیلوواتی بین ۳۰۰ تا ۳۵۰ میلیون تومان است. بر این مبنا، ارزش سرمایهگذاری اولیه برای ۱۲ هزار واحد، بدون محاسبه هزینههای نگهداری، اتصال و تفاوت قیمت تجهیزات، میتواند در محدوده ۳ هزار و ۶۰۰ تا ۴ هزار و ۲۰۰ میلیارد تومان قرار گیرد. تأمین تجهیزات اصلی بر عهده ساتبا است و هزینههای جانبی با مشارکت نهادهای اجرایی و خیران مدرسهساز دنبال میشود تا اجرای طرح بار مالی مستقیمی برای مدارس ایجاد نکند.
حمیدرضا خانمحمدی، رئیس سازمان نوسازی مدارس، گفته است مدارس شبانهروزی، مناطق مرزی و واحدهای آموزشی کمبرخوردار در اولویت قرار دارند. درآمد فروش برق این مراکز برای ارتقای فضاها و تجهیزات آموزشی استفاده خواهد شد و بخشی از سرمایهگذاری خورشیدی را به مدارسی هدایت میکند که منابع جاری محدودتری دارند.
سهم تولید پراکنده در کاهش فشار شبکه برق
ظرفیت اسمی نیروگاههای نصبشده ایران از ۱۰۰ هزار مگاوات عبور کرده است، با این حال رشد مصرف در روزهای گرم همچنان شبکه را با فشار روبهرو میکند. بر اساس دادههای آژانس بینالمللی انرژی، گاز طبیعی در سال ۲۰۲۳ حدود ۷۹ درصد تولید برق ایران را تأمین کرده است. گسترش خورشیدی پشتبامی میتواند بخشی از تولید را در ساعتهایی وارد شبکه کند که استفاده از وسایل سرمایشی و تقاضای برق افزایش مییابد.
معاون ساتبا میگوید حدود ۷۰ درصد تولید سالانه برق خورشیدی در ماههای گرم انجام میشود؛ دورهای که مصرف برق نیز به اوج نزدیک میشود. سامانههای مدارس از صبح تا ساعات پایانی روز تولید دارند و به دلیل استقرار روی بام یا فضای مدرسه، به زمین مستقل و خطوط انتقال طولانی نیاز ندارند. این ویژگی، زمان اجرای پروژه را نسبت به نیروگاههای بزرگ کاهش میدهد و امکان توسعه مرحلهای را فراهم میکند.
ساتبا پیشتر هزینه واقعی تولید هر کیلووات ساعت برق خورشیدی را حدود یک سوم برق فسیلی اعلام کرده بود. این سازمان همچنین توسعه نیروگاههای کوچک را یکی از مسیرهای جلب سرمایههای خرد میداند. در طرحهای حمایتی، بیش از ۵۰ هزار ساختگاه برای احداث سامانههای خورشیدی خانوارهای تحت پوشش نهادهای حمایتی شناسایی شده و قراردادهای خرید تضمینی بلندمدت برای بخشی از این واحدها در نظر گرفته شده است.
قیمت برق سبز با تعرفه یارانهای مصرفکننده نهایی فاصله دارد. مقام ساتبا از خرید برق تجدیدپذیر با نرخهایی تا حدود ۸ هزار تومان برای هر کیلووات ساعت و فروش برق یارانهای به برخی مشترکان با نرخ بسیار پایینتر سخن گفته است. درآمد نهایی مدارس به زمان معامله، میزان تولید، هزینه بهرهبرداری و مقررات بازار وابسته خواهد بود.
برآوردهای اجرایی نشان میدهد بیش از ۶۰ درصد حدود ۱۰۰ هزار مدرسه دولتی کشور از ظرفیت فنی نصب پنل خورشیدی برخوردارند. در مرحله نخست، ۱۲ هزار مدرسه وارد برنامه شدهاند و استانها باید پس از ارزیابی استحکام بام، تابش منطقه، فضای نصب و امکان اتصال به شبکه، فهرست نهایی را تکمیل کنند. مسئولیت نگهداری و پایش تولید نیز قرار است به مجموعههای تخصصی سپرده شود تا عملکرد نیروگاهها و درآمد حاصل از فروش برق به صورت مستمر ثبت شود.
همزمان با اجرای مرحله نخست نیروگاه خورشیدی مدارس، قرار است زیرساخت نصب پنل و اتصال ایمن به شبکه در طراحی مدارس جدید پیشبینی شود. این اقدام نیاز به تغییرات ساختمانی بعدی را کمتر میکند و زمینه افزایش ظرفیت سامانهها با مشارکت خیران و سایر منابع مالی را فراهم میسازد.
