مرکز آمار میگوید ضریب جینی ۱۴۰۳ به ۰.۳۸۷۰ رسیده است
بر پایه ارقام منتشرشده از سوی مرکز آمار ایران، شاخص ضریب جینی در سال ۱۴۰۳ به عدد ۰.۳۸۷۰ رسیده است. این شاخص در سال ۱۴۰۲ برابر با ۰.۳۹۷۹ اعلام شده بود و مقایسه دو سال، کاهش حدود ۰.۰۱۰۹ واحدی را نشان میدهد. در بازتاب رسانه ای از این گزارش رسمی، این کاهش به عنوان افتی در حدود ۲.۷ تا ۳ درصد نسبت به سال قبل توصیف شده است.
ضریب جینی عددی بین صفر و یک است. نزدیک تر شدن آن به صفر به معنی توزیع متعادل تر درآمد یا هزینه در میان خانوارها تفسیر میشود و دور شدن آن از صفر، به عنوان نشانه افزایش نابرابری مطرح است. در آمارهای رسمی ایران، این شاخص معمولا با اتکا به داده های طرح آمارگیری هزینه و درآمد خانوار محاسبه و برای کل کشور، مناطق شهری و مناطق روستایی منتشر میشود.
در کنار عدد ضریب جینی، مرکز آمار و رسانه هایی که ارقام را بازتاب داده اند، به شاخص های مکملی هم اشاره میکنند تا تصویر دقیق تری از پراکندگی هزینه میان گروه های جمعیتی ارائه شود. این شاخص ها شامل سهم دهک ها و نسبت گروه های پر هزینه به کم هزینه است که در گزارش های مربوط به دهک های هزینه ای و ترکیب سبد هزینه خانوارها درج میشود.
جزئیات تغییرات در کل کشور شهر و روستا
بر مبنای داده های اعلامی، ضریب جینی در سطح کل کشور در سال ۱۴۰۳ به ۰.۳۸۷۰ رسیده است. برای مناطق شهری، رقم ضریب جینی ۰.۳۶۸۹ گزارش شده که نسبت به سال قبل ۰.۰۱۳۱ واحد کاهش دارد. برای مناطق روستایی نیز ضریب جینی ۰.۳۵۳۲ اعلام شده که در مقایسه با سال قبل ۰.۰۰۵۱ واحد کمتر است.
در گزارش های رسانه ای مبتنی بر همین سری داده ها، تاکید شده است که مقدار ثبت شده در سال ۱۴۰۳ از منظر مقایسه سالانه، کمترین رقم حدود ۹ سال گذشته و پایین ترین سطح از سال ۱۳۹۴ به بعد محسوب میشود. این بیان به این معنی است که از نیمه دهه ۱۳۹۰ به این سو، عددی پایین تر از ۰.۳۸۷۰ برای کل کشور در این شاخص ثبت نشده است.
برای مقایسه بلندمدت تر، برخی گزارش ها به این نکته اشاره کرده اند که ضریب جینی در سال ۱۳۹۰ حدود ۰.۳۷۰۰ ذکر شده و بنابراین رقم سال ۱۴۰۳ همچنان بالاتر از سطح آن سال قرار میگیرد. در عمل، چنین مقایسه هایی نشان میدهد که روند کوتاه مدت ممکن است کاهشی باشد، اما سطح شاخص در بازه های بلندتر میتواند مسیرهای متفاوتی را تجربه کند.
شاخص های تکمیلی دهک ها و سهم گروه های هزینه ای
طبق ارقام منتشرشده برای سال ۱۴۰۳، سهم بیست درصد کم هزینه ترین جمعیت از کل هزینه خانوارها در سطح کشور حدود ۶.۰۷ درصد و سهم بیست درصد پر هزینه ترین جمعیت حدود ۴۶.۲۴ درصد اعلام شده است. این دو عدد در کنار هم نشان میدهد چه بخشی از کل هزینه ثبت شده خانوارها، در دو سر طیف هزینه ای متمرکز شده است.
همچنین نسبت هزینه ده درصد پر هزینه ترین به ده درصد کم هزینه ترین جمعیت در کل کشور ۱۳.۲۵ گزارش شده است. این نسبت برای گروه های بیست درصد و چهل درصد پر هزینه ترین در مقایسه با گروه همتای کم هزینه ترین، به ترتیب ۷.۶۲ و ۴.۰۶ اعلام شده که به عنوان شاخص های مکمل، همراه با ضریب جینی بازتاب داده میشود.
در یک روایت دیگر از داده های مرکز آمار درباره توزیع هزینه، گفته شده است سهم دهک اول از کل هزینه خانوارهای کشور در سال ۱۴۰۳ با افزایش ۰.۳۷ واحد درصدی به ۲.۳۲ درصد رسیده است. در مقابل، سهم دهک دهم با کاهش ۳.۰۶ واحد درصدی روی عدد ۳۰.۷۹ درصد ایستاده است. این ارقام در بازتاب رسانه ای، به عنوان نشانه تغییر سهم گروه های کم هزینه و پر هزینه در توزیع هزینه خانوارها گزارش شده است.
اطلاعات مربوط به سال ۱۴۰۲ نیز در گزارش های پیشین مرکز آمار بازتاب داشته است. در برخی بازنشرها آمده بود که در سال ۱۴۰۲، سهم دو دهک بالایی از توزیع هزینه نزدیک به ۴۷.۵ درصد بوده و در همان سال، ضریب جینی به عدد ۰.۳۹۷۹ رسیده است. قرار دادن این ارقام کنار داده های سال ۱۴۰۳، امکان مقایسه بین دو سال متوالی را فراهم میکند؛ به ویژه از نظر تغییر سهم دهک ها و نسبت گروه های پر هزینه به کم هزینه.
مرکز آمار ایران در توضیح این مجموعه شاخص ها تاکید میکند که مبنای محاسبات، داده های هزینه و درآمد خانوارهاست و نتایج میتواند به تغییرات سطح قیمت ها، ترکیب هزینه ها، تحولات درآمدی و جابه جایی وزن دهک ها در سبد هزینه ای وابسته باشد. در همین چارچوب، عدد ۰.۳۸۷۰ برای ضریب جینی سال ۱۴۰۳ به عنوان یکی از مهم ترین شاخص های نابرابری، در کنار شاخص های دهکی، برای رصد تحولات توزیع هزینه در اقتصاد خانوارها مورد استفاده قرار میگیرد.
