بازدهی بورس در نیمه نخست سال از طلا و دلار پیش افتاد
بررسی بازدهی بازارهای دارایی ایران در پایان شهریور ۱۴۰۵ نشان میدهد بازدهی بورس در بازه شش ماهه از بازارهای رقیب جلو افتاده است، در حالی که در مقیاس یک ساله همچنان طلای ۱۸ عیار بیشترین رشد را ثبت کرده است. شاخص کل بورس در نیمه نخست سال حدود ۹۳ درصد افزایش یافته و شاخص هم وزن نیز بازدهی نزدیک به ۱۰۲ درصد داشته است. در مقابل، وقتی بازه مقایسه به یک سال افزایش پیدا میکند، طلای ۱۸ عیار با رشد ۱۶۵.۶ درصدی در جایگاه نخست قرار میگیرد و دلار با بازدهی حدود ۱۳۱ درصدی پایینتر از آن میایستد.
بخش مهمی از رشد بازار سهام در دورهای کوتاهتر از شش ماه شکل گرفته است. معاملات سهام پس از وقفهای طولانی در ۲۹ اردیبهشت از سر گرفته شد و بر اساس دادههای منتشرشده از بازار سرمایه، شاخص کل بورس تهران در زمان بازگشایی ۳ میلیون و ۷۱۳ هزار و ۹۵۶ واحد بود. این شاخص تا ۲۹ شهریور به ۷ میلیون و ۴۴۸ هزار و ۸۳۹ واحد رسید. پس از افزایش عرضه در روزهای پایانی ماه نیز شاخص عقب نشست و در پایان ۳۱ شهریور در محدوده ۷ میلیون و ۱۶۷ هزار واحد قرار گرفت.
رشد گسترده سهام پس از بازگشایی بازار
آمار اداره تحلیلهای اقتصادی و ریسک سازمان بورس نشان میدهد از ۸۱ روز کاری بازار پس از بازگشایی، ۶۲ روز با عملکرد مثبت و ۱۹ روز با عملکرد منفی به پایان رسیده است. به این ترتیب، بازار سهام در حدود ۷۷ درصد روزهای معاملاتی این دوره مثبت بسته شده است. هم زمان رشد بیشتر شاخص هم وزن نسبت به شاخص کل نشان میدهد افزایش قیمتها تنها به چند شرکت بزرگ محدود نبوده و بخش وسیعتری از سهام در روند صعودی مشارکت داشتهاند.
مقایسه این ارقام با عملکرد یک ساله بازارها تصویر متفاوتی ایجاد میکند. طلای ۱۸ عیار در این دوره ۱۶۵.۶ درصد بازدهی داشته، سکه بهار آزادی حدود ۱۶۲ درصد رشد کرده و متوسط بازده صندوقهای طلا به حدود ۱۵۷ درصد رسیده است. سکه امامی نیز ۱۴۸.۲ درصد و نیم سکه ۱۴۶.۸ درصد افزایش قیمت داشتهاند. در همین بازه، دلار حدود ۱۳۱ درصد رشد کرده است. فاصله بازدهی طلای ۱۸ عیار و دلار به ۳۴.۶ واحد درصد میرسد و نشان میدهد حرکت طلا فقط تابع افزایش نرخ ارز داخلی نبوده است.
قیمت طلای داخلی از دو متغیر اصلی تاثیر میگیرد؛ نرخ ارز در بازار ایران و قیمت اونس در بازار جهانی. افزایش هم زمان این دو متغیر میتواند بازدهی طلای ریالی را بالاتر از بازدهی مستقیم ارز قرار دهد. دادههای شورای جهانی طلا نیز نشان میدهد بانکهای مرکزی و موسسات رسمی در سه ماهه دوم ۲۰۲۶ در مجموع نزدیک به ۲۸۹ تن طلا به ذخایر خود افزودهاند. این میزان نسبت به دوره مشابه سال قبل ۶۲ درصد بیشتر بوده است.
در بازار داخلی، شهریور ماه محل هم زمانی رشد دو بازار مهم بود. بر پایه دادههای بازدهی منتشرشده، دلار در این ماه حدود ۲۴ درصد رشد کرد و شاخص کل بورس نیز نزدیک به ۱۸ درصد افزایش یافت.
دو محرک متفاوت برای طلا و بازدهی بورس
ساختار بازدهی بازارها نشان میدهد عوامل موثر بر بورس و طلا یکسان نبودهاند. در طلا، ترکیب رشد نرخ ارز و افزایش قیمت جهانی فلز زرد نقش اصلی را داشته است. در بازار سهام، افزایش ارزش اسمی دارایی شرکتها، تغییر ارزش جایگزینی، تعدیل انتظارات نسبت به درآمد شرکتهای صادراتی و ورود نقدینگی به بازار از عوامل موثر بر افزایش قیمت سهام بودهاند. این وضعیت باعث شده بخشی از فاصلهای که بورس در دوره توقف معاملات با سایر بازارهای دارایی پیدا کرده بود، در مدت چند ماه کاهش یابد.
حمید گنج خانی، کارشناس بازارهای مالی، تفاوت میان بازدهی یک ساله طلا و عملکرد شش ماهه بورس را ناشی از تفاوت زمان واکنش بازارها میداند. به گفته او، طلا و ارز زودتر افزایش سطح قیمت داراییها و تغییر ارزش ریال را در قیمتهای خود منعکس کردند، در حالی که واکنش بازار سهام با تاخیر همراه بود. از این منظر، بخشی از رشد سریع قیمت سهام پس از بازگشایی را میتوان به جبران فاصله ایجادشده میان بورس و سایر داراییها مرتبط دانست.
بررسی بازدهی در سه قاب زمانی نیز این تفاوت را روشنتر میکند. در شهریور، دلار با حدود ۲۴ درصد رشد بالاتر از سایر بازارهای اصلی قرار گرفت. در نیمه نخست ۱۴۰۵، شاخص کل بورس با بازدهی حدود ۹۳ درصد و شاخص هم وزن با رشد بیش از ۱۰۰ درصد عملکرد بالاتری ثبت کردند. در بازه یک ساله اما طلای ۱۸ عیار با بازدهی ۱۶۵.۶ درصدی بالاتر از دلار و دیگر داراییهای مورد مقایسه قرار گرفت. بنابراین رتبه بازارها با تغییر مبدا زمانی محاسبه، به شکل محسوسی جابه جا شده است.
در پایان شهریور، سطح قیمتها در هر سه بازار سهام، ارز و طلا نسبت به یک سال قبل تغییر قابل توجهی کرده است. در بورس، پس از رشد سریع ماههای اخیر، متغیرهایی مانند سودآوری شرکتها، نرخهای موثر بر فروش، هزینه تامین مالی و حاشیه سود اهمیت بیشتری برای قیمت گذاری پیدا میکنند. در بازار طلا نیز مسیر اونس جهانی و نرخ ارز داخلی همچنان دو عامل اصلی تعیین کننده قیمت ریالی هستند و تغییر هر یک از آنها میتواند فاصله بازدهی میان طلا و سایر داراییها را تغییر دهد.
