تعرفه ۲۵ درصدی آمریکا میتواند هزینه تجارت خارجی ایران را بالا ببرد
گزارشهای بین المللی از امضای یک فرمان اجرایی در ایالات متحده خبر میدهد که بر اساس آن ممکن است تعرفه ۲۵ درصدی آمریکا در تجارت با آمریکا برای کشورهایی که با ایران دادوستد دارند اعمال شود. انتشار این خبر، توجه فعالان بازرگانی را به ریسکهای تازه در مسیر صادرات و واردات ایران جلب کرده است؛ ریسکی که میتواند تصمیم شرکتهای طرف معامله را تحت تاثیر قرار دهد و هزینه عملیات تجاری را برای بنگاههای ایرانی افزایش دهد.
فعالان بازار میگویند اگر این سازوکار و تعرفه ۲۵ درصدی آمریکا در عمل اجرا شود، شرکتهایی در کشورهای شریک ایران که همزمان به بازار آمریکا هم وابستهاند، ممکن است برای کاهش ریسک، همکاری با ایران را به مسیرهای غیرمستقیم منتقل کنند یا شروط سختگیرانه تر در قراردادها بگذارند. چنین تغییرهایی معمولا با افزایش هزینه حمل و نقل، بیمه، کارمزدهای مالی، زمان ترخیص و طولانی شدن زمان تحویل سفارشها همراه است، به ویژه در کالاهایی که زنجیره تامین آنها چند مرحلهای است و پرداختها از مسیرهای متنوع انجام میشود.
هشدار بخش خصوصی درباره فشار هزینه بر صادرکنندگان
سید یوسف قاضی عسگر که در گفت وگو با اقتصادنیوز به عنوان نایب رییس کمیسیون مدیریت واردات اتاق ایران معرفی شده است، میگوید اگر این سیاست به طور جدی اجرا شود، کشورهای شریک ایران به دلیل حجم بالای مبادلات با آمریکا ناچار میشوند میان دو مسیر یکی را انتخاب کنند: یا همکاری با ایران را غیرمستقیم ادامه دهند یا از بخشی از همکاری رسمی صرف نظر کنند. او تاکید کرده است هر دو گزینه میتواند هزینه خرید و فروش را برای ایران افزایش دهد و شرایط دشواری را برای صادرکنندگان رقم بزند.
به گفته این مقام بخش خصوصی، در بسیاری از بازارهای هدف امکان انتقال کامل هزینه اضافی به قیمت فروش وجود ندارد؛ چون قیمتها رقابتی است و خریدار میتواند تامین کننده دیگری انتخاب کند. در چنین وضعی، فشار هزینه معمولا به شکل افزایش بهای حمل، تامین مالی، انبارداری، هزینههای بازرسی و کارمزدهای واسطه گری ظاهر میشود و حاشیه سود بنگاههای صادراتی کاهش پیدا میکند. برخی شرکتها هم برای حفظ سهم بازار، ناچار میشوند تخفیفهای بیشتری بدهند یا با زمان بندیهای سختگیرانه تر کار کنند.
قاضی عسگر همچنین به نقش شریکهای اصلی ایران اشاره کرده و گفته است کشورهایی مانند هند، چین، عراق، امارات متحده عربی و ترکیه از بزرگترین طرفهای تجاری ایران هستند و همزمان مبادلات گستردهای با آمریکا دارند. فعالان بازرگانی میگویند همین همپوشانی باعث میشود هرگونه تغییر در سیاستهای تعرفهای آمریکا، روی رفتار تجاری این کشورها در قبال ایران اثر بگذارد؛ چه در شکل همکاری مستقیم و چه در انتخاب مسیرهای واسطهای. از سوی دیگر، میزان اثرگذاری به این بستگی دارد که دستورالعملها و سازوکارهای اجرایی با چه سرعتی در پروتکلهای تجاری و بانکی کشورهای طرف معامله وارد شود.
آمار گمرک از وزن شریکهای اصلی در تجارت ایران
آمار رسمی گمرک ایران نشان میدهد چرا توجه بازار به چند شریک اصلی معطوف است. بر اساس کارنامه تجارت خارجی سال ۱۴۰۳، ارزش تجارت غیرنفتی کشور به ۱۳۰ میلیارد و ۲۱۹ میلیون دلار رسید که شامل ۵۷ میلیارد و ۸۴۴ میلیون دلار صادرات و ۷۲ میلیارد و ۳۷۵ میلیون دلار واردات بوده است. گمرک اعلام کرده ارزش صادرات غیرنفتی در این سال نسبت به سال قبل ۱۵ ممیز ۶۲ درصد و ارزش واردات ۸ ممیز ۲۲ درصد رشد داشته و در همین دوره ۱۵۱ میلیون و ۹۷۱ هزار تن کالا صادر و ۳۹ میلیون و ۲۵۸ هزار تن کالا وارد شده است.
در فهرست مقصدهای صادراتی سال ۱۴۰۳، چین با ۱۴ میلیارد و ۸۵۴ میلیون دلار، عراق با ۱۱ میلیارد و ۹۴۱ میلیون دلار، امارات متحده عربی با ۷ میلیارد و ۲۰۱ میلیون دلار، ترکیه با ۶ میلیارد و ۸۸۹ میلیون دلار و هند با یک میلیارد و ۸۹۹ میلیون دلار در میان مقصدهای اصلی قرار داشتهاند. از سمت واردات نیز، امارات متحده عربی با ۲۱ میلیارد و ۹۸۱ میلیون دلار در جایگاه نخست قرار دارد و پس از آن چین با ۱۹ میلیارد و ۳۲۵ میلیون دلار و ترکیه با ۱۲ میلیارد و ۴۷۴ میلیون دلار قرار گرفتهاند و هند هم در میان طرفهای مهم وارداتی با یک میلیارد و ۷۴۷ میلیون دلار گزارش شده است.
گمرک ایران در همین گزارش به ترکیب کالاهای تجارت نیز اشاره کرده است. در صادرات غیرنفتی سال ۱۴۰۳، گاز طبیعی با ۶ میلیارد و ۸۶۶ میلیون دلار، پروپان مایع شده با ۳ میلیارد و ۶۳۵ میلیون دلار و بوتان مایع شده با ۲ میلیارد و ۲۱۱ میلیون دلار در صدر اقلام صادراتی بودهاند. ارزش صادرات کالاهای پتروشیمی نیز ۲۴ میلیارد و ۹۱۴ میلیون دلار و حجم آن ۶۱ میلیون و ۶۴۴ هزار تن اعلام شده است. در واردات، طلا به اشکال خام با ۸ میلیارد و ۵۱ میلیون دلار، ذرت دامی با ۲ میلیارد و ۹۷۸ میلیون دلار و تلفنهای همراه هوشمند با ۲ میلیارد و ۴۰۲ میلیون دلار از اقلام اصلی عنوان شدهاند.
فعالان بازار با استناد به همین اعداد میگویند اگر اجرای تعرفه ۲۵ درصدی آمریکا شرکتهای طرف معامله را به سمت واسطههای بیشتر و مسیرهای غیرمستقیم سوق دهد، هزینههای جانبی در بخشهایی مانند حمل و نقل، بیمه و کارمزدهای بانکی میتواند رشد کند. در روزهای پیش رو، محور اصلی رصد بازار، روشن شدن جزییات اجرایی و نحوه واکنش کشورهای شریک ایران در قراردادها، حمل و نقل و روشهای تسویه خواهد بود.
