هزینه خانوار شهری در ۱۴۰۴ سریع‌تر از درآمد افزایش یافت
نتایج تازه طرح آمارگیری هزینه و درآمد خانوار مرکز آمار ایران نشان می‌دهد هزینه خانوار شهری در سال ۱۴۰۴ با سرعتی بیشتر از درآمد افزایش یافته است. متوسط هزینه کل خالص سالانه یک خانوار شهری به ۳ میلیارد و ۹۱۹ میلیون و ۴۲۷ هزار ریال، معادل حدود ۳۹۲ میلیون تومان، رسیده که در مقایسه با سال ۱۴۰۳ رشد ۴۵.۴ درصدی را نشان می‌دهد. در همین دوره، متوسط درآمد اظهارشده سالانه خانوار شهری به ۴ میلیارد و ۸۴۶ میلیون و ۱۰۵ هزار ریال، معادل حدود ۴۸۵ میلیون تومان، رسیده و ۴۱.۲ درصد بیشتر شده است.
مقایسه این دو نرخ نشان می‌دهد سرعت افزایش هزینه متوسط خانوار شهری ۴.۲ واحد درصد بیشتر از رشد درآمد بوده است. در بخش روستایی نیز وضعیت مشابهی ثبت شده است. متوسط هزینه کل خالص سالانه یک خانوار روستایی در سال ۱۴۰۴ به ۲ میلیارد و ۲۰۳ میلیون و ۷۳۸ هزار ریال، معادل حدود ۲۲۰ میلیون تومان، رسیده که ۵۲.۳ درصد بیشتر از سال قبل است. متوسط درآمد اظهارشده خانوار روستایی نیز با رشد ۴۷.۵ درصدی به ۲ میلیارد و ۹۷۱ میلیون و ۷۴ هزار ریال، نزدیک به ۲۹۷ میلیون تومان، افزایش یافته است.
طرح آمارگیری هزینه و درآمد خانوار از طرح‌های باسابقه مرکز آمار ایران است و برای برآورد الگوی هزینه، منابع درآمد و برخی شاخص‌های برخورداری خانوارهای شهری و روستایی اجرا می‌شود. در اجرای مربوط به سال ۱۴۰۴، اطلاعات ۱۸ هزار و ۷۶۸ خانوار شهری و ۱۷ هزار و ۸۵۶ خانوار روستایی گردآوری شده است. نتایج این طرح علاوه بر متوسط‌های کشوری، تفاوت میان استان‌ها و ترکیب اقلام اصلی سبد هزینه خانوار را نیز نشان می‌دهد.
مسکن و خوراک در صدر مخارج خانوارها
از مجموع هزینه سالانه خانوار شهری، حدود ۱۱۰ میلیون و ۸۱۶ هزار تومان به خوراکی‌ها و دخانیات اختصاص داشته که معادل ۲۸.۳ درصد کل هزینه است. هزینه‌های غیرخوراکی با رقمی نزدیک به ۲۸۱ میلیون و ۱۲۶ هزار تومان، سهم ۷۱.۷ درصدی از کل مخارج سالانه خانوار شهری داشته‌اند. در گروه خوراکی و دخانی، گوشت با سهم ۲۲.۹ درصدی بیشترین وزن را به خود اختصاص داده و در بخش غیرخوراکی، مسکن، سوخت و روشنایی با سهم ۵۸.۱ درصدی در جایگاه نخست قرار گرفته است.
در مناطق روستایی، حدود ۹۲ میلیون تومان از هزینه سالانه خانوار صرف خوراکی‌ها و دخانیات شده که ۴۱.۷ درصد کل مخارج را تشکیل می‌دهد. هزینه‌های غیرخوراکی خانوار روستایی نیز حدود ۱۲۹ میلیون تومان و معادل ۵۸.۳ درصد کل هزینه بوده است. در میان اقلام خوراکی روستایی، گوشت با سهم ۲۱.۳ درصدی بیشترین سهم را داشته و در گروه غیرخوراکی، مسکن، سوخت و روشنایی با سهم ۳۸.۴ درصدی بیشترین وزن را ثبت کرده است.
ترکیب منابع درآمدی خانوارها نیز تفاوت‌هایی میان شهر و روستا نشان می‌دهد. در خانوارهای شهری، ۳۰.۲ درصد درآمد از مشاغل مزد و حقوق‌بگیری، ۱۵.۹ درصد از مشاغل آزاد کشاورزی و غیرکشاورزی و ۵۳.۹ درصد از منابع غیرشغلی تامین شده است. در خانوارهای روستایی، سهم مزد و حقوق‌بگیری ۳۰.۷ درصد، سهم مشاغل آزاد ۲۹.۱ درصد و سهم درآمدهای غیرشغلی ۴۰.۲ درصد گزارش شده است.
آمار مربوط به لوازم عمده زندگی نیز تغییراتی را در میزان برخورداری خانوارها نشان می‌دهد. سهم خانوارهای شهری دارای خودروی شخصی از ۵۴.۹ درصد در سال ۱۴۰۳ به ۵۷ درصد در سال ۱۴۰۴ رسیده است. برخورداری از ماشین لباسشویی از ۸۹.۶ درصد به ۹۱.۲ درصد و یخچال فریزر از ۶۹.۳ درصد به ۷۱.۵ درصد افزایش یافته است. در مقابل، سهم خانوارهای دارای مایکروویو و فر هالوژن از ۱۶.۱ درصد به ۱۵.۲ درصد کاهش پیدا کرده است.
در خانوارهای روستایی نیز سهم مالکیت خودروی شخصی از ۳۸.۸ درصد به ۴۱ درصد و برخورداری از ماشین لباسشویی از ۶۵.۸ درصد به ۶۷.۴ درصد رسیده است. استفاده از مایکروویو و فر هالوژن در این مناطق از ۳.۱ درصد به ۲.۷ درصد کاهش یافته است. در بخش انرژی مصرفی خانوار نیز گاز طبیعی شبکه عمومی همچنان سوخت اصلی گرمایش بوده و ۹۵.۸ درصد خانوارهای شهری و ۸۳.۲ درصد خانوارهای روستایی از آن استفاده کرده‌اند. در روستاها ۶.۴ درصد خانوارها نیز نفت سفید را به عنوان سوخت گرمایشی به کار برده‌اند.
فاصله استانی هزینه و درآمد خانوار در سال ۱۴۰۴
بررسی داده‌های استانی نشان می‌دهد تهران بالاترین متوسط هزینه سالانه خانوار شهری را در سال ۱۴۰۴ داشته است. این رقم در تهران حدود ۵۷۸ میلیون تومان اعلام شده، در حالی که سمنان با حدود ۲۲۳ میلیون تومان پایین‌ترین متوسط هزینه خانوار شهری را ثبت کرده است. از نظر درآمد نیز تهران با متوسط سالانه حدود ۷۲۱ میلیون تومان در بالاترین سطح قرار داشته و سیستان و بلوچستان با حدود ۲۸۳.۵ میلیون تومان کمترین متوسط درآمد سالانه خانوار شهری را داشته است.
در مناطق روستایی، بوشهر با متوسط هزینه سالانه حدود ۳۴۰ میلیون تومان بیشترین رقم را ثبت کرده و سیستان و بلوچستان با حدود ۱۲۲ میلیون تومان کمترین متوسط هزینه را داشته است. از نظر درآمد خانوار روستایی، مازندران با حدود ۴۶۹ میلیون تومان بالاترین متوسط سالانه را به خود اختصاص داده و سیستان و بلوچستان با حدود ۱۴۴ میلیون تومان در پایین‌ترین سطح قرار گرفته است. این دامنه آماری، تفاوت قابل توجه سطح هزینه و درآمد میان استان‌های کشور را در نتایج سال ۱۴۰۴ نشان می‌دهد.
