قیمت گوشت قرمز از مرز دو میلیون تومان عبور کرده است
تازهترین ارزیابی فعالان صنعت دام سبک نشان میدهد قیمت گوشت قرمز در بخشی از بازار خردهفروشی از دو میلیون تومان برای هر کیلوگرم فراتر رفته است؛ رقمی که فاصله قابل توجهی با نرخ فروش دام زنده در واحدهای تولیدی دارد. افشین صدردادرس، مدیرعامل اتحادیه دام سبک، قیمت هر کیلوگرم دام نر پرواری را در استانهای مختلف حدود ۶۷۰ تا ۶۸۰ هزار تومان و در تهران حدود ۷۲۰ تا ۷۳۰ هزار تومان اعلام کرده و تاکید دارد که دامدار عامل اصلی رسیدن نرخ مصرفکننده به سطوح کنونی نیست.
بر پایه محاسبه اعلامشده از سوی این اتحادیه، اگر دام زنده با نرخ حدود ۷۲۰ هزار تومان خریداری شود، قیمت لاشه در کشتارگاه به حدود یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان میرسد. با این حال، قیمت گوشت قرمز در حلقه نهایی عرضه با نرخ بیش از دو میلیون تومان در اختیار خریدار قرار میگیرد. این اختلاف به معنای فاصلهای چندصد هزار تومانی میان بهای لاشه و قیمت نهایی است و بررسی هزینههای کشتار، حمل، بستهبندی، افت وزنی، حقالعمل، عمدهفروشی و خردهفروشی را به یکی از موضوعات اصلی بازار تبدیل کرده است.
صدردادرس میگوید دام زنده و گوشت قرمز از سال ۱۳۹۶ از نظام قیمتگذاری دستوری خارج شدهاند، اما حضور نهادهای نظارتی در میادین دام همچنان پررنگ است. به گفته او، بخش تولید با محدودیت سود روبهرو است، در حالی که افزایش قیمت در مسیر توزیع میتواند به حدود ۳۰ درصد برسد. وی سهم سود مورد انتظار برای تولیدکننده را حدود هفت درصد عنوان کرده و خواستار تمرکز بیشتر بازرسیها بر فاصله نرخ خرید از دامدار تا قیمت گوشت قرمز برای خانوار شده است.
کمبود نقدینگی فشار تولید را افزایش داده است
مدیرعامل اتحادیه دام سبک، سرمایه در گردش دامداران را یکی از مهمترین چالشهای تولید میداند. خرید خوراک دام، تامین دارو و واکسن، هزینه نگهداری، دستمزد، حمل نهاده و ادامه دوره پرواربندی به نقدینگی مستمر نیاز دارد. ابزارهای اعتباری موجود نیز به گفته این تشکل، متناسب با ساختار واحدهای دامداری عمل نکردهاند و نتوانستهاند دسترسی سریع و گسترده تولیدکنندگان به منابع مالی را تضمین کنند. افزایش نیاز مالی میتواند دامدار را به فروش زودتر از موعد دام وادار کند و برنامه تولید را از مسیر اقتصادی خارج سازد.
یکی از پیشنهادهای مطرحشده برای کاهش این فشار، اجرای واقعی تولید قراردادی دام است. در این روش، تامین بخشی از نهاده، منابع مالی، برنامه تحویل و شرایط خرید محصول پیش از آغاز یا در جریان دوره تولید مشخص میشود. صدردادرس معتقد است این الگو در سالهای گذشته بیشتر در سطح دستورالعمل باقی مانده و به شکل فراگیر وارد عملیات نشده است. اجرای قراردادهای روشن میتواند دامدار را در برابر نوسان هزینهها محافظت کند، امکان برنامهریزی برای عرضه را افزایش دهد و بخشی از فاصله قیمت گوشت قرمز میان تولید و مصرف را کاهش دهد.
طرح تولید قراردادی از نگاه اتحادیه دام سبک، تنها برای تامین بازار داخلی مطرح نیست. قراردادهای صادراتمحور نیز میتوانند ظرفیت خالی واحدهای پرواربندی را فعال کنند و بازار مشخصی برای تولیدکننده بسازند. صدردادرس میگوید شماری از واحدهای دامداری در استانها و شهرستانها با بخشی از ظرفیت کار میکنند و برخی واحدها نیز فعالیت محدودی دارند. تعیین مقصد فروش، زمان تحویل و استاندارد محصول پیش از تولید، ریسک بازاریابی دامدار را کمتر میکند و جریان نقدی واحد را قابل پیشبینیتر میسازد.
آمارهای منتشرشده درباره ساختار تامین گوشت نیز از سهم بالای تولید داخلی حکایت دارد. بر اساس اظهارات فعالان این صنعت، تولید سالانه گوشت قرمز کشور به طور میانگین حدود ۸۰۰ هزار تن برآورد میشود و نزدیک به ۱۰۰ هزار تن نیز از مسیر واردات تامین میشود. حدود ۴۲ تا ۴۵ درصد تولید داخلی به دام سبک شامل گوسفند و بز اختصاص دارد و سرانه مصرف سالانه گوشت قرمز در کشور بین هشت تا ۱۰ کیلوگرم اعلام شده است.
افزایش جمعیت دام با گرانی بازار همزمان شده است
بررسی دادههای زمستان ۱۴۰۴ نشان داده است تعداد گوسفند و بره پرواری نسبت به دوره مشابه سال قبل ۲۰.۴ درصد افزایش یافته، شمار برههای متولدشده ۲۵.۱۲ درصد رشد کرده و کل جمعیت گوسفند و بره کشور ۷.۶ درصد بیشتر شده است. برآوردهای تازهتر نیز جمعیت دام سبک را تا حدود ۷۳ میلیون راس نشان میدهد. این آمار بیانگر آن است که رشد قیمت گوشت قرمز همزمان با افزایش ظرفیت دامی ثبت شده و فعالان بازار، نحوه انتقال محصول از تولید به خردهفروشی را عامل مهمی در شکلگیری نرخ نهایی میدانند.
در گزارش دیگری از وضعیت عرضه، موجودی آماده کشتار شامل حدود یک میلیون و ۸۰۰ هزار راس دام سبک و ۲۳۰ هزار راس دام سنگین اعلام شده است. همچنین بخشی از نیاز بازار از محل واردات گوشت تامین میشود. وجود دام آماده عرضه و تداوم تولید داخلی، سبب شده تشکلهای تولیدی تاکید کنند ارزیابی قیمت گوشت قرمز نباید فقط به نرخ دام زنده محدود بماند و هزینه و حاشیه سود تمام حلقهها، از کشتارگاه تا مراکز بستهبندی و فروشگاه، باید به صورت شفاف بررسی شود.
اختلاف میان نرخ دام و قیمت گوشت قرمز برای خانوارها از آن جهت اهمیت دارد که تغییر بهای این کالا مستقیما بر هزینه سبد پروتئینی اثر میگذارد. دامدار نیز در سوی دیگر زنجیره با افزایش هزینه خوراک، درمان، نگهداری و تامین مالی روبهرو است. در چنین شرایطی، شفاف شدن صورتحساب خدمات کشتارگاهی، حمل، قطعهبندی، بستهبندی و فروش میتواند سهم هر مرحله از قیمت نهایی را مشخص کند و امکان مقایسه نرخها در استانها و مراکز عرضه را افزایش دهد.
اتحادیه دام سبک اعلام کرده است حضور در نمایشگاه تخصصی دام و صنایع وابسته را با دو هدف دنبال میکند. هدف نخست، معرفی ظرفیت تولید دام سبک و توان دامداران برای تامین گوشت مورد نیاز بازار است و هدف دوم، انتقال دانش و آشنایی تولیدکنندگان با تجهیزات، روشهای نوین پرورش و راهکارهای افزایش بهرهوری است. این تشکل انتظار دارد ارتباط مستقیم میان دامداران، شرکتهای تامینکننده، خریداران و مدیران زنجیره عرضه، زمینه استفاده بهتر از ظرفیت واحدهای موجود و اجرای عملی قراردادهای تولید را فراهم کند.
