بورس تهران در مسیر بازگشایی پرحجم قرار گرفت
بورس تهران پس از توقف طولانی معاملات سهام، با موجی از تقاضای حقیقی روبهرو شد؛ موجی که از یک طرف نشانه بازگشت نقدینگی به بازار سرمایه است و از طرف دیگر، پرسشهای جدی درباره کیفیت رشد قیمتها و پایداری آن ایجاد کرده است. بازگشایی بازار سهام در ۲۹ اردیبهشت ۱۴۰۵ انجام شد و در همان روزهای نخست، بخشی از سرمایهگذاران ترجیح دادند منابع خود را از ابزارهای کمریسکتر خارج کنند و به سهام، حق تقدم و صندوقهای سهامی منتقل کنند.
بررسی دادههای معاملاتی روزهای ابتدایی نشان میدهد فضای بازار بیشتر از آنکه بر پایه گزارشهای تازه سودآوری شرکتها شکل گرفته باشد، تحت تاثیر عقبماندگی بورس از رشد داراییهای موازی و نگرانی سرمایهگذاران از کاهش ارزش پول قرار داشته است. در دورهای که نرخ تورم و انتظارات قیمتی فشار زیادی بر تصمیمهای سرمایهگذاری وارد کرده، سهام برای گروهی از فعالان بازار دوباره به عنوان یکی از مسیرهای پوشش ریسک تورمی مورد توجه قرار گرفته است.
ورود پرقدرت پول حقیقی به سهام
بر اساس روایت حبیب آرین، تحلیلگر بازارهای مالی، در هشت روز معاملاتی نخست پس از بازگشایی، بیش از ۳۳ هزار میلیارد تومان پول حقیقی وارد بازار سهام شد. همزمان تفاوت میان ورود پول به سهام و خالص خرید کل بازار، از جابهجایی منابع میان صندوقهای درآمد ثابت و معاملات خرد حکایت داشت. به بیان سادهتر، بخشی از سرمایهگذاران که پیش از این در داراییهای کمریسک حضور داشتند، با پذیرش ریسک بالاتر، به سمت خرید مستقیم سهام حرکت کردند.
اثر این تغییر مسیر نقدینگی در شاخصها هم دیده شد. طبق دادههای مطرحشده از روند آغازین بازار، شاخص هموزن در این مقطع حدود ۱۹ درصد رشد کرد و بازدهی آن از رشد حدود ۱۴ درصدی شاخص کل بیشتر بود. این اختلاف نشان میدهد تقاضا تنها روی نمادهای بزرگ متمرکز نبوده و بخش مهمی از پول تازه، به سمت شرکتهای کوچکتر و متوسط رفته است. همین موضوع باعث شد شاخص هموزن تصویر پررنگتری از تب خرید در کلیت بازار نشان دهد.
عامل دیگری که در این جابهجایی نقش داشت، بسته ماندن بخشی از نمادهای شاخصساز بود. طبق اعلام معاون نظارت بر بورسها و ناشران سازمان بورس، ۴۲ نماد اصلی بازار که حدود ۳۵ تا ۳۶ درصد ارزش بازار را در بر میگیرند، در زمان بازگشایی همچنان متوقف ماندند. این محدودیت باعث شد بخشی از تقاضا که امکان ورود به نمادهای بزرگ را نداشت، به سوی سهمهای کوچکتر حرکت کند و وزن تقاضا در این گروهها افزایش یابد.
هشدار نسبت به رشد بدون پشتوانه اطلاعاتی
با وجود رشد قیمتها، کارشناسان بازار نسبت به فاصله گرفتن رفتار معاملهگران از متغیرهای بنیادی هشدار میدهند. در چنین شرایطی، اگر تصمیم خرید تنها بر مبنای صفهای خرید، ترس از جا ماندن یا مشاهده رشد روزانه شاخصها گرفته شود، ریسک خرید در قیمتهای بالا افزایش پیدا میکند. این وضعیت به ویژه زمانی اهمیت بیشتری دارد که هنوز گزارش کامل برخی شرکتهای متوقف، برآورد خسارتهای عملیاتی، وضعیت تولید، برنامه بازگشت به روال عادی و اثر این عوامل بر سودآوری آتی منتشر نشده باشد.
آمار تورمی نیز زمینه اقتصادی این رفتار را توضیح میدهد. گزارشهای رسمی از رشد قابل توجه سطح عمومی قیمتها در اردیبهشت ۱۴۰۵ حکایت دارد و همین موضوع انگیزه تبدیل نقدینگی ریالی به داراییهای قابل معامله را تقویت کرده است. با این حال، تفاوت مهمی میان ورود نقدینگی برای حفظ ارزش دارایی و رشد پایدار بازار وجود دارد. رشد پایدار زمانی معنا پیدا میکند که افزایش قیمت سهام با گزارشهای مالی، جریان نقد عملیاتی، فروش شرکتها و شفافیت اطلاعاتی همراه باشد.
در روزهای پرتقاضای پس از بازگشایی، نشانههایی از برتری محسوس خریداران هم دیده شد. گزارشهای بازار از روز سوم خرداد نشان میداد بسیاری از نمادهای قابل معامله با صف خرید روبهرو بودند و ارزش سفارشهای خرید با فاصله زیادی از سفارشهای فروش قرار داشت. چنین وضعیتی از شدت تقاضا خبر میدهد، اما همزمان میتواند نشاندهنده فشرده شدن رفتار جمعی معاملهگران در یک جهت باشد؛ رفتاری که در صورت انتشار اطلاعات منفی یا کاهش سرعت ورود پول، ممکن است با نوسان تند همراه شود.
تمرکز نقدینگی بر سهمهای کوچکتر، در کنار توقف نمادهای بزرگ، میتواند تصویری بیش از اندازه مثبت از وضعیت کلی بازار بسازد. اگر نمادهای بزرگ پس از تکمیل افشا و روشن شدن آثار مالی دوباره به تابلو بازگردند، ترکیب شاخصها و مسیر نقدینگی امکان تغییر دارد. از همین رو، فعالان بازار در کنار رصد ورود پول حقیقی و ارزش معاملات خرد، وضعیت افشای اطلاعات شرکتها و کیفیت گزارشهای ماهانه را نیز به عنوان متغیرهای مهم دنبال میکنند.
بازار سرمایه اکنون در نقطهای قرار دارد که هم از فشار تورمی و میل سرمایهگذاران به تبدیل ریال به دارایی اثر میگیرد و هم با ابهامهای اطلاعاتی شرکتهای بزرگ روبهرو است. ادامه این مسیر به میزان شفافیت ناشران، تکمیل گزارشهای مالی، بازگشایی تدریجی نمادهای متوقف، رفتار صندوقهای درآمد ثابت و توان بازار برای جذب نقدینگی تازه وابسته است؛ عواملی که میتوانند جهت معاملات روزهای آینده را برای بورس تهران تعیین کنند.
