اتحاد سهجانبه در دریای کاسپین برای ایجاد هاب لجستیکی اوراسیا
به گزارش خبرنگار اقتصادی، با امضای توافقهای تازه میان ایران، روسیه و قزاقستان، روند شکلگیری همکاریهای جدید حملونقلی در دریای کاسپین وارد مرحلهای تازه شده است. هدف این توافقها، تبدیل دریای کاسپین به یک هاب لجستیکی بزرگ در منطقه اوراسیا و ایجاد شبکهای هماهنگ از بنادر، خطوط ریلی و سامانههای دیجیتال تحت عنوان «پنجره واحد کاسپین» اعلام شده است. این طرح قرار است مسیر ترانزیت کالا میان جنوب خلیج فارس تا شمال اروپا را تسهیل و یکپارچه کند.
بر اساس گزارشهای منتشرشده، طرح «پنجره واحد کاسپین» بخشی از نقشه کلان توسعه کریدور بینالمللی شمال–جنوب (INSTC) است و هدف آن ایجاد هماهنگی میان بنادر، پایانههای حملونقل و سامانههای گمرکی سه کشور است. این پروژه با تمرکز بر افزایش کارایی زنجیرههای تأمین و کاهش زمان عبور کالا طراحی شده است.
در مرحله نخست اجرای طرح، بنادر انزلی، امیرآباد و آستارا در ایران، بندر آستراخان در روسیه و بندر آکتائو در قزاقستان در شبکه همکاریهای لجستیکی دریای کاسپین قرار خواهند گرفت. منابع رسمی اعلام کردهاند که این بنادر به عنوان گرههای اصلی ترانزیت کالا میان سه کشور فعالیت خواهند کرد و اتصال ریلی و بندری آنها به صورت هماهنگ انجام میشود.
سرمایهگذاری و زیرساختهای مشترک در بنادر شمالی
در بخش زیرساختی، برنامهریزیهایی برای سرمایهگذاری مشترک در احداث پایانههای کانتینری، سردخانهای و انبارهای چندمنظوره در دستور کار قرار گرفته است. بر اساس اعلام وزارت راه و شهرسازی ایران، بخشی از این پروژهها به صورت مشارکت عمومی–خصوصی (PPP) و مدلهای BOT اجرایی خواهد شد. هدف از این اقدام، افزایش ظرفیت بنادر شمالی کشور و فراهمسازی بستر مناسب برای ترانزیت کالا از مسیر ایران به روسیه و کشورهای آسیای مرکزی است.
پلتفرم دیجیتال Caspian Logistics Platform
یکی از محورهای مهم این طرح، توسعه پلتفرم دیجیتال «Caspian Logistics Platform» عنوان شده است. این سامانه قرار است امکان تبادل اطلاعات، رزرو خطوط کشتیرانی، ردیابی محمولهها و هماهنگیهای حملونقلی را به صورت برخط بین سه کشور ایران، روسیه و قزاقستان فراهم کند. بر اساس برنامه اعلامشده، در مراحل بعدی، این پلتفرم به سامانههای گمرکی و بانکی کشورها نیز متصل خواهد شد تا تسویه خدمات بندری، تبادل اطلاعات مالی و انجام پرداختها بین روبل و ریال بهصورت یکپارچه انجام گیرد.
توسعه خطوط باری هوایی در منطقه کاسپین
در بخش حملونقل هوایی نیز مذاکراتی میان ایران و روسیه در جریان است تا یک خط باری مستقیم میان فرودگاههای منطقه کاسپین ایجاد شود. این خط هوایی قرار است برای جابهجایی کالاهای فاسدشدنی، قطعات صنعتی و محصولات با ارزش افزوده بالا مورد استفاده قرار گیرد. هدف از این اقدام، افزایش توان رقابتی شبکه حملونقل ترکیبی (دریایی، ریلی و هوایی) میان دو کشور و تسهیل صادرات و واردات کالا از طریق مسیرهای شمالی ایران عنوان شده است.
تشکیل کمیته مشترک حملونقل کاسپین
در سطح سیاستگذاری، تشکیل «کمیته مشترک حملونقل کاسپین» زیر نظر شورای همکاریهای تجاری ایران و روسیه (ICBC) تصویب شده است. وظیفه این کمیته، تدوین برنامه پنجساله توسعه ترانزیت در منطقه کاسپین و تعیین شاخصهای عملکردی از جمله ظرفیت بنادر، زمان تخلیه و بارگیری و حجم مبادلات کانتینری خواهد بود. این کمیته قرار است هر سال گزارشی از پیشرفت برنامهها و شاخصهای عملکردی سه کشور را منتشر کند.
پیشنهاد تأسیس دبیرخانه مشترک لجستیک کاسپین
همچنین پیشنهاد تأسیس دبیرخانه مشترک لجستیک کاسپین بین اتاق بازرگانی تهران و اتاق مشترک ایران و روسیه مطرح شده است. هدف از این دبیرخانه، نظارت مستمر بر اجرای توافقات، هماهنگی جلسات مشترک و پایش پروژههای لجستیکی در چارچوب طرح «پنجره واحد کاسپین» اعلام شده است.
هماهنگی سامانههای گمرکی و بانکی سه کشور
بر اساس اطلاعات منتشرشده از سوی سازمان بنادر و دریانوردی، هماهنگی لازم برای اتصال سامانههای گمرکی ایران با سامانههای طرف روسی در حال انجام است. این اقدام با هدف تسهیل تشریفات گمرکی، کاهش زمان توقف محمولهها در بنادر و تسریع فرآیند ترخیص کالا انجام میشود. همچنین پیشبینی شده است که در آینده نزدیک، سامانه «پنجره واحد کاسپین» بتواند به شبکه بانکی و بیمهای نیز متصل شود تا تمامی مراحل ترانزیت، بیمه، حمل و تسویه مالی در یک بستر دیجیتال واحد انجام گیرد.
افزایش ظرفیت بنادر شمالی ایران
در راستای اجرای این طرح، وزارت راه و شهرسازی ایران از برنامهریزی برای بهروزرسانی تجهیزات بندری در بنادر شمالی کشور خبر داده است. این بهروزرسانی شامل خرید جرثقیلهای سنگین، نصب سامانههای ردیابی هوشمند و توسعه پایانههای کانتینری خواهد بود. بر اساس این برنامه، ظرفیت جابهجایی کالا در بنادر شمالی تا پایان سال آینده افزایش قابل توجهی خواهد داشت.
کاهش مسیر ترانزیت و افزایش نقش ایران در اوراسیا
مقامهای اقتصادی ایران اعلام کردهاند که اجرای کامل طرح «پنجره واحد کاسپین» میتواند مسیر ترانزیت کالا از جنوب خلیج فارس به روسیه و اروپا را تا حدود ۴۰ درصد کوتاهتر کند. این موضوع در کاهش هزینههای حملونقل، افزایش حجم صادرات و ارتقای جایگاه ایران در شبکه تجارت اوراسیا مؤثر خواهد بود.
به گفته منابع آگاه، همکاریهای سهجانبه ایران، روسیه و قزاقستان در قالب این طرح، با هدف تقویت نقش بنادر منطقهای و افزایش امنیت حملونقل دریایی دنبال میشود. در همین راستا، جلسات مشترکی با حضور نمایندگان وزارتخانههای حملونقل سه کشور بهصورت دورهای برگزار خواهد شد تا هماهنگی در اجرای پروژهها حفظ شود.
دریای کاسپین؛ شاهراه جدید ترانزیت منطقه
بر پایه این توافقات، دریای کاسپین در مسیر تبدیل به یک شاهراه ارتباطی بزرگ میان جنوب آسیا، قفقاز، روسیه و اروپا قرار دارد. با فعال شدن کامل این پروژه، بنادر شمالی ایران به حلقههای کلیدی شبکه ترانزیتی اوراسیا تبدیل خواهند شد و جایگاه ایران در تجارت منطقهای و بینالمللی تقویت میشود.
این پروژه که با عنوان «پنجره واحد کاسپین» شناخته میشود، قرار است با استفاده از فناوریهای دیجیتال و مدلهای نوین سرمایهگذاری اجرا شود و در آینده، بهعنوان الگویی برای همکاریهای حملونقلی منطقهای مورد استفاده قرار گیرد. مقامات ایرانی تأکید کردهاند که اجرای موفق این طرح میتواند نقشه ترانزیت منطقه را بازنویسی کند و ایران را به مرکز اصلی مبادلات کالایی اوراسیا تبدیل سازد.
