چالش کریدور شمال-جنوب در جنگ رمضان و وابستگی به آذربایجان
با بازگشایی مرز آستارا و پایان محدودیت عبور کامیونهای ایرانی، بار دیگر اهمیت تنوعبخشی به مسیرهای کریدور شمال–جنوب برجسته شد؛ مسیری که با وابستگی به آذربایجان، بارها تجارت ایران و روسیه و حتی اروپا را در معرض تهدید قرار داده است.
با آغاز جنگ تحمیلی محور آمریکایی-صهیونی علیه کشورمان در ۹ اسفندماه ۱۴۰۴، درگیریهای منطقهای گسترش یافت. تا جایی که پس از انفجار در نخجوان جمهوری آذربایجان، این کشور با وجود تکذیب این عملیات از سوی دولت ایران، مسئولیت آن را بر عهده ایران دانست تا روابط میان این دو کشور مجددا و پس از حمله به سفارت آذربایجان در تهران به سردی بگراید.
باکو برای تلافی این موضوع ورود کامیونهای ایرانی به خاک خود را برای مقطعی محدود نمود، موضوعی که باعث شد بسیاری از کامیونهای ایرانی در مرز سامور (مرز میان آذربایجان و روسیه) و مرز آستارا (مرز میان ایران و آذربایجان) گرفتار شوند.
این موضوع بار دیگر به تصمیمگیران کشور یادآوری کرد که انحصار عبور کریدورهای ترانزیتی شمال-جنوب و جریان تجارت به این کشور، امری مخالف با امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران میباشد. بنابراین لازم است هر چه سریعتر متنوع کردن این مسیرها در اولویت کاری تصمیم گیران کشور قرار بگیرد.
به گفته حسن کریمنیا، کارشناس حملونقل و ترانزیت، برای افزایش مسیرهای دورزننده آذربایجان که تجارت ایران و روسیه با مداخله این کشور همرا نباشد، سه گزینه دیگر وجود دارد.
کریمنیا عنوان کرد که اولین گزینه رو-رو بندر امیرآباد است. این پروژه ۲۰ سال است که بر روی زمین مانده و در برخی مواقع، اهرم ایران برای فشار به آذربایجان بوده است.
خاطرنشان میشود اسکلههای «رو-رو» یا Roll-on/Roll-off بهویژه برای انتقال سریع کالاهای حساس زمانی اهمیت دارند، زیرا کامیون یا واگن بدون نیاز به تخلیه، مستقیماً وارد کشتی میشود.
این کارشناس مورد بعدی را اتصال جدید ریلی بندر کاسپین دانست که هنوز به مرحله تجاری نرسیده و در معادلات کریدور شمال-جنوب نقشی برای خود تعیین نکرده است، هر چند که اپراتوری آن توسط بخش خصوصی انجام میگیرد.
وی آخرین مسیر را کریدور خلیجفارس-دریایسیاه نامید که در سال ۲۰۱۷ با ابتکار ایران برای اتصال خلیجفارس به کشورهای حوزه دریایسیاه و سپس اروپا بر سر زبانها افتاد.
این کریدور با دور زدن آذربایجان و عبور از ارمنستان برای رسیدن به بنادر پوتی و باتومی گرجستان در دریای سیاه، عملا ایران را از وابستگی ترانزیتی به ترکیه و آذربایجان برای رسیدن به اروپا خارج میکند.
گفتنی است با وجود اهمیت راهبردی کریدور خلیجفارس-دریایسیاه که هندیها را مشتاق به مشارکت کرده است، روند اجرای آن از سوی ایران بسیار کند پیش میرود.
در نشست مهرماه ۱۴۰۴ رئیس جمهور ایران و نخستوزیر ارمنستان، دو طرف بر تسریع در اجرای خط ریلی جلفا–ارمنستان–گرجستان تأکید کردند، اما هنوز اقدام عملی قابل توجهی صورت نگرفته است.
