تسهیلات تنظیم بازار به زنجیره جو و ذرت دامی میرسد
بر اساس مصوبه شورای قیمتگذاری و اتخاذ سیاستهای حمایتی محصولات اساسی کشاورزی، بانک مرکزی باید منابع تازهای را برای حمایت از بازار نهادههای دامی در اختیار بانکهای عامل قرار دهد. رقم اعلامشده برای این برنامه ۴ هزار میلیارد تومان است؛ رقمی که در متن مصوبه به صورت ۴۰ هزار میلیارد ریال آمده و برای شرکت پشتیبانی امور دام کشور در نظر گرفته شده است. این تسهیلات با هدف اجرای سیاستهای تنظیم بازار، توسعه تولید قراردادی و پیشبرد سیاست قیمت تضمینی در دو محصول مهم یعنی جو و ذرت پرداخت میشود.
اهمیت این تصمیم از آن جهت است که جو و ذرت دامی در زنجیره تامین خوراک دام و طیور نقش مستقیم دارند و تغییر هزینه آنها میتواند به قیمت تمامشده گوشت، مرغ، تخممرغ و لبنیات منتقل شود. در ماههای اخیر بخش خوراکیها بیشترین فشار را بر سبد مصرفی خانوار وارد کرده و همین موضوع باعث شده ابزارهای مالی مرتبط با تامین نهاده، دوباره در مرکز برنامههای تنظیم بازار قرار گیرد. طبق محاسبه ساده ارزش این تسهیلات، مبلغ مصوب معادل ۴۰ هزار فقره وام ۱۰۰ میلیون تومانی است.
مسیر پرداخت تسهیلات در شبکه بانکی
در چارچوب مصوبه جدید، بانک مرکزی منابع مالی را از مسیر بانکهای عامل در اختیار شرکت پشتیبانی امور دام قرار میدهد. این شرکت در ساختار بازار نهادههای دامی، نقش اجرایی در تامین، ذخیرهسازی، عرضه و پشتیبانی از جریان توزیع دارد و فعالیت آن معمولا به زمانی گره میخورد که تولیدکنندگان دام و طیور برای تامین خوراک با فشار هزینهای یا کمبود نقدینگی روبهرو میشوند. تخصیص تسهیلات به این شرکت به معنای پرداخت مستقیم وام خرد به خانوارها نیست، بلکه تامین مالی یک حلقه واسط در زنجیره تولید کالاهای پروتئینی و لبنی محسوب میشود.
شرکت پشتیبانی امور دام پیشتر نیز اعلام کرده بود که عرضه نهاده دامی از جمله ذرت و جو در سامانه بازارگاه در جریان است و تولیدکنندگان میتوانند متناسب با سهمیه خود خرید انجام دهند. در چنین سازوکاری، تزریق منابع بانکی برای خرید، ذخیره یا اجرای تعهدات مرتبط با قیمت تضمینی، میتواند به حفظ جریان عرضه کمک کند. در ادبیات بازار، زمانی که نهاده اصلی تولید با تاخیر یا هزینه بالاتر به تولیدکننده برسد، اثر آن معمولا در قیمت نهایی کالاهای مصرفی دیده میشود.
بخش دیگری از مصوبه به تولید قراردادی مربوط است. در این شیوه، بخشی از رابطه میان تولیدکننده، خریدار و تامینکننده نهاده از قبل مشخص میشود تا ریسک قیمت و فروش کاهش یابد. در حوزه محصولاتی مانند جو و ذرت، تولید قراردادی میتواند برای برنامهریزی تامین خوراک دام اهمیت داشته باشد، زیرا دامدار، مرغدار و واحدهای صنعتی به نهادهای نیاز دارند که زمان تامین، حجم عرضه و قیمت آن برای آنها قابل پیشبینی باشد.
تورم خوراکیها و حساسیت بازار نهاده
همزمان با اعلام این مصوبه، آمارهای تورمی نیز نشان میدهد فشار قیمت در گروه خوراکیها همچنان بالاست. در گزارشهای منتشرشده از وضعیت قیمتها، تورم نقطهبهنقطه خوراکیها در محدوده سهرقمی گزارش شده و در برخی اقلام، رشد قیمت از میانگین عمومی اقتصاد جلوتر بوده است. در متن خبر اولیه، تورم نقطهبهنقطه خوراکیها ۱۱۲.۵ درصد، نان و غلات ۱۴۰ درصد، روغن و چربیها ۲۱۹ درصد و پنیر، شیر و تخممرغ ۱۱۶.۸ درصد ذکر شده است.
گزارشهای تازهتر از تورم اردیبهشت نیز از رشد قابل توجه هزینه سبد مصرفی حکایت دارد. بر پایه اعلام بانک مرکزی، شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی در مناطق شهری ایران در اردیبهشت ۱۴۰۵ به عدد ۶۶۷.۵ رسید و نسبت به ماه قبل ۸.۵ درصد افزایش داشت. نرخ تورم سالانه نیز ۵۳.۹ درصد و تورم نقطهبهنقطه ۷۷.۲ درصد اعلام شد. در همین دوره، گزارشهای رسانهای درباره جزئیات خوراکیها از رشد بالای قیمت در گروههایی مانند گوشت، لبنیات، تخممرغ و روغن خبر دادهاند.
در بازار خوراک دام، جو و ذرت فقط یک قلم کالای واسطهای نیستند، بلکه ورودی اصلی چند زنجیره غذایی محسوب میشوند. افزایش قیمت یا اختلال در تامین این نهادهها، هزینه واحدهای دامداری و مرغداری را بالا میبرد و از مسیر هزینه تولید، به بازار گوشت قرمز، مرغ، تخممرغ، شیر و فرآوردههای لبنی سرایت میکند. به همین دلیل، منابع بانکی مصوب برای شرکت پشتیبانی امور دام در عمل به بخشی از سیاست کنترل فشار هزینهای در بازار خوراکیها تبدیل میشود.
از نگاه فعالان بخش تولید، مسئله اصلی فقط رقم تسهیلات نیست، بلکه زمان دسترسی به نهاده، نحوه توزیع در سامانه بازارگاه، کفایت منابع برای خریدهای عمده و هماهنگی میان واردات، ذخایر و عرضه داخلی است. معاونت توسعه بازرگانی وزارت جهاد کشاورزی در ماههای گذشته زمان ثبت سفارش ذرت دامی و جو را اعلام کرده بود و این موضوع نشان میدهد برنامه تامین این دو نهاده، علاوه بر منابع بانکی، به جریان واردات، انبارش و توزیع نیز وابسته است.
در صورت اجرای کامل مصوبه، شرکت پشتیبانی امور دام میتواند بخشی از منابع لازم برای تنظیم بازار، خرید تضمینی یا حمایت از تولید قراردادی جو و ذرت را از شبکه بانکی تامین کند. این پرداخت در شرایطی انجام میشود که سهم خوراکیها در انتظارات تورمی خانوار بالاست و تغییر قیمت اقلام روزمره سریعتر از بسیاری از کالاهای دیگر در هزینه زندگی دیده میشود. مسیر اثرگذاری این تسهیلات از بازار نهاده آغاز میشود و به زنجیره تولید کالاهای اساسی میرسد.
