برگ برنده ایران در برابر زنگزور / تأکید تهران و ایروان بر راهاندازی خط آهن جلفا تا دریای سیاه
به گزارش خبرنگار اقتصادی، در تازهترین نشست مشترک ایران و ارمنستان، دو کشور بار دیگر بر اجرای پروژه خط آهن جلفا–ارمنستان–گرجستان و اتصال آن به دریای سیاه تأکید کردند؛ مسیری که میتواند ایران را به دروازه اصلی اتصال خلیج فارس به اروپا تبدیل کرده و جایگاه کشور را در عرصه تجارت و ترانزیت بینالمللی تقویت کند.
تأکید دوباره بر پروژه جلفا–دریای سیاه
در نشست اخیر رؤسای جمهور ایران و نخستوزیر ارمنستان، یکی از موضوعات کلیدی، راهاندازی خط آهن جلفا به سمت ارمنستان و گرجستان و در نهایت اتصال به بنادر دریای سیاه بود. سید حمید پورمحمدی، معاون رئیسجمهور و رئیس سازمان برنامه و بودجه، اعلام کرد که دولت ایران این مسیر را بهعنوان یک اولویت راهبردی دنبال میکند و مذاکرات با طرفهای ارمنی و سایر کشورهای ذینفع با جدیت در جریان است.
ابتکار کریدور خلیج فارس–دریای سیاه
این پروژه بخشی از ابتکار منطقهای «کریدور خلیج فارس–دریای سیاه» است که نخستین بار در سال ۲۰۱۶ با همکاری ایران، هند و ارمنستان مطرح شد. بر اساس این طرح، کالاها از بنادر جنوبی ایران بارگیری میشوند و پس از عبور از خاک ارمنستان و گرجستان به بنادر پوتی و باتومی در دریای سیاه منتقل شده و از آنجا از طریق کشتی به بنادر بلغارستان و دیگر کشورهای اروپایی صادر میشوند.
اهمیت ژئوپلیتیکی مسیر
این مسیر نهتنها دو حوضه دریایی خلیج فارس و دریای سیاه را به یکدیگر متصل میکند، بلکه امکان ارتباط مستقیم ایران با کشورهای اروپایی حوزه بالکان را نیز فراهم میسازد. کشورهای بالکان بهطور سنتی سیاستهای نرمتری نسبت به سایر کشورهای اروپایی داشتهاند و این موضوع میتواند به گسترش مناسبات اقتصادی ایران با این کشورها منجر شود.
پیامدهای پروژه برای ایران
- ایران به نقطه اتصال چهار حوضه دریایی مهم شامل خلیج فارس، دریای عمان، دریای خزر و دریای سیاه تبدیل میشود.
- وابستگی ایران به ترکیه بهعنوان گذرگاه اصلی به اروپا کاهش مییابد.
- ایران گزینهای امنتر و کمهزینهتر برای تجارت با اروپا در اختیار خواهد داشت.
- جایگاه ایران در همکاریهای منطقهای با اتحادیه اقتصادی اوراسیا، سازمان همکاری شانگهای و گروه بریکس تقویت خواهد شد.
صرفهجویی در زمان و هزینه
بررسیهای بینالمللی نشان میدهد ابتکارات مشابه مانند کریدور شمال–جنوب (INSTC) توانستهاند تا ۳۰ درصد هزینهها و تا ۴۰ درصد زمان ترانزیت کالا را کاهش دهند. انتظار میرود کریدور خلیج فارس–دریای سیاه نیز مزایای مشابهی برای ایران و کشورهای عضو به همراه داشته باشد.
زمینههای بینالمللی تقویت پروژه
تحولات اخیر جهانی نیز اهمیت این مسیر را افزایش داده است. بحران در کانال سوئز، جنگ اوکراین، ناامنی در دریای سرخ و تشدید رقابتهای تعرفهای میان قدرتهای بزرگ، انگیزه کشورها را برای استفاده از مسیرهای جایگزین افزایش داده است. در این میان، حضور آمریکا در قفقاز و تلاش برای فعالسازی کریدور زنگزور نیز از دید تهران یک تهدید محسوب میشود که اجرای پروژه جلفا–دریای سیاه میتواند پاسخی راهبردی به آن باشد.
حضور هند در پروژه
هند بهعنوان چهارمین اقتصاد بزرگ جهان، علاقهمند است از این مسیر برای دسترسی سریعتر و ارزانتر به اروپا استفاده کند. دهلینو در سالهای اخیر بارها بر اهمیت کریدور خلیج فارس–دریای سیاه تأکید کرده و آن را بخشی از سیاست «نگاه به غرب» خود میداند.
همکاری نزدیک با ارمنستان
ارمنستان نیز بهعنوان شریک کلیدی این پروژه، از منافع اقتصادی و سیاسی آن آگاه است. این کشور تلاش دارد وابستگی خود را به ترکیه و آذربایجان کاهش دهد و با کمک ایران و حمایت اتحادیه اروپا، زیرساختهای حملونقلی خود را بهویژه در استان سیونیک توسعه دهد. ایران نیز با اعزام شرکتهای پیمانکاری به پروژههای جادهای و ریلی ارمنستان، نقش فعال در این همکاری ایفا کرده است.
مزایای سیاسی و اقتصادی
فعالسازی همزمان کریدور شمال–جنوب و کریدور خلیج فارس–دریای سیاه میتواند ایران را به یکی از بازیگران اصلی ترانزیت جهانی بدل کند. این جایگاه علاوه بر افزایش درآمدهای اقتصادی، قدرت چانهزنی سیاسی ایران را در معادلات منطقهای و جهانی تقویت خواهد کرد.
جمعبندی خبری
تأکید دوباره ایران و ارمنستان بر راهاندازی خط آهن جلفا تا دریای سیاه نشان میدهد که این پروژه تنها یک طرح حملونقلی نیست، بلکه ابزاری راهبردی برای تقویت جایگاه ژئوپلیتیکی ایران، افزایش نقش کشور در تجارت جهانی و ایجاد یک مسیر مطمئن برای اتصال خلیج فارس به قلب اروپا است.
