تجارت ایران و روسیه با مسیر مالی تازه به مرحله اجرایی نزدیک میشود
سفر کاری عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی، به مسکو با تمرکز بر ایجاد مسیرهای بانکی قابل اتکا برای تجارت ایران و روسیه انجام شد. بر پایه توضیحات پس از این سفر، مذاکرات به طرح کلی همکاری محدود نمانده و اقدامهایی برای انتقال منابع، کاهش هزینه تسویه و تسهیل تامین مالی در دستور کار قرار گرفته است. هدف آن است که صادرکننده و واردکننده با شناخت روشن تری از نرخ ارز، زمان انتقال پول و شیوه تسویه، قراردادهای خود را مدیریت کنند.
همتی اعلام کرد محور رایزنیها، طراحی سازوکارهایی بوده است که وابستگی کمتری به مسیرهای متعارف بانکی داشته باشند و پرداختهای مرتبط با خرید و فروش کالا را سریع تر کنند. کاهش توقف منابع، محدود شدن هزینه واسطهها و استفاده گسترده تر از پولهای ملی بر قیمت تمام شده تجارت اثر میگذارد. بانک مرکزی همچنین ثبات بازار ارز را برای برنامه ریزی بنگاهها ضروری میداند، زیرا فاصله میان توافق، تامین ارز، حمل کالا و تسویه نهایی هزینه ایجاد میکند.
میر بیزینس بانک در مرکز برنامه تامین مالی بازرگانان
یکی از محورهای اصلی مذاکرات، تقویت میر بیزینس بانک به عنوان بازوی عملیاتی همکاری بانکی دو کشور بوده است. این بانک وابسته به بانک ملی ایران در روسیه است و خدمات آن بر مبادلات تجاری تمرکز دارد. همتی افزایش سرمایه و توسعه ظرفیت عملیاتی آن را برای پشتیبانی از بازرگانان ضروری دانسته است. افزایش توان مالی بانک میتواند دامنه خدمات اعتباری، صدور ضمانت نامه، تسویه حساب شرکتها و تامین مالی قراردادهای تجاری را گسترش دهد.
موضوع دیگر، رفع موانع گشایش اعتبارات اسنادی برای واردکنندگان و صادرکنندگان ایرانی است. اعتبار اسنادی، ریسک پرداخت و تحویل را میان خریدار و فروشنده تقسیم میکند و برای قراردادهای بزرگ یا محمولههای با دوره حمل طولانی ابزار مهمی است. فعال شدن این ابزار میتواند نیاز به پرداخت نقدی کامل در ابتدای معامله را کاهش دهد و برنامه ریزی سرمایه در گردش را آسان تر کند. این موضوع برای تجارت غلات، روغنهای خوراکی، محصولات کشاورزی، فلزات، تجهیزات و کالاهای صنعتی اهمیت دارد.
در کنار تقویت این بانک، دو طرف بر فعال شدن کمیته دائمی بانکی تاکید کردهاند. ماموریت این کمیته، پیگیری تصمیمها، تعیین مسئول برای هر مرحله و حل مسائل اجرایی پیش از تبدیل شدن آنها به مانع تجاری است. این ساختار میتواند فاصله میان توافق و اجرای خدمات بانکی را کاهش دهد. نتیجه عملی زمانی دیده میشود که افتتاح حساب، انتقال وجه، تامین ارز و صدور اسناد بانکی در روندی مشخص و قابل پیش بینی انجام شود.
زیرساخت پرداخت میان دو کشور پیش از این نیز وارد مرحله اجرایی شده بود. اتصال شبکه شتاب ایران به شبکه میر روسیه در آبان ۱۴۰۳ امکان برداشت روبل از خودپردازهای روسیه با کارتهای ایرانی را فراهم کرد. مرحله بعدی این طرح در اردیبهشت ۱۴۰۴ برای پذیرش پرداخت دارندگان کارت میر در ایران رونمایی شد. این خدمات ابتدا برای پرداختهای خرد و سفر کاربرد داشت، اما تجربه اتصال دو شبکه میتواند پشتوانه توسعه خدمات مالی و تسویه با پولهای ملی باشد.
رشد مبادلات و نیاز به مسیر بانکی متناسب با تجارت
آمارهای اعلام شده در نشست همکاری اقتصادی دو کشور نشان میدهد ارزش تجارت ایران و روسیه در سال ۲۰۲۴ با رشد حدود ۱۶ درصدی به ۴ میلیارد و ۸۰۰ میلیون دلار رسیده است. مقامهای اقتصادی دو کشور ظرفیت افزایش این رقم تا ۶ میلیارد دلار را مطرح کردهاند. رشد مبادلات، نیاز به شبکهای برای پردازش پرداختهای متناسب با حجم قراردادها را بیشتر میکند. بدون خدمات بانکی پایدار، کاهش تعرفه یا افزایش ظرفیت حمل به تنهایی برای توسعه صادرات و واردات کافی نخواهد بود.
اجرای موافقت تجارت آزاد ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا از ۲۵ اردیبهشت ۱۴۰۴ نیز فضای تازهای برای مبادله کالا ایجاد کرده است. این موافقت حدود ۹۰ درصد ردیفهای کالایی را پوشش میدهد و بر اساس اعلام کمیسیون اقتصادی اوراسیا، میانگین تعرفه واردات کالاهای مشمول از اعضای اتحادیه به ایران از حدود ۲۰ درصد به ۴.۵ درصد کاهش یافته است. این نهاد هدف میان مدت تجارت ۱۲ میلیارد دلاری با ایران را نیز مطرح کرده است. سهم بالای روسیه در اقتصاد اتحادیه، اهمیت کانال مالی متناسب با امتیازهای تعرفهای را افزایش میدهد.
کریدور حمل و نقل شمال جنوب نیز در برنامه بانکی مورد توجه قرار گرفته است. این مسیر، بنادر جنوبی ایران را به دریای خزر و بازار روسیه متصل میکند. حرکت کالا نیز باید با ضمانت نامه، بیمه، سرمایه در گردش و تسویه بانکی هماهنگ باشد. تاکید بر توان عملیاتی میر بیزینس بانک از همین زاویه مطرح شده است تا خدمات مالی در کنار مسیر حمل توسعه پیدا کند و بازرگان برای هر مرحله به واسطههای متعدد نیاز نداشته باشد.
در ساختار تازه، استفاده از روبل و ریال، توسعه حسابهای کارگزاری و بررسی روشهای تسویه مشترک از گزینههای اصلی است. این ابزارها در صورت اجرای منظم میتوانند تعداد تبدیلهای ارزی را کاهش دهند و هزینه تبدیل چند مرحلهای پول را محدود کنند. برای صادرکننده، دسترسی قابل پیش بینی به منابع فروش، خرید مواد اولیه و تکرار چرخه تولید را آسان تر میکند. واردکننده نیز میتواند پرداخت و دریافت اسناد را با حمل هماهنگ کند و فشار نقدینگی را کاهش دهد.
بانک مرکزی اعلام کرده است که گسترش همکاری خارجی باید با اهداف داخلی کنترل تورم و تقویت ذخایر ارزی هماهنگ باشد. مسیر مالی جدید قرار است علاوه بر تسهیل تجارت ایران و روسیه، امکان مدیریت بهتر جریان ارز و ثبت شفاف تر پرداختهای تجاری را فراهم کند. افزایش سرمایه میر بیزینس بانک، عملیاتی شدن اعتبارات اسنادی و استمرار جلسات کمیته بانکی، محورهایی هستند که در ادامه مذاکرات میان نهادهای پولی و شبکه بانکی دو کشور پیگیری میشوند.
