اتصال ریلی بندر چابهار به شبکه سراسری؛ جهشی کلیدی در تجارت منطقهای
در پی سفر جناب آقای مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، به بیستوپنجمین نشست سران سازمان همکاری شانگهای در تیانجین چین، موضوع مهم اقتصادی اتصال بندر چابهار به شبکه ریلی سراسری کشور بار دیگر در کانون توجه قرار گرفت.
تمرکز دولت بر توسعه زیرساختها و جذب سرمایهگذاری
پزشکیان در سخنرانی خود تأکید کرد که با تلاشهای مستمر، بندر چابهار بهزودی به شبکه ریلی سراسری متصل خواهد شد، تحولی که افق تازهای در مسیر تجارت چین، کشورهای آسیای مرکزی و افغانستان بهسوی اقیانوس هند گشوده میکند.
این پروژه فرصتی اقتصادی طلایی در اختیار سرمایهگذاران داخلی و خارجی میگذارد. دولت با ارائه تسهیلات ویژه و تخفیفهای تعرفهای در بخشهای بندری و ریلی، زمینه را برای راهاندازی مراکز لجستیک، انبارداری و صنایع تبدیلی فراهم کرده است.
موقعیت ژئواکونومیک بندر چابهار در محور تجارت اقیانوسی
بندر چابهار تنها بندر ایران با دسترسی مستقیم به اقیانوس هند است. با اتصال به شبکه ریلی، این بندر میتواند به هاب مهمی برای ترانزیت کالا میان چین، کشورهای آسیای مرکزی، افغانستان و بازار هند و آفریقا تبدیل شود.
کارشناسان اقتصادی پیشبینی میکنند که این اتصال ریلی میتواند درآمدهای میلیارد دلاری جدیدی برای کشور به همراه داشته باشد و نقش ایران را بهعنوان مسیر ترانزیتی جایگزین برای بنادر منطقه، از جمله گوادر پاکستان و بنادر امارات، تقویت کند.
پروژههای ریلی مرتبط و نقش راهبردی ایران در کریدور بینالمللی
یکی از زیرساختهای کلیدی در این حوزه، راهآهن چابهار–زاهدان است؛ پروژهای به طول حدود ۷۵۰ کیلومتر که در حال ساخت بوده و قرار است بندر چابهار را به شبکه ریلی کشور متصل کند. طبق اطلاعات ویکیپدیا، این مسیر قرار است تا سال ۲۰۲۴ وارد فاز عملیاتی شود و ظرفیت حمل سالانه حدود ۱.۳ میلیون تن در سال ابتدایی بهرهبرداری دارد و در طول ۲۰ سال آینده میتواند تا ۳۵ میلیون تن افزایش یابد.
علاوه بر این، مسیر خط ریلی خاف – هرات نیز در حال تکمیل است. این خط ظرفیت حمل تا حدود سه میلیون تن کالا در سال را دارد که بخش عمدهای از آن برای ترانزیت در نظر گرفته شده است.
در سطح بینالمللی، ایران بخشی از این استراتژی چندجانبه است، از جمله با پیوستن به طرحهای بینالمللی مانند International North–South Transport Corridor (INSTC) که مسیرهای حملونقل میان مسکو، ایران و هند را از طریق راهآهن، مسیر دریایی و جادهای به هم وصل میکند.
همچنین، ایران جزو کشورهای امضاکننده توافق Ashgabat بوده که هدف آن ایجاد مسیر چندوجهی حمل کالا میان آسیای مرکزی و خلیج فارس است؛ طرحی که برای ارتقاء جایگاه چابهار بهعنوان شاهراهی ترانزیتی، اهمیت زیادی دارد.
در عرصه ژئوپولیتیک نیز، ایران از سال ۲۰۱۹ عضو رسمی طرح «کمربند و جاده» چین شده است و با برنامهریزی توسعه چابهار، در مسیر تجهیز این بندر به نقش مکمل و همافزا در شبکه حملونقل اوراسیا گام برمیدارد.
در همین راستا، در ماه می سال جاری (۲۰۲۵)، دیداری میان مقامهای ارشد ریلی ایران و کشورهای چین، قزاقستان، ازبکستان، ترکمنستان و ترکیه در تهران برگزار شد که برای توسعه شبکه ریلی ترانزکانتیننتال (فرامرزی) در دستور کار قرار گرفت.
این رویکرد ساختاری نشان میدهد که ایران قصد دارد با تبدیل چابهار به مرکز لجستیکی و تقویت اتصال ریلی، نقش فعالتری در زنجیرههای تجارت جهانی ایفا کند؛ بهویژه در شرایطی که کشورهای آسیای مرکزی و افغانستان در جستوجوی مسیرهای مطمئن و مقرونبهصرفه برای دسترسی به آبهای آزاد هستند.
با این حال، راه پیشرو با چالشهایی همچون تکمیل سریع زیرساختهای ریلی و جادهای، تسهیل فرایندهای گمرکی، تضمین امنیت در مسیرهای ترانزیتی و رقابت با دیگر بنادر منطقه همراه است.
بدون تردید، اتصال بندر چابهار به شبکه ریلی سراسری، فراتر از یک پروژه عمرانی صرف است و اگر با مدیریت دقیق و جذابیت اقتصادی برای سرمایهگذاران همراه شود، میتواند چهره تجارت منطقهای ایران را دستخوش تحولی بنیادین کند.
