بازار جهانی نفت با کمبود ذخایر و ریسک عرضه روبهرو است
تازهترین گزارش ماهانه آژانس بینالمللی انرژی نشان میدهد که بازار جهانی نفت با وجود بهبود محسوس عرضه در ماه ژوئن، هنوز با فاصله قابل توجهی تا شرایط عادی روبهرو است. عرضه جهانی نفت در این ماه با افزایش روزانه ۴.۱ میلیون بشکه به ۹۸.۸ میلیون بشکه رسید، اما این حجم همچنان روزانه ۹.۴ میلیون بشکه کمتر از سطح پیش از اختلالات اخیر بود. آژانس تاکید کرده است که ادامه بهبود بازار، بیش از هر عامل دیگری به ثبات عبور نفتکشها از تنگه هرمز و بازگشت تدریجی تولیدکنندگان و پالایشگاههای منطقه به ظرفیت عادی وابسته است.
برآوردهای این نهاد نشان میدهد عرضه نفت در سال ۲۰۲۶ به طور متوسط روزانه ۳.۷ میلیون بشکه کاهش مییابد و به ۱۰۲.۶ میلیون بشکه در روز میرسد. همزمان، محاسبات مربوط به تراز بازار از کسری حدود ۸۶۰ هزار بشکهای در روز حکایت دارد. در صورت بهبود پایدار تردد در هرمز، عرضه جهانی در سال ۲۰۲۷ میتواند ۷.۵ میلیون بشکه در روز افزایش پیدا کند و بازار را به سمت مازاد عرضه ببرد. با این حال، هر اختلال تازه در حملونقل دریایی میتواند این سناریو را تغییر دهد و دوره کمبود را طولانیتر کند.
افزایش عرضه هنوز به معنای عادیشدن بازار نیست
بخش مهمی از افزایش عرضه ژوئن از سرگیری جریان نفت در تنگه هرمز و تخلیه محمولههایی بود که پیش از آن در مخازن ساحلی یا روی آب باقی مانده بودند. صادرات نفت منطقه خلیج فارس در این ماه با رشد روزانه ۶.۵ میلیون بشکه به ۱۶.۱ میلیون بشکه رسید، در حالی که میانگین پیش از بحران حدود ۲۴ میلیون بشکه در روز بود. تولید منطقه نیز ۳.۵ میلیون بشکه در روز افزایش یافت، اما هنوز ۱۱.۴ میلیون بشکه کمتر از سطح پیشین باقی ماند. این فاصله نشان میدهد بازگشت نفتکشها به مسیر تجاری، به تنهایی برای بازیابی کامل تولید و صادرات کافی نیست.
در اوج اختلال، کاهش عبور محمولهها از تنگه هرمز نزدیک به ۱۴ میلیون بشکه در روز از جریان عادی تجارت نفت خام را متوقف کرد. اهمیت این مسیر از آنجا ناشی میشود که حدود یک چهارم تجارت دریایی نفت جهان در سال ۲۰۲۵ از این آبراه عبور کرده است. ظرفیت خطوط لوله جایگزین در عربستان و امارات نیز محدود برآورد میشود و تنها بخشی از صادرات را پوشش میدهد. بنابراین، کاهش تردد در این گذرگاه میتواند همزمان بر تولید، ذخیرهسازی، هزینه حمل، حق بیمه نفتکشها و زمان تحویل محمولهها اثر بگذارد.
افزایش نفت خام موجود در بازار هنوز به بهبود مشابه در فرآوردههای پالایشی منجر نشده است. فعالیت پالایشگاههای جهان در ژوئن روزانه ۱.۵ میلیون بشکه افزایش یافت، اما نسبت به مدت مشابه سال قبل همچنان ۶ میلیون بشکه کمتر بود. شماری از پالایشگاههای صادراتی خلیج فارس به ظرفیت کامل بازنگشتهاند و عرضه بنزین، گازوئیل و گاز مایع با سرعت کمتری از نفت خام ترمیم شده است. همین ناهماهنگی باعث شد حاشیه سود پالایش و اختلاف قیمت فرآوردهها با نفت خام در اوایل ژوئیه به بالاترین سطح چهار سال اخیر برسد.
ذخایر پایین حساسیت قیمت نفت را افزایش داده است
آمار ذخایر نیز تصویری شکننده از بازار ارائه میکند. موجودی قابل مشاهده نفت جهان در ژوئن پس از چهار ماه کاهش، ۲۱ میلیون بشکه افزایش یافت، اما بخش عمده این رشد مربوط به نفت در حال حمل بود. حجم نفت موجود روی آب ۱۱۷ میلیون بشکه بالا رفت، در حالی که ذخایر مستقر در خشکی حدود ۹۶ میلیون بشکه کاهش یافت. موجودی کشورهای عضو سازمان همکاری و توسعه اقتصادی نیز در همین ماه ۶۲ میلیون بشکه کم شد که حدود ۴۴ میلیون بشکه آن از محل برداشت ذخایر دولتی تامین شد.
کاهش موجودیها در ماههای قبل بسیار سنگینتر بود. بر اساس دادههای آژانس، ذخایر جهانی از مارس تا مه در مجموع حدود ۳۶۰ میلیون بشکه افت کرد. کشورهای عضو آژانس نیز در واکنش به اختلال عرضه، آزادسازی بیسابقه ۴۰۰ میلیون بشکه از ذخایر اضطراری را تصویب کردند. این اقدام بخشی از فشار کوتاهمدت بازار را کاهش داد، اما همزمان نیاز آینده برای بازسازی ذخایر را افزایش داده است. برآورد شرکتهای تحلیلی نشان میدهد خرید دوباره نفت برای مخازن راهبردی میتواند تا سال ۲۰۲۷ روزانه حدود ۵۰۶ هزار تا ۶۶۴ هزار بشکه تقاضای اضافی ایجاد کند.
در بخش تقاضا، آژانس انتظار دارد مصرف جهانی نفت پس از رسیدن به کف ۹۷.۹ میلیون بشکه در روز در ماه مه، به تدریج افزایش یابد. مصرف تا ماه اکتبر میتواند بیش از ۸ میلیون بشکه در روز از سطح مه بالاتر برود، زیرا تقاضای فصلی سفر و بخشی از مصرف عقبافتاده به بازار بازمیگردد. با وجود این بهبود، تقاضای جهانی در کل سال ۲۰۲۶ حدود یک میلیون بشکه در روز کاهش مییابد و برای سال ۲۰۲۷ رشد دو میلیون بشکهای پیشبینی شده است.
کاهش قیمت نفت خام در ژوئن نیز نتوانست فشار بازار فرآوردهها را به طور کامل برطرف کند. شاخص نفت دریای شمال در طول ماه حدود ۳۱ دلار در هر بشکه کاهش یافت و در ابتدای ژوئیه به نزدیکی ۶۸ دلار رسید، اما پس از افزایش دوباره ریسک عرضه به محدوده ۷۷ دلار بازگشت. این واکنش نشان میدهد که قیمتها علاوه بر حجم تولید، به وضعیت ذخایر، ظرفیت پالایش، سرعت حمل محمولهها و پایداری مسیرهای صادراتی حساس ماندهاند.
اداره اطلاعات انرژی آمریکا نیز در برآورد جداگانه خود اعلام کرده است که موجودی نفت جهان در سه ماهه دوم سال ۲۰۲۶ به طور متوسط روزانه ۵.۱ میلیون بشکه کاهش یافته و احتمال دارد در سه ماهه سوم نیز روزانه ۲.۲ میلیون بشکه افت کند. این نهاد بازگشت بازار به مازاد عرضه را برای اواخر سال و سال ۲۰۲۷ محتمل میداند، اما تحقق آن را به عادیشدن تولید و تجارت نفت خاورمیانه وابسته کرده است. در چنین شرایطی، هر وقفه تازه در تردد هرمز میتواند روند بازسازی ذخایر را کند کرده و فاصله میان عرضه نفت خام و نیاز پالایشگاهها را افزایش دهد.
