گفتگوهای تازه برای فروش نفت ایران به ژاپن وارد مرحله بررسی شد
گزارش تازه رویترز از آغاز رایزنیهای اولیه میان ایران و چند شرکت ژاپنی برای از سرگیری خرید نفت حکایت دارد؛ مسیری که در صورت تکمیل مذاکرات تجاری، میتواند نخستین معامله مستقیم میان دو طرف از سال ۲۰۱۹ باشد. بر اساس اطلاعات سه منبع ایرانی و غربی، فروش نفت ایران به ژاپن در چارچوب معافیت موقت آمریکا بررسی میشود و سه خریدار ژاپنی امکان ثبت سفارش برای نفت خام ایران را ارزیابی میکنند.
این معافیت در ۲۲ ژوئن برابر با اول تیر صادر شده و تا ۲۱ اوت برابر با ۳۰ مرداد اعتبار دارد. دفتر کنترل داراییهای خارجی وزارت خزانه داری آمریکا در مجوز عمومی جدید، تولید، تحویل و فروش نفت خام، فرآوردههای نفتی و محصولات پتروشیمی با مبدا ایران را در این دوره مجاز اعلام کرده است. گزارش رویترز نشان میدهد خدمات مرتبط با معامله، از جمله حمل و نقل، بیمه و عملیات بانکی نیز در محدوده این مجوز قرار گرفتهاند و پرداخت وجوه میتواند بر مبنای دلار انجام شود.
با وجود فراهم شدن چارچوب موقت، گفتگوها هنوز به قرارداد خرید منتهی نشده است. یک مقام وزارت اقتصاد، تجارت و صنایع ژاپن اعلام کرده از توافق مشخصی در این زمینه اطلاع ندارد. مقام دیگری در همین وزارتخانه پیشتر گفته بود تصمیم نهایی درباره خرید احتمالی به شرکتهای خصوصی مربوط است و پالایشگران باید زمان حمل، تعهدات موجود، برنامه پالایشگاهها و هزینه تامین خوراک را همزمان بررسی کنند.
تمدید معافیت و بیمه نفتکشها در مرکز محاسبات تجاری
دو منبع ایرانی گفتهاند خریداران ژاپنی علاوه بر قیمت و کیفیت محموله، خواهان دوره طولانیتری برای معافیت هستند. یک مقام ارشد ایرانی نیز تاکید کرده فاصله زمانی میان نهایی شدن قرارداد، اعزام نفتکش، بارگیری و تحویل محموله باعث میشود اعتبار فعلی برای اجرای بدون ریسک معامله کوتاه باشد. طبق این گزارش، در صورت دستیابی به توافق، بارگیری میتواند از پایانه نفتی جزیره خارک انجام شود و نفتکشهای تحت بهره برداری شرکتهای ژاپنی در حمل محموله نقش داشته باشند.
هزینه بیمه و اطمینان از تردد ایمن کشتیها از مهمترین متغیرهای اقتصادی این معامله به شمار میرود. یکی از مدیران ارشد یک پالایشگر بزرگ ژاپنی، تامین پوشش بیمهای را اصلیترین مانع عملیاتی دانسته است. اهمیت این موضوع زمانی بیشتر میشود که بخش بزرگی از نفت وارداتی ژاپن از مسیر تنگه هرمز عبور میکند. اداره اطلاعات انرژی آمریکا برآورد کرده بود جریان نفت از این آبراه در سال ۲۰۲۴ به طور متوسط روزانه ۲۰ میلیون بشکه بوده که تقریبا معادل ۲۰ درصد مصرف جهانی مایعات نفتی است.
وابستگی بالای ژاپن به عرضه خاورمیانه نیز انگیزه این کشور برای متنوع کردن مبادی خرید را افزایش داده است. دادههای منتشرشده نشان میدهد ژاپن در سال ۲۰۲۵ حدود ۹۴ درصد نفت خام خود را از خاورمیانه تامین کرده و نزدیک به ۹۳ درصد محمولههای وارداتی آن از تنگه هرمز گذشته است. برآوردهای رسمی توکیو نیز نشان میدهد بیش از ۹۰ درصد نفت خام وارداتی این کشور از همین مسیر دریایی عبور میکند.
بازار ژاپن پس از توقف خرید نفت ایران در سال ۲۰۱۹
ژاپن همراه با کره جنوبی، هند و شماری از کشورهای اروپایی پس از تشدید محدودیتهای نفتی، خرید از ایران را متوقف کرد. از آن زمان، چین به مقصد اصلی محمولههای ایرانی تبدیل شد و بخش مهمی از فروش به پالایشگاههای مستقل این کشور اختصاص یافت. شرکت ملی نفت ایران اکنون با مشتریان سنتی تماس گرفته و تمایل خود را برای بازگشت به روابط تجاری پیشین در صورت تداوم مجوزها و کاهش موانع اجرایی اعلام کرده است.
با این حال، زمان صدور معافیت با برنامه خرید پالایشگران آسیایی همخوانی کامل ندارد. بسیاری از شرکتها خوراک مورد نیاز خود را تا پایان تابستان از عرضه کنندگان آمریکا، روسیه، آفریقا و آمریکای لاتین تامین کردهاند. منابع بازار گفتهاند پالایشگران ژاپنی برای بازگشت به نفت ایران علاوه بر بررسی مقررات، به آزمایش دوباره ترکیب نفت خام در واحدهای پالایشی و تنظیم برنامه تولید نیاز دارند. قراردادهای سالانه با تولیدکنندگان دیگر نیز فضای خرید فوری را محدود کرده است.
آمارهای کپلر و ورتکسا نشان میدهد عرضه شناور نفت ایران پس از صدور معافیت افزایش یافته است. ورتکسا حجم نفت خام ایران روی آب را حدود ۱۲۶ میلیون بشکه برآورد کرده که نزدیک به نیمی از آن در آسیا یا در مسیر بازارهای آسیایی قرار دارد. این موسسه همچنین از افزایش شش میلیون بشکهای حجم نفت روی آب طی ۴۸ ساعت خبر داده است. افزایش دسترسی به محمولههای ایران، همراه با بازگشت تدریجی صادرات دیگر تولیدکنندگان منطقه، فشار کاهشی بر قیمتهای بازار ایجاد کرده و بهای نفت برنت در ماه ژوئن حدود ۱۶ درصد افت کرده است.
شرایط تامین نفت ژاپن در ماههای اخیر نیز اهمیت هر گزینه تازه را برجسته کرده است. واردات نفت خام این کشور در آوریل به حدود ۸۵۰ هزار بشکه در روز یا ۴ میلیون و ۷۰ هزار کیلولیتر رسید که نزدیک به ۶۶ درصد کمتر از مدت مشابه سال قبل و پایینترین سطح از نوامبر ۱۹۶۲ بود. در همان ماه، فروش داخلی فرآوردههای نفتی ژاپن ۱۱.۳ درصد کاهش یافت؛ فروش بنزین ۲.۶ درصد، نفت سفید ۱۳.۳ درصد و نفتا ۳۵.۶ درصد کمتر شد.
انیوس، بزرگترین پالایشگر ژاپن، اعلام کرده برای تامین نفت خام تا پایان سپتامبر پوشش کافی دارد و بخشی از کمبود عرضه خاورمیانه را با محمولههای آمریکا و حجم محدودتری از جمهوری آذربایجان جبران کرده است. این وضعیت نشان میدهد شرکتهای ژاپنی برای خرید نفت ایران تنها به امکان حقوقی معامله نگاه نمیکنند و قیمت تحویلی، هزینه حمل، بیمه، سازگاری خوراک با پالایشگاه و مقایسه با عرضههای جایگزین در تصمیم آنها موثر است.
برای فروش نفت ایران به ژاپن، در حال حاضر نام سه خریدار منتشر نشده و هیچ حجم، قیمت یا زمان بارگیری برای معامله احتمالی اعلام نشده است. ادامه مذاکرات به تمدید مهلت معافیت، دسترسی به پوشش بیمهای، آماده بودن نفتکشها و توافق بر سر شرایط پرداخت وابسته خواهد بود. مقامهای صنعتی ژاپن نیز تاکید کردهاند تا زمانی که این الزامات تجاری روشن نشود، ارزیابی شرکتها در حد بررسی امکان خرید باقی میماند.
