پالس مثبت FATF به ایران؛ آغاز مذاکرات برای کاهش اقدامات مقابلهای
گروه ویژه اقدام مالی (FATF) پس از شش سال، دعوت رسمی از ایران برای برگزاری مذاکرات حضوری صادر کرد. این اقدام پس از تصویب کنوانسیون پالرمو در مجمع تشخیص مصلحت نظام و ابلاغ آن از سوی مجلس به دولت صورت گرفته است. به گفته منابع رسمی، این نخستین بار از سال ۱۳۹۸ است که FATF و ایران در سطح مستقیم وارد گفتوگو میشوند.
بر اساس اعلام مقامات، ایران در تاریخ ۲۴ اردیبهشت ۱۴۰۴ کنوانسیون پالرمو را در مجمع تشخیص مصلحت نظام به تصویب رساند و این مصوبه در ۳۱ اردیبهشت از سوی مجلس شورای اسلامی به دولت ابلاغ شد. پس از اعلام این موضوع به FATF، دعوتنامه رسمی برای حضور رئیس مرکز اطلاعات مالی ایران در مذاکرات حضوری ارسال شد.
تأثیر FATF بر مبادلات مالی ایران
ایران از فوریه ۲۰۲۰ (بهمن ۱۳۹۸) در لیست سیاه FATF قرار دارد و این سازمان از اعضای خود خواسته است اقدامات مقابلهای علیه کشورهایی با ریسک بالا، از جمله ایران، اعمال کنند. این موضوع باعث شده تعاملات بانکی و مالی ایران با بسیاری از کشورها، حتی اعضای بریکس و سازمان همکاری شانگهای، با محدودیتهای جدی مواجه شود.
مهمترین مزیت خروج از لیست سیاه FATF، بهبود اعتبار بینالمللی ایران و کاهش محدودیتها در ارائه خدمات بانکی به اتباع ایرانی عنوان شده است. هماکنون ایرانیها در بسیاری از کشورها برای دریافت خدمات مالی تحت کنترلهای ویژه قرار میگیرند.
پالرمو و CFT؛ دو گام کلیدی برای تغییر وضعیت ایران
FATF بارها تأکید کرده که برای تعلیق اقدامات مقابلهای علیه ایران، لازم است دو کنوانسیون پالرمو و CFT (مقابله با تأمین مالی تروریسم) به تصویب برسند. کنوانسیون پالرمو اکنون در ایران تصویب و ابلاغ شده، اما لایحه CFT همچنان در حال بررسی در مجمع تشخیص مصلحت نظام است.
در صورت تصویب هر دو کنوانسیون، امکان تعلیق اقدامات مقابلهای فراهم میشود و ایران میتواند از لیست سیاه به لیست خاکستری منتقل شود. این تغییر وضعیت، محدودیتها را کاهش داده و شرایط برای برقراری روابط بانکی و مالی با دیگر کشورها را تسهیل میکند.
نگاه متفاوت FATF به ایران و کره شمالی
اگرچه ایران و کره شمالی هر دو در لیست سیاه FATF قرار دارند، اما برخورد این نهاد با دو کشور یکسان نیست. FATF برنامه اقدام کره شمالی را به طور کامل لغو کرده و اقدامات مقابلهای علیه آن کشور را در بالاترین سطح اعمال کرده است. این در حالی است که ایران هنوز امکان دریافت برخی خدمات بانکی و مالی را دارد، هرچند با محدودیت و نظارت شدید.
بر اساس گزارشها، بانکهای ایران در کشورهای دیگر تعطیل نشدهاند، اما در ارائه خدمات با موانع و محدودیتهای قابل توجهی روبهرو هستند. FATF از سال ۱۳۹۸ تاکنون متن بیانیههای خود علیه ایران را تشدید نکرده و در کارگروه منطقهای اوراسیا حتی به ایران تقدیرنامهای بابت همکاری فنی اهدا کرده است.
همکاری مرکز اطلاعات مالی ایران با FATF
مرکز اطلاعات مالی ایران طی سالهای اخیر در کارگروه اوراسیا حضور فعال داشته و به ایمیلها و درخواستهای FATF پاسخ داده است. ایران عضو ناظر این نهاد است و در برخی نظرسنجیهای فنی برای اصلاح توصیهها مشارکت کرده است. همچنین مقالات علمی در حوزه مبارزه با پولشویی و تأمین مالی تروریسم از سوی ایران منتشر شده و به FATF ارائه شده است.
این تعاملات به گفته منابع رسمی، باعث شده نگاه FATF به ایران نسبت به سایر کشورهای لیست سیاه متفاوت باشد. FATF همچنین مصوب کرده است که کمک فنی به ایران ارائه شود تا اشکالات موجود در قوانین و مقررات مرتبط برطرف شود.
پیامدهای اقتصادی عدم عضویت در FATF
کارشناسان اقتصادی هشدار دادهاند که باقی ماندن ایران در لیست سیاه FATF، علاوه بر اختلال در مبادلات تجاری بینالمللی، به بازرگانان و فعالان اقتصادی کشور زیانهای مستقیم وارد میکند. برخی صرافیهای واسطه در کشورهای همسایه از نبود روابط رسمی بانکی سوءاستفاده کرده و هزینههای انتقال پول را برای بازرگانان ایرانی افزایش دادهاند.
به گفته بهنام ملکی، اقتصاددان، حضور در FATF و انجام مبادلات رسمی میتواند منجر به باز شدن اعتبار اسنادی (LC)، ایجاد حساب رسمی، و دریافت رسید برای تراکنشهای مالی شود که در نهایت به کاهش هزینهها و افزایش سرعت تجارت کمک میکند. وی عدم پذیرش FATF را نوعی خودتحریمی دانسته که کارایی اقتصاد کشور را کاهش میدهد.
ادامه روند مذاکرات
اکنون با تصویب پالرمو و دعوت رسمی FATF برای مذاکره، گام نخست برای کاهش اقدامات مقابلهای برداشته شده است. با این حال، برای خروج کامل از لیست سیاه، تصویب و اجرای CFT ضروری است.
مذاکرات پیشرو میتواند مسیر تعاملات مالی ایران با جامعه جهانی را هموارتر کند. مقامهای مسئول تأکید کردهاند که این گفتوگوها در چارچوب منافع ملی و با نظارت شورای عالی مبارزه با پولشویی و تأمین مالی تروریسم انجام خواهد شد.
بر اساس اطلاعیههای رسمی، زمان و مکان دقیق این مذاکرات هنوز اعلام نشده، اما انتظار میرود در ماههای آینده و پیش از نشست بعدی FATF برگزار شود.
