ارز ترجیحی برنج حذف شد | جزئیات تخصیص ۶۲۰ میلیون دلار و تغییر سازوکار عرضه در بازار
بر اساس آمار رسمی منتشرشده از سوی بانک مرکزی و اعلام مقامات دولتی، از ابتدای سال ۱۴۰۴ تا هفته گذشته، حدود ۶۲۰ میلیون دلار ارز ترجیحی با نرخ ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومان به واردات برنج خارجی اختصاص یافته است. این ارز عمدتاً برای واردات برنجهای هندی و پاکستانی تخصیص داده شد و هدف آن، تأمین برنج با قیمت مناسب برای مصرفکنندگان داخلی و کنترل قیمت این کالای اساسی در بازار عنوان شده بود.
طبق اعلام رسمی، هدف از تخصیص ارز ترجیحی برنج، عرضه این محصول با قیمتی در بازه ۵۰ تا ۷۰ هزار تومان برای هر کیلوگرم در بازار مصرف بود. این سیاست در چارچوب برنامههای حمایتی دولت برای کاهش فشار تورم خوراکیها بر خانوارها، بهویژه دهکهای پایین درآمدی، اجرا شد و بخشی از سیاستهای تثبیت قیمت کالاهای اساسی به شمار میرفت.
با این حال، گزارشهای رسمی و میدانی منتشرشده نشان میدهد که برنج وارداتی تأمینشده با ارز ترجیحی، در بسیاری از موارد با قیمتهایی بالاتر از نرخ هدف در بازار عرضه شده است. بر اساس این گزارشها، در برخی مناطق کشور، قیمت هر کیلوگرم برنج خارجی به ۱۵۰ تا ۲۱۰ هزار تومان نیز رسیده که فاصله قابل توجهی با قیمت پیشبینیشده در زمان تخصیص ارز داشته است.
گزارشهای میدانی حاکی است که در بازار شهرهایی مانند تهران، اصفهان و مشهد، قیمت برنج خارجی پاکستانی از حدود ۹۰ هزار تومان در ابتدای سال به حدود ۱۸۰ هزار تومان در ماههای اخیر افزایش یافته است. این در حالی است که طبق محاسبات رسمی، هزینه تمامشده واردات برنج با استفاده از ارز ترجیحی نباید بیش از ۶۰ هزار تومان برای هر کیلوگرم باشد.
بر اساس اطلاعات منتشرشده، سیاست ارز ترجیحی برنج ادامهای از رویکرد تخصیص ارز ترجیحی برای کالاهای اساسی در سالهای گذشته بود. ارز ۴۲۰۰ تومانی که تا سال ۱۴۰۱ برای برخی کالاها تخصیص مییافت، در آن سال حذف شد، اما تخصیص ارز ترجیحی برای واردات برنج با نرخ ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومان تا هفته گذشته ادامه داشت.
در این مدت، گزارشهایی درباره سوءاستفاده از اختلاف نرخ ارز ترجیحی و سایر نرخهای ارزی منتشر شد. طبق این گزارشها، برخی واردکنندگان بهجای عرضه برنج در شبکههای توزیع پیشبینیشده، این محصول را با قیمتهای بالاتر در بازار آزاد عرضه کردهاند. همچنین در برخی موارد، موضوع قاچاق معکوس برنج به کشورهای همسایه نیز مطرح شده است.
در همین حال، آمارهای بینالمللی نشان میدهد که قیمت جهانی برنج در ماههای اخیر کاهش یافته است. بر اساس دادههای منتشرشده از بازارهای جهانی، قیمت برنج خام هندی به حدود ۴۵۰ دلار در هر تن رسیده و نسبت به ماههای گذشته کاهش ۳۰ تا ۴۰ درصدی را تجربه کرده است. این کاهش قیمت جهانی، همزمان با افزایش قیمت برنج وارداتی در بازار داخلی گزارش شده است.
در هفته گذشته و در تاریخ ۱۴ آذر ۱۴۰۴، دولت در جلسه هیئت وزیران تصمیم به حذف ارز ترجیحی ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی برای واردات برنج گرفت. بر اساس این تصمیم، واردات برنج از این پس با استفاده از نرخ نیمایی انجام خواهد شد که در حال حاضر حدود ۷۰ هزار تومان اعلام شده است.
غلامرضا نوری، وزیر جهاد کشاورزی، در حاشیه جلسه هیئت وزیران اعلام کرد که حذف ارز ترجیحی برنج با هدف افزایش شفافیت و اصلاح سازوکار عرضه انجام شده است. به گفته وی، بر اساس سیاست جدید، واردکنندگان موظف خواهند بود برنج وارداتی را از طریق تالار دوم بورس کالا عرضه کنند تا فرآیند کشف قیمت بهصورت رقابتی انجام شود.
طبق اعلام وزارت جهاد کشاورزی، عرضه برنج در بورس کالا با هدف افزایش شفافیت معاملات، کاهش نقش واسطهها و ایجاد رقابت میان واردکنندگان طراحی شده است. در این سازوکار، قیمتها بر اساس عرضه و تقاضا تعیین میشود و اطلاعات معاملات بهصورت شفاف در دسترس قرار خواهد گرفت.
همچنین بر اساس اعلام رسمی، مابهالتفاوت حذف ارز ترجیحی قرار است بهصورت یارانه مستقیم از طریق کالابرگ الکترونیکی به دهکهای پایین درآمدی اختصاص یابد. طبق این طرح، یارانه پرداختی به خانوارهای مشمول، از طریق سامانهها و اپلیکیشنهای دیجیتال توزیع خواهد شد.
در عین حال، برخی نهادها و فعالان اقتصادی بر ضرورت نظارت دقیق بر روند واردات و توزیع برنج تأکید کردهاند. طبق برآوردها، میزان واردات برنج خارجی در سال جاری حدود ۱.۲ میلیون تن پیشبینی شده است. در کنار آن، تولید داخلی برنج در کشور نیز حدود ۳.۵ میلیون تن اعلام شده که بخشی از نیاز بازار داخلی را پوشش میدهد.
با این وجود، آمارها نشان میدهد که حدود ۳۰ درصد از مصرف برنج کشور وابسته به واردات است و هرگونه تغییر در سیاستهای ارزی و تجاری میتواند بر بازار این کالای اساسی تأثیرگذار باشد. بر همین اساس، دستگاههای مسئول اعلام کردهاند که اجرای سیاست جدید با رصد مستمر بازار همراه خواهد بود.
بر اساس اعلام مقامات دولتی، جزئیات تکمیلی درباره نحوه اجرای کامل این تصمیم، زمانبندی عرضه برنج در بورس کالا و سازوکار تخصیص کالابرگ الکترونیکی، در اطلاعیههای بعدی از سوی مراجع رسمی منتشر خواهد شد.
